અબજો ડોલરના યુદ્ધજહાજો અને સબમરીન બચાવવા રશિયાનું ‘Mad Max’ કવચ

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં ડ્રોનનો વધતો ઉપયોગ હવે માત્ર જમીન પરના યુદ્ધને જ નહીં, પરંતુ સમુદ્રી યુદ્ધની વ્યૂહરચનાને પણ બદલી રહ્યો છે. યુક્રેન તરફથી રશિયન નૌકાદળ અને કાળા સમુદ્રમાં આવેલા લશ્કરી તથા વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓ સામે ડ્રોન હુમલાઓ વધતા રશિયાએ પોતાના કિંમતી નૌકાદળના સાધનોને બચાવવા માટે અસામાન્ય પ્રકારનું રક્ષણાત્મક કવચ તૈયાર કર્યું છે.

રશિયન સબમરીન અને પેટ્રોલ બોટ પર લગાવવામાં આવેલી ધાતુની જાળી અને કેજ જેવી રચનાઓને કારણે તેમના દેખાવને કેટલાક સંરક્ષણ વિશ્લેષકો અને મીડિયાએ હોલીવુડની પોસ્ટ-એપોકેલિપ્ટિક ફિલ્મ ‘Mad Max’ સાથે સરખાવ્યો છે. જોકે આ માત્ર દેખાવનો મામલો નથી; આ ફેરફાર આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોનથી ઊભા થયેલા નવા જોખમ સામે રશિયાની તાત્કાલિક અનુકૂલન વ્યૂહરચના દર્શાવે છે.

સબમરીન પર પણ ‘કેજ’નું કવચ

જુલાઈ 2026માં સામે આવેલી સેટેલાઇટ તસવીરોમાં રશિયાના બ્લેક સી ફ્લીટની KILO-ક્લાસ સબમરીન પર મેટલ કેજ જેવી રચનાઓ જોવા મળી હતી. બ્રિટિશ ડિફેન્સ ઈન્ટેલિજન્સના મૂલ્યાંકન મુજબ, સબમરીનના કનિંગ ટાવર અથવા ‘કિયોસ્ક’ની ઉપર આ કેજ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે.

6થી 9 જૂન વચ્ચેની સેટેલાઇટ તસવીરોના વિશ્લેષણમાં ચાર પૈકી ત્રણ સબમરીન પર આવી સુરક્ષા સ્થાપિત થઈ હોવાનું જણાવાયું હતું. આ પગલું યુક્રેનની લાંબા અંતરની ડ્રોન ક્ષમતામાં થયેલા વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.

KILO-ક્લાસ સબમરીન રશિયન નૌકાદળ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ પ્રકારની સબમરીનમાંથી ક્રૂઝ મિસાઇલ સહિતના હથિયારોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. તેથી બંદર અથવા નેવલ બેઝ પર ઊભેલી સબમરીનને ડ્રોન હુમલાથી બચાવવી રશિયા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.

પેટ્રોલ બોટને પણ લોખંડની જાળીમાં ઢાંકી

આ પ્રકારની સુરક્ષા માત્ર સબમરીન સુધી મર્યાદિત નથી. મે 2026માં રશિયન Project 21980 ‘Grachonok’ વર્ગની એન્ટી-સેબોટેજ પેટ્રોલ બોટ પર પણ વિશાળ ધાતુની ફ્રેમ અને જાળી જોવા મળી હતી.

આ બોટ્સનો મુખ્ય ઉપયોગ નૌકાદળના બેઝ, મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગો અને આસપાસના વિસ્તારોની સુરક્ષા માટે થાય છે. તાજેતરમાં સામે આવેલી તસવીરોમાં બોટના સુપરસ્ટ્રક્ચરના કેટલાક ભાગોને મેટલ કેજથી ઢાંકવામાં આવ્યા હતા. આ જ પ્રકારની ‘કેજ’ અથવા ‘cope cage’ રચના રશિયન ટેન્કો અને અન્ય સૈન્ય વાહનો પર પણ જોવા મળી ચૂકી છે.

રશિયન Project 21980 Grachonok બોટનો મૂળ હેતુ પાણીના વિસ્તારોની સુરક્ષા અને તોડફોડ વિરોધી કામગીરી છે. રશિયન સત્તાવાર માહિતી અનુસાર આ બોટ્સ લગભગ 23 નોટ સુધીની ઝડપે દોડી શકે છે અને તેમની ઓપરેશનલ રેન્જ આશરે 200 નોટિકલ માઈલ છે.

