Bindia
દેશભરના લો ગ્રેજ્યુએટ્સ અને યુવા વકીલો માટે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ રાહત આપી છે. 21 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન)ની ભરતી માટે અગાઉ નક્કી કરાયેલા ત્રણ વર્ષના પ્રેક્ટિસના નિયમમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે લાંબા ગાળે એન્ટ્રી-લેવલ જ્યુડિશિયરી પરીક્ષામાં બેસવા માટે ઓછામાં ઓછા એક વર્ષનો વાસ્તવિક વકીલાતનો અનુભવ જરૂરી રહેશે. જોકે, હાલની ભરતી માટે કોર્ટ દ્વારા અલગ ટ્રાન્ઝિશનલ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
આ નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટના મે 2025ના ચુકાદાના પુનર્વિચાર બાદ આવ્યો છે. 2025માં કોર્ટે સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન)ની પરીક્ષા માટે ત્રણ વર્ષનો બાર પ્રેક્ટિસ અનુભવ ફરજિયાત કર્યો હતો. આ નિર્ણયથી તાજા લો ગ્રેજ્યુએટ્સ અને જ્યુડિશિયરીની તૈયારી કરી રહેલા ઉમેદવારો સામે અચાનક મોટો પડકાર ઊભો થયો હતો. હવે કોર્ટની બેન્ચે આ નિયમમાં મર્યાદિત પરંતુ મહત્વપૂર્ણ હસ્તક્ષેપ કર્યો છે.
2027 સુધી ફ્રેશ લો ગ્રેજ્યુએટ્સને મોટી રાહત
સુપ્રીમ કોર્ટે 31 માર્ચ 2027 સુધીની ટ્રાન્ઝિશનલ ભરતી માટે તમામ લો ગ્રેજ્યુએટ્સને સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન)ની પરીક્ષામાં અરજી કરવાની મંજૂરી આપી છે. આવા ઉમેદવારોને અરજીના હેતુસર એક વર્ષનો સક્રિય પ્રેક્ટિસ અનુભવ પૂર્ણ કર્યો હોવાનું માનવામાં આવશે. તેમના પાસેથી આ એક વર્ષ માટે અલગ પ્રેક્ટિસ સર્ટિફિકેટ પણ માંગવામાં નહીં આવે.
એટલે કે, હાલ જ લો પૂર્ણ કરનારા ઉમેદવારો માટે ત્રણ વર્ષ રાહ જોવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ નિર્ણય ખાસ કરીને એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે રાહતરૂપ છે જેમણે 2025માં ત્રણ વર્ષના નિયમ પહેલાં જ જ્યુડિશિયરી પરીક્ષાની તૈયારી શરૂ કરી હતી.
પસંદગી બાદ તરત જ જજની ખુરશી નહીં મળે
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટ્રાન્ઝિશનલ સમયગાળા દરમિયાન પસંદ થનારા ઉમેદવારોને તરત જ સ્વતંત્ર રીતે કેસની સુનાવણી કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવશે નહીં. તેમને શરૂઆતમાં Trainee Judicial Officer તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ એક વર્ષનું સઘન તાલીમ કાર્યક્રમ રાજ્યની જ્યુડિશિયલ એકેડેમીમાં પૂર્ણ કરવું પડશે.
આ તાલીમ દરમિયાન ઉમેદવારોને કાયદાકીય જ્ઞાન ઉપરાંત કોર્ટની કામગીરી, પ્રક્રિયા, નિર્ણય લેવાની પદ્ધતિ અને ન્યાયિક જવાબદારી અંગે વ્યવહારુ તાલીમ આપવામાં આવશે.
ત્યારબાદ એક વર્ષની Law Clerkship
જ્યુડિશિયલ એકેડેમીની એક વર્ષની તાલીમ પૂર્ણ થયા પછી વધુ એક વર્ષનું સ્ટ્રક્ચર્ડ Law Clerkship કરવું પડશે. તેના પ્રથમ છ મહિના Principal District/District & Sessions Judge અથવા Higher Judicial Serviceના સભ્યની દેખરેખ હેઠળ રહેશે. ત્યારબાદના છ મહિના સંબંધિત હાઇકોર્ટના કાર્યરત જજ હેઠળ પસાર કરવા પડશે.
આ એક વર્ષની ક્લાર્કશિપને પણ ત્રણ વર્ષના અનુભવની ગણતરીમાં એક વર્ષની પ્રેક્ટિસ તરીકે ગણવામાં આવશે. ક્લાર્કશિપ દરમિયાન ઉમેદવારની કામગીરી, કાયદાકીય સમજ, વિશ્લેષણ ક્ષમતા, કોર્ટ પ્રક્રિયાની સમજ અને ન્યાયિક પદ માટેની યોગ્યતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
1 એપ્રિલ 2027 પછી શું બદલાશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે 1 એપ્રિલ 2027 પછી બહાર પડનારી ભરતી માટે નવી વ્યવસ્થા નક્કી કરી છે. ત્યારથી સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન)ની પરીક્ષામાં બેસવા માટે ઉમેદવાર પાસે ઓછામાં ઓછો એક વર્ષનો વાસ્તવિક પ્રેક્ટિસ અનુભવ હોવો જરૂરી રહેશે.
