Bindia
પ્રસિદ્ધ પર્યાવરણ કાર્યકર અને સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુક સાથે સંકળાયેલી સંસ્થા **SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh)**નું FCRA લાઈસન્સ કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલયે રદ કર્યું છે. આ નિર્ણય એ સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે લેહ અને લદ્દાખમાં તાજેતરમાં ઘટેલી હિંસક ઘટનાઓ બાદ કેન્દ્ર સરકાર સતત ચેતવણીના મૂડમાં છે.
શું છે મામલો?
SECMOL એ લદ્દાખમાં શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક વિકાસ માટે કાર્યરત એક જાણીતી સંસ્થા છે. તેને વિદેશી યોગદાન (Foreign Contribution) પ્રાપ્ત કરવાની મંજૂરી હેઠળ FCRA લાઈસન્સ મળેલું હતું, જે હવે અનિયમિતતાઓ અને નિયમોના ઉલ્લંઘનના આક્ષેપો પછી રદ કરી દેવામાં આવ્યું છે.
શું છે FCRA અને શા માટે જરૂરી છે લાઈસન્સ?
FCRA (Foreign Contribution Regulation Act) હેઠળ કોઈપણ સંસ્થા કે વ્યક્તિ વિદેશી યોગદાન મેળવવા માટે ભારત સરકાર પાસેથી લાઈસન્સ લેવું ફરજિયાત છે. આ કાયદો એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિદેશી ધનલાભનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રહિત, આર્થિક પારદર્શિતા, અને ધાર્મિક-રાજકીય અસરોથી મુક્ત કામ માટે થાય.
FCRA લાઈસન્સ રદ કરવા પાછળના મુખ્ય કારણો
ગૃહ મંત્રાલયે 20 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ SECMOL ને કારણ બતાવો નોટિસ પાઠવી હતી, જેનું રિમાઈન્ડર પણ 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ મોકલાયું હતું. સંસ્થાએ 19 સપ્ટેમ્બરે જવાબ આપ્યો હતો, પરંતુ તેમાં સંતોષકારક સ્પષ્ટતા ન મળતાં મંત્રાલયે નીચેના મુખ્ય ઉલ્લંઘનો દર્શાવ્યા:
અનધિકૃત રકમ FCRA ખાતામાં જમા:
વર્ષ 2020-21માં સ્થાનિક સ્તરે ત્રણ વ્યક્તિઓ દ્વારા ₹54,600 રૂપિયાની રકમ FCRA ખાતામાં ભૂલથી જમા થઈ હતી, જે કાયદેસર નથી.
વિદેશી યોગદાનની અયોગ્ય જાહેરાત:
વર્ષ 2021-22માં સોનમ વાંગચુક તરફથી મળેલી ₹3.35 લાખની રકમ યોગ્ય રીતે જાહેર કરવામાં ન આવી.
એકાઉન્ટિંગ રિપોર્ટિંગમાં ખામીઓ:
વિદેશી યોગદાન મળ્યા પછી પણ લાગૂ પડતા નાણાકીય નિવેદનો સરકારને રજૂ કરવામાં આવ્યાં નહોતા, જે પણ ગંભીર ઉલ્લંઘન ગણાય છે.
SECMOL અને સોનમ વાંગચુક
SECMOL એ 1988માં સ્થાપિત થયેલી સંસ્થા છે, જે લદ્દાખના યુવાનોને શૈક્ષણિક અને સંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ સશક્ત બનાવવાનું કામ કરે છે. સોનમ વાંગચુકનાં નામથી પ્રેરિત કેટલાય યુવાનો સંસ્થાના સાથેફળદાયક સંકળાયેલા છે. તેઓ એન્જિનિયરિંગ, કિલાયમેટ એક્ટિવિઝમ અને સ્થાનિક અવાજ ઉઠાવવાના વિષયોમાં અત્યંત જાણીતા છે. છતાં, તાજેતરમાં લેહમાં થયેલી હિંસક ઘટનાઓ, સ્થાનિક રાજકારણ અને કેન્દ્ર વિરૂદ્ધ ઉઠેલી વાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર સંસ્થાની પ્રવૃત્તિઓ ઉપર વધુ નજર રાખી રહી હતી.
સરકારના વલણનો સંકેત
મંત્રાલયે જણાવ્યું કે,”SECMOLના કાર્યો અને પ્રવૃત્તિઓ FCRAના નિયમો અને ધારાધારો સાથે સુસંગત નથી અને વિદેશી યોગદાનનો યોગ્ય ઉપયોગ થતો નથી. તેથી લાઈસન્સ રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.” આ પગલું એ સંકેત આપે છે કે કેન્દ્ર સરકાર હવે વિદેશી ધનના ઉપયોગ અંગે ખાસ કરીને સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં સાવચેતી દાખવી રહી છે, અને કોઈપણ પ્રકારની અનિયમિતતા સામે શૂન્ય સહનશીલતાની નીતિ અપનાવી છે.
SECMOLનું પક્ષણ હજુ અસ્પષ્ટ
આ સમાચાર પ્રસિદ્ધ થતાં હજી સુધી સોનમ વાંગચુક કે SECMOL તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી. જો કે, સમર્થકો તરફથી સોશિયલ મીડિયા પર આ નિર્ણય સામે વિરોધ અને ટ્રાન્સપેરેન્સીની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
NGO-સરકાર સંબંધો સામે નવો પડકાર?
આ ઘટના ફરી એકવાર એ ચર્ચા જગાવે છે કે ભારત સરકાર NGO ઓ સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે તેઓ સંવેદનશીલ અને રાજકીય રીતે પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં કામ કરે છે. પાછલા કેટલાક વર્ષોમાં ઘણા NGO ઓના લાઈસન્સ રદ થયા છે, ખાસ કરીને FCRA ઉલ્લંઘનના કેસમાં.
સોનમ વાંગચુકની SECMOLના લાઈસન્સ રદ થવાની ઘટના માત્ર એક તટસ્થ પગલું નથી, તે લદ્દાખની રાજકીય અને સામાજિક દિશામાં મોટા ફેરફાર તરફ ઈશારો કરે છે. આગામી દિવસોમાં જો SECMOL તરફથી વિરોધ અથવા કાનૂની કાર્યવાહી થાય, તો આ મુદ્દો વધુ રાજકીય ચડફાર લાવવાની શક્યતા પણ વધે છે.