ડ્રોન યુદ્ધે બદલ્યું નૌકાદળનું ગણિત

યુક્રેનના ડ્રોન હુમલાઓએ રશિયન નૌકાદળ માટે બંદરો અને જહાજોની સુરક્ષા વધુ મુશ્કેલ બનાવી છે. ખાસ કરીને કાળા સમુદ્ર વિસ્તારમાં ડ્રોન અને માનવરહિત બોટના હુમલાઓએ મોટા અને મોંઘા લશ્કરી પ્લેટફોર્મને પણ જોખમમાં મૂક્યા છે.

માર્ચ 2026માં નોવોરોસિસ્ક પર મોટા પાયે થયેલા હુમલામાં રશિયન માઇન્સ્વીપર Valentin Pikul ડૂબી ગયું હતું, જ્યારે Yeysk અને Kasimov નામના બે એન્ટી-સબમરીન યુદ્ધજહાજોને નુકસાન થયું હોવાનું યુક્રેનના સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું. આ ઘટના બાદ બંદરોમાં રહેલા રશિયન નૌકાદળના સાધનોની સુરક્ષા વધુ મોટો મુદ્દો બની છે.

ઓગસ્ટ 2026માં નોવોરોસિસ્કના રશિયન બ્લેક સી નેવલ હબ સામે યુક્રેનના મોટા ડ્રોન અને એન્ટી-શિપ મિસાઇલ હુમલાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ ફરી બતાવ્યું કે સમુદ્રી બેઝ હવે ડ્રોન યુદ્ધથી સુરક્ષિત નથી.

‘જુગાડ’ કેટલું અસરકારક?

આ મેટલ કેજનો મુખ્ય હેતુ ડ્રોનને સીધા જહાજ અથવા સબમરીનના સંવેદનશીલ ભાગ સુધી પહોંચતા અટકાવવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કનિંગ ટાવર, કોકપિટ, સંચાર સાધનો અને અન્ય ખુલ્લા ભાગો ઉપર ભૌતિક અવરોધ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

પરંતુ આ પ્રકારની સુરક્ષાની પોતાની મર્યાદાઓ પણ છે. ભારે મેટલ ફ્રેમ જહાજનું વજન અને આકાર બદલી શકે છે. કેટલીક જગ્યાએ તે હથિયારોના ફાયરિંગ ક્ષેત્ર, દૃશ્યતા અથવા જહાજની કામગીરીમાં પણ અડચણ ઊભી કરી શકે છે. Project 21980 પર લગાવવામાં આવેલા કેજ અંગે વિશ્લેષણમાં પણ હથિયારોની કામગીરી અને ફાયરિંગ એંગલ પર તેની સંભવિત અસર અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.

‘Mad Max’ દેખાવ પાછળની મોટી કહાની

રશિયન જહાજો પર લગાવવામાં આવેલી આ લોખંડની જાળી પહેલી નજરે ભલે વિચિત્ર અથવા ‘Mad Max’ જેવી લાગે, પરંતુ તેની પાછળ આધુનિક યુદ્ધની ગંભીર વાસ્તવિકતા છે. અગાઉ અબજો ડોલરના યુદ્ધજહાજો અને સબમરીનને મુખ્યત્વે મિસાઇલ, એર ડિફેન્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેરથી બચાવવાની કલ્પના હતી. હવે સસ્તા અને નાના ડ્રોન પણ આવા મોંઘા સૈન્ય સાધનો માટે મોટો ખતરો બની રહ્યા છે.

આથી રશિયા પોતાના નૌકાદળમાં ઝડપથી ફેરફારો કરી રહ્યું છે. મેટલ કેજ કોઈ સંપૂર્ણ સુરક્ષા નથી, પરંતુ ઓછા ખર્ચે વધારાનું ભૌતિક રક્ષણ ઊભું કરવાનો પ્રયાસ છે.

એકંદરે, રશિયાનો આ ‘Mad Max’ અવતાર યુદ્ધના મેદાનમાં ટેક્નોલોજી અને તાત્કાલિક ‘જુગાડ’ કેવી રીતે સાથે-સાથે આગળ વધી રહ્યા છે તેનું ઉદાહરણ બની રહ્યો છે. ડ્રોન યુદ્ધ વધુ વિકસશે તેમ વિશ્વની નૌકાદળોને પણ પોતાના જહાજો અને સબમરીનને બચાવવા નવી રીતો શોધવી પડશે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276