‘ઇમ્યુનિટી’ના નામે ભ્રામક દાવા પર FSSAIની કડક નજર, સેલેબ્સ અને ઈન્ફ્લુએન્સર્સ માટે ચેતવણી

સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે FSSAIમાં ફૂડ અને હેલ્થ પ્રોડક્ટ્સની જાહેરાતો પણ ઝડપથી વધી રહી છે. હેલ્થ ડ્રિંક્સ, પ્રોટીન પ્રોડક્ટ્સ, નાસ્તા, સપ્લિમેન્ટ્સ અને પેક્ડ ફૂડને લઈને સેલેબ્રિટીઝ તથા સોશિયલ મીડિયા ઈન્ફ્લુએન્સર્સ દ્વારા કરવામાં આવતા દાવાઓ હવે નિયમનકારી સંસ્થાની નજર હેઠળ છે. ખાસ કરીને કોઈ ખાદ્ય ઉત્પાદન ‘ઈમ્યુનિટી વધારે છે’, ‘સ્વાસ્થ્ય સુધારે છે’ અથવા ચોક્કસ પોષક લાભ આપે છે જેવા દાવા પૂરતા વૈજ્ઞાનિક આધાર વગર કરવામાં આવે તો ગ્રાહકો ગેરમાર્ગે દોરાઈ શકે છે.

FSSAI ‘ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા’ (FSSAI)ના નિયમો મુજબ ખાદ્ય પદાર્થોની જાહેરાત અને હેલ્થ ક્લેમ સત્ય, સ્પષ્ટ, અર્થપૂર્ણ અને ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે ન દોરનારા હોવા જોઈએ. FSSAIના હાલના નિયમનકારી માળખામાં Food Safety and Standards (Advertising and Claims) Regulations, 2018નો સમાવેશ થાય છે.

‘ઇમ્યુનિટી બૂસ્ટ’ જેવા દાવા પર સવાલ -FSSAI

આજકાલ બજારમાં અનેક પ્રકારના હેલ્થ ફૂડ અને સપ્લિમેન્ટ્સ ઉપલબ્ધ છે. તેમના પ્રચારમાં ઘણી વખત એવા શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે જે ગ્રાહકોને ઉત્પાદન સામાન્ય ખોરાક કરતાં વિશેષ રીતે ફાયદાકારક હોવાની છાપ આપે છે. ખાસ કરીને ‘ઇમ્યુનિટી બૂસ્ટ’, ‘સુપરફૂડ’, ‘ડિફેન્સ મજબૂત કરે’ અથવા શરીરને ચોક્કસ રીતે સ્વસ્થ રાખવાના દાવા ગ્રાહકોનું ધ્યાન ખેંચે છે.

પરંતુ કોઈ પણ ઉત્પાદન અંગે કરવામાં આવતો હેલ્થ ક્લેમ યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક પુરાવાથી સમર્થિત હોવો જરૂરી છે. FSSAIના માર્ગદર્શનમાં પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ક્લેમ વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રમાણિત પદ્ધતિઓથી સમર્થિત હોવો જોઈએ. તાજેતરના FSSAI ડાયજેસ્ટમાં પણ ભ્રામક દાવા ટાળવા અને ક્લેમને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા સાથે જોડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

સેલેબ્રિટી અને ઈન્ફ્લુએન્સર્સની જવાબદારી પણ મહત્વની -FSSAI

ફૂડ બ્રાન્ડ્સ માટે સેલેબ્રિટી અને સોશિયલ મીડિયા ઈન્ફ્લુએન્સર્સ આજે મોટા માર્કેટિંગ માધ્યમ બની ગયા છે. કોઈ જાણીતી વ્યક્તિ કોઈ પ્રોડક્ટનું સમર્થન કરે ત્યારે તેના ચાહકો અને દર્શકોમાં તે પ્રોડક્ટ પ્રત્યે વિશ્વાસ વધી શકે છે. તેથી માત્ર પૈસા લઈને પ્રોડક્ટનો પ્રચાર કરવો પૂરતો નથી, પરંતુ તેના દાવાઓની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ સાવચેતી જરૂરી બને છે.

