મોંઘી ખાંડ, કડવા તહેવાર: દેશમાં ખાંડના ભાવ કેમ વધ્યા? જાણો 5 મોટા કારણો

ભારતમાં તહેવારોની મોસમ એટલે મીઠાઈ, લાડુ, બરફી અને અન્ય મીઠી વાનગીઓની ભરમાર. રક્ષાબંધનથી લઈને જન્માષ્ટમી, ગણેશ ચતુર્થી, નવરાત્રી અને દિવાળી સુધી ખાંડની માંગમાં મોટો વધારો થાય છે. પરંતુ આ વખતે તહેવારોની મીઠાશ પર મોંઘવારીની કડવાશ છવાઈ શકે છે. દેશમાં ખાંડના ભાવમાં છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે અને સરકારને બજારમાં પુરવઠો વધારવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવા પડ્યા છે.

રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ખાંડના ભાવ બે મહિનામાં લગભગ 40 ટકા સુધી વધ્યા છે. વધતી કિંમતો વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે લગભગ એક દાયકામાં પ્રથમ વખત 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી છે. આ આયાત 31 ઓક્ટોબર સુધી મંજૂર છે અને તેનો મુખ્ય હેતુ તહેવારોની સિઝન પહેલાં સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો વધારવાનો છે.

ખાંડના ભાવ વધવા પાછળના 5 મોટા કારણો

1. હવામાનની અસરથી શેરડીનું ઉત્પાદન ઘટ્યું

ખાંડનું ઉત્પાદન સીધું શેરડીના પાક પર આધારિત છે. 2025-26ની સિઝનમાં હવામાનની અનિશ્ચિતતાએ શેરડીના ઉત્પાદન અને તેની ગુણવત્તા અંગે ચિંતા ઊભી કરી છે. શેરડી પાણીની વધુ જરૂરિયાત ધરાવતો પાક હોવાથી વરસાદની અનિયમિતતા અને અન્ય હવામાન પરિસ્થિતિઓની તેની ઉપર સીધી અસર પડે છે. પરિણામે બજારમાં ભવિષ્યના પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી અને ભાવમાં વધારો થયો. સરકાર પણ હાલના ભાવવધારા માટે મુખ્યત્વે ઓછા ઉત્પાદન અને કડક પુરવઠાને જવાબદાર ગણાવી રહી છે.

2. તહેવારો પહેલાં માંગમાં મોટો વધારો

ઓગસ્ટથી નવેમ્બર સુધી ભારતમાં તહેવારોની લાંબી સિઝન રહે છે. ગણેશ ચતુર્થી, નવરાત્રી, દશેરા અને દિવાળી દરમિયાન મીઠાઈ, બિસ્કિટ, બેકરી અને અન્ય ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં ખાંડનો વપરાશ વધે છે. એટલે વેપારીઓ અને મોટા ગ્રાહકો પહેલેથી જ સ્ટોક વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. માંગ વધતી હોય અને પુરવઠો મર્યાદિત હોય ત્યારે ભાવ પર સ્વાભાવિક રીતે દબાણ આવે છે.

3. સંગ્રહખોરી અને જથ્થાબંધ વેપારમાં સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિ

સરકારે ખાંડના વેપારીઓ માટે સ્ટોક મર્યાદા લાદવી પડી છે. 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર સુધીના નિયમ મુજબ વેપારી 4,000 ક્વિન્ટલથી વધુ ખાંડનો સ્ટોક રાખી શકશે નહીં અને ખરીદેલી ખાંડ 30 દિવસથી વધુ સમય સુધી રાખી શકશે નહીં. સરકારનો હેતુ સંગ્રહખોરી, સટ્ટાકીય વેપાર અને કૃત્રિમ અછતને રોકવાનો છે.

આ ઉપરાંત સરકારે સાપ્તાહિક સ્ટોક જાહેર કરવાની વ્યવસ્થા અને મિલોના સ્ટોકની તપાસ જેવા પગલાં પણ લીધા છે. એટલે સ્પષ્ટ છે કે સરકાર બજારમાં માત્ર ઉત્પાદનની જ નહીં, પરંતુ સ્ટોકની હેરફેર પર પણ નજર રાખી રહી છે.