આ અનુભવ માત્ર કાગળ પરનો નહીં હોય. ઉમેદવારની કોર્ટમાં હાજરી અને અસરકારક ભાગીદારીની ચકાસણી કર્યા બાદ પ્રેક્ટિસ સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવશે. હાઇકોર્ટને આ માટે જરૂરી મિકેનિઝમ તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
જોકે એક વર્ષનો અનુભવ હોવા છતાં પસંદગી પામેલા ઉમેદવારોએ એક વર્ષની જ્યુડિશિયલ એકેડેમી તાલીમ અને ત્યારબાદ કુલ એક વર્ષની Law Clerkship પૂર્ણ કરવી પડશે. એટલે નવા ઉમેદવારોને ન્યાયિક જવાબદારી સોંપતા પહેલાં પૂરતું પ્રેક્ટિકલ એક્સપોઝર આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
ત્રણ વર્ષનો નિયમ કેમ લાવવામાં આવ્યો હતો?
મે 2025માં સુપ્રીમ કોર્ટે ત્રણ વર્ષના અનુભવને ફરી ફરજિયાત બનાવતાં કહ્યું હતું કે જજ બનનાર વ્યક્તિને કોર્ટની વ્યવહારિક કામગીરીની સમજ હોવી જરૂરી છે. કોર્ટમાં સીધા લો કોલેજમાંથી આવેલા ઉમેદવારોને કોર્ટ પ્રક્રિયા, કોર્ટરૂમ ડેકોરમ, વકીલો અને પક્ષકારો સાથે વ્યવહાર તથા ન્યાયિક આદેશોની વ્યવહારિક અસર સમજવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે, એવી વિવિધ હાઇકોર્ટની રજૂઆતો કોર્ટ સમક્ષ આવી હતી.
પરંતુ વર્તમાન ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે માત્ર ત્રણ વર્ષ સુધી બારમાં રહેવું જ વ્યવહારિક ક્ષમતાની ગેરંટી નથી. ઉમેદવારને મળતું કામ, માર્ગદર્શન, કોર્ટ અને ચેમ્બર પ્રમાણે વાસ્તવિક અનુભવમાં મોટો તફાવત હોઈ શકે છે. બીજી તરફ દેશભરમાં જ્યુડિશિયલ એકેડેમીઓનું માળખું પણ વિકસ્યું છે. તેથી પ્રેક્ટિસ સાથે સંસ્થાકીય તાલીમ અને દેખરેખ હેઠળની ક્લાર્કશિપને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
યુવા વકીલો માટે કેમ મહત્વનો નિર્ણય?
ત્રણ વર્ષના નિયમને કારણે ઘણા યુવા વકીલો માટે જ્યુડિશિયરીમાં પ્રવેશનો માર્ગ લાંબો થઈ ગયો હતો. ખાસ કરીને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારોમાંથી આવતા યુવા વકીલો માટે શરૂઆતના વર્ષોમાં પ્રેક્ટિસમાંથી સ્થિર આવક મેળવવી મુશ્કેલ બની શકે છે. કોર્ટના ચુકાદામાં મહિલાઓ, દિવ્યાંગ ઉમેદવારો અને આર્થિક રીતે નબળા યુવાનો સામે ઊભા થતા વ્યવહારિક પડકારોને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નવો અભિગમ એવો છે કે જ્યુડિશિયરીમાં પ્રવેશ માટે વ્યવહારિક અનુભવ જરૂરી છે, પરંતુ અનુભવ મેળવવાનો એકમાત્ર રસ્તો ત્રણ વર્ષ સુધી પરંપરાગત વકીલાત કરવી જ હોવો જરૂરી નથી.
ચુકાદો 2:1થી આવ્યો
આ મામલે ચીફ જસ્ટિસ સુર્યકાંત અને જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની બહુમતી સાથે નિર્ણય આવ્યો, જ્યારે જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રને અસંમતિ દર્શાવી હતી. જસ્ટિસ વિનોદ ચંદ્રને ત્રણ વર્ષના પ્રેક્ટિસ નિયમને બદલવાની જરૂરિયાત સાથે અસહમતિ વ્યક્ત કરી અને અલગ ચુકાદો આપ્યો.
આ રીતે સુપ્રીમ કોર્ટે એક તરફ જ્યુડિશિયરીમાં આવનારા ઉમેદવારો માટે કોર્ટનો વ્યવહારિક અનુભવ જરૂરી હોવાનું જાળવી રાખ્યું છે, તો બીજી તરફ યુવા લો ગ્રેજ્યુએટ્સ માટે પ્રવેશનો રસ્તો વધુ સરળ બનાવ્યો છે. હવે 2027થી એક વર્ષના વાસ્તવિક પ્રેક્ટિસ અનુભવ બાદ જ્યુડિશિયરીની પરીક્ષા આપી શકાશે, જ્યારે પસંદગી બાદ કડક તાલીમ અને ક્લાર્કશિપ દ્વારા તેમને જજ તરીકેની જવાબદારી માટે તૈયાર કરવામાં આવશે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