FSSAIના નિયમોમાં જાહેરાતોને લઈને સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ છે. ખાદ્ય પદાર્થ અંગેનો દાવો ખોટો, અસ્પષ્ટ અથવા ગ્રાહકને ગેરમાર્ગે દોરનારો ન હોવો જોઈએ. જાહેરાતમાં કરવામાં આવતો દાવો ઉત્પાદનના લેબલ પર આપવામાં આવેલી માહિતી સાથે સુસંગત હોવો જોઈએ અને ગ્રાહકોને છેતરતી જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ છે.

સામાન્ય ખોરાકને ‘ચમત્કારી’ ઉત્પાદન તરીકે રજૂ ન કરી શકાય

નિષ્ણાત દિશાનિર્દેશોનો એક મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે માત્ર એક ખાદ્ય ઉત્પાદનને સમગ્ર રીતે ‘હેલ્ધી’ તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. સંતુલિત આહાર, વિવિધ પ્રકારના પોષક ખોરાક અને સ્વસ્થ જીવનશૈલીનું મહત્વ પણ જાળવવું જરૂરી છે. FSSAIના 2026ના ડાયજેસ્ટમાં જણાવાયું છે કે કોઈ એક ફૂડ પ્રોડક્ટને પોતાના હકમાં સંપૂર્ણપણે ‘હેલ્ધી’ તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.

આથી ગ્રાહકોએ પણ જાહેરાતોમાં કરવામાં આવતા દાવાઓને આંખ બંધ કરીને સ્વીકારવાને બદલે ઉત્પાદનનું લેબલ, ઘટકો, પોષક માહિતી અને મંજૂર દાવાઓ તપાસવા જોઈએ.

ભ્રામક જાહેરાત સામે ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી?

જો કોઈ ગ્રાહકને ખાદ્ય ઉત્પાદન અથવા તેની જાહેરાત અંગે શંકાસ્પદ અથવા ભ્રામક માહિતી જોવા મળે તો FSSAIના Food Safety Connect પ્લેટફોર્મ દ્વારા ફરિયાદ કરી શકાય છે. FSSAI અનુસાર આ પ્લેટફોર્મ ગ્રાહકોને ખાદ્ય સુરક્ષાના ઉલ્લંઘન અંગે પોતાની ચિંતા નોંધાવવા, ફરિયાદ કરવાની અને સંબંધિત માહિતી મેળવવાની સુવિધા આપે છે.

FSSAI સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી ખોટી અને ભ્રામક માહિતી અંગે પણ લોકોને સતર્ક રહેવા અપીલ કરે છે. સંસ્થાના Myth Buster વિભાગમાં ખાદ્ય પદાર્થો અંગે ફેલાતી ખોટી માહિતી અંગે સ્પષ્ટતા આપવામાં આવે છે.

ગ્રાહકનો વિશ્વાસ સૌથી મહત્વનો

સેલેબ્રિટીના ચહેરા સાથે જોડાયેલી જાહેરાતને સામાન્ય જાહેરાત કરતાં વધુ વિશ્વાસ મળી શકે છે. આ સ્થિતિમાં ખોટા કે અતિશયોક્તિભર્યા દાવા માત્ર ગ્રાહકના પૈસાને નુકસાન પહોંચાડી શકે એટલું જ નહીં, પરંતુ તેના આરોગ્ય સંબંધિત નિર્ણયને પણ અસર કરી શકે છે.

તેથી ફૂડ કંપનીઓ, જાહેરાતકર્તાઓ, સેલેબ્રિટીઝ અને ઈન્ફ્લુએન્સર્સે ઉત્પાદન અંગે કોઈ પણ દાવો કરતા પહેલાં તેની સત્યતા અને વૈજ્ઞાનિક આધાર ચકાસવો જરૂરી છે. બીજી તરફ ગ્રાહકોએ પણ ‘ઇમ્યુનિટી વધારશે’ જેવા આકર્ષક દાવાઓથી પ્રભાવિત થયા વિના માહિતીનું સાવચેતીપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. FSSAIના નિયમોનો મૂળ હેતુ પણ ખાદ્ય જાહેરાતોને વધુ જવાબદાર, પારદર્શક અને ગ્રાહકહિતલક્ષી બનાવવાનો છે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276