4. ઇથેનોલ નીતિ અંગે ચર્ચા

છેલ્લાં વર્ષોમાં શેરડીમાંથી ઇથેનોલ બનાવવા માટે ખાંડનું ડાયવર્ઝન ભારતની ઊર્જા નીતિનો મહત્વનો ભાગ બન્યું છે. 2025-26 માટે આશરે 3.1 મિલિયન ટન ખાંડ ઇથેનોલ તરફ વાળવામાં આવવાની ધારણા હતી. જોકે આ મુદ્દે હાલ સરકારનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે તાજેતરના ભાવવધારા માટે ઇથેનોલને મુખ્ય કારણ ગણવું યોગ્ય નથી; સરકારનું કહેવું છે કે ઓછું ઉત્પાદન અને પુરવઠાની સ્થિતિ વધુ મહત્વની છે.

5. નિકાસ અને સ્ટોક મેનેજમેન્ટનું સંતુલન

ખાંડ ઉદ્યોગમાં સ્થાનિક વપરાશ, નિકાસ અને ઇથેનોલ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. 2025-26ની શરૂઆતમાં સરકારે ઉત્પાદનના અંદાજને ધ્યાનમાં રાખીને 15 લાખ ટન ખાંડની નિકાસ મંજૂર કરી હતી. પરંતુ ત્યારબાદ સ્થાનિક પુરવઠા અને ભાવ અંગે ચિંતા વધતાં નીતિમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી.

સરકાર હવે શું કરી રહી છે?

ભાવ કાબૂમાં લેવા માટે સરકાર એકસાથે અનેક પગલાં લઈ રહી છે. સૌથી મોટું પગલું 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાત છે. સરકારને આશા છે કે આયાતથી સ્થાનિક બજારમાં વધારાનો પુરવઠો આવશે અને ભાવ પર દબાણ ઘટશે.

બીજી તરફ, સ્ટોક મર્યાદા, મિલોના ભૌતિક સ્ટોકની ચકાસણી અને સ્થાનિક બજારમાં નિર્ધારિત વેચાણ જથ્થા દ્વારા પણ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. જુલાઈમાં સરકારે 22.5 લાખ ટનનો ખાંડ વેચાણ ક્વોટા નક્કી કર્યો હતો.

ખેડૂતો અને સામાન્ય ગ્રાહક પર અસર

ખાંડ મોંઘી થાય ત્યારે તેની અસર માત્ર ખાંડ ખરીદતા પરિવારો સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી. મીઠાઈ, બિસ્કિટ, કેક, ચોકલેટ અને અન્ય ખાદ્ય ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ વધારો થઈ શકે છે. તહેવારોની સિઝનમાં આ વધારાનો બોજ અંતે ગ્રાહકો સુધી પહોંચવાની શક્યતા રહે છે.

બીજી તરફ, શેરડીના ખેડૂતો માટે પણ માત્ર ખાંડના ઊંચા બજારભાવ પૂરતા નથી. મિલોની નાણાકીય સ્થિતિ, ખાંડની વસૂલાત અને સરકારની નીતિઓ તેમની ચુકવણીની ક્ષમતા પર અસર કરે છે. તેથી ખાંડના ભાવ વધે ત્યારે ખેડૂતોને તેનો સીધો લાભ મળે જ એવું જરૂરી નથી.

તહેવારોમાં ખાંડ કેટલી મોંઘી રહેશે?

હાલ સરકાર આયાત અને સ્ટોક નિયંત્રણ દ્વારા ભાવ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જો આયાત સમયસર આવે અને બજારમાં પુરવઠો વધે તો ભાવમાં રાહત મળી શકે છે. પરંતુ તહેવારો દરમિયાન માંગ ઊંચી રહેવાની હોવાથી આગામી અઠવાડિયાઓમાં ખાંડના ભાવ પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે.

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બતાવે છે કે ખાંડના ભાવ માત્ર શેરડીના ઉત્પાદનથી નક્કી થતા નથી. હવામાન, તહેવારોની માંગ, વેપારીઓનો સ્ટોક, ઇથેનોલ નીતિ, નિકાસ અને સરકારી નિયંત્રણ—આ બધા પરિબળો મળીને બજારનું ચિત્ર નક્કી કરે છે. હાલ સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે ગ્રાહકોને પોસાય તેવા ભાવે ખાંડ મળે, ઉદ્યોગને નુકસાન ન થાય અને ખેડૂતોને તેમની શેરડીની સમયસર યોગ્ય ચુકવણી પણ મળી રહે.

 

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276