ભારત-પાકિસ્તાન: રાજદ્વારી તણાવ ચરમસીમાએ, હવે પાક.એ રાજદ્વારીઓને “પર્સોના નોન ગ્રેટા” જાહેર કર્યો

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના તણાવમાં વધુ એક કડકો વળાંક આવ્યો છે. જાસૂસીમાં સંડોવણીના આરોપોને આધારે, બંને દેશોએ એકબીજાના રાજદ્વારીઓને “પર્સોના નોન ગ્રેટા” જાહેર કરી, તેમને 24 કલાકની અંદર દેશ છોડવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ રાજદ્વારી નિર્ણયથી બંને દેશોની રાજકીય વાતચીતમાં તીવ્ર તણાવ જોવા મળી રહ્યો છે.

ઘટનાઓની શરુઆત ભારત તરફથી થઈ હતી, જ્યારે નવી દિલ્હી સ્થિત પાકિસ્તાન હાઈ કમિશનમાં કાર્યરત એક અધિકારીને ભારત સરકાર દ્વારા “પર્સોના નોન ગ્રેટા” જાહેર કરવામાં આવ્યા. વિદેશ મંત્રાલયે આ અંગે જણાવ્યું કે તે અધિકારી ભારતમાં તેમના સત્તાવાર પદ સાથે સુસંગત પ્રવૃત્તિઓ કરતા નહોતા અને કથિત રીતે જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલા હતા. વિદેશ મંત્રાલયે પાકિસ્તાનના ચાર્જ ડી’અફેર્સને તાત્કાલિક બોલાવીને આ નિર્ણયની જાણ કરી અને સંબંધિત અધિકારીને 24 કલાકની અંદર દેશ છોડવા આદેશ કર્યો.

પાકિસ્તાનનો જવાબ: ભારતીય અધિકારીને દેશ છોડવા કહ્યું
ભારતના પગલાની જવાબી કાર્યવાહી તરીકે, પાકિસ્તાન સરકારે પણ મંગળવારે ઇસ્લામાબાદ સ્થિત ભારતીય હાઈ કમિશનના એક અધિકારીને પર્સોના નોન ગ્રેટા જાહેર કર્યો છે. પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા પ્રકાશિત નિવેદનમાં જણાવાયું કે આ અધિકારી તેમના રાજદ્વારી પદ સાથે અસંગત પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ હતા. પાકિસ્તાને પણ ભારતીય અધિકારીને 24 કલાકની અંદર દેશ છોડવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ માહિતી ભારતના ચાર્જ ડી’અફેર્સને મંત્રાલયમાં બોલાવીને આપી દેવાઈ હતી.

રાજકીય પ્રતિક્રિયા અને અનુસંચારો
વિશ્લેષકો માને છે કે આ ઘટનાઓ ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધોમાં ફરી એક વખત તણાવ વધારશે. બંને દેશોએ તાજેતરમાં જ હેલગામ હુમલા અને લાઇન ઑફ કંટ્રોલ નજીક વધતી ઘૂસણખોરીની ઘટનાઓ બાદ એકબીજા સામે આક્ષેપો કર્યા છે. આ પ્રકારની “ટાઈટ-ફોર-ટેટ” (જવાબમાં કાર્યવાહિ) ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધોમાં નવી વાત નથી, પરંતુ તે દર વખતે બંને દેશોના રાજદ્વારી સંપર્ક અને શાંતિપ્રક્રિયા પર વિપરીત અસર કરે છે.

“પર્સોના નોન ગ્રેટા” શું છે?
“Persona Non Grata” એ લેટિન શબ્દ છે જેનો અર્થ થાય છે “અનિચ્છનીય વ્યક્તિ”. આ રાજ્યકક્ષાએ લેવામાં આવતું એક કાયદેસર પગલું છે, જ્યાં કોઈ પણ દેશ પોતાની જમીન પર રહેલા વિદેશી રાજદ્વારી અધિકારીને નાપસંદગી દર્શાવી દેશ છોડવાની સૂચના આપે છે. આ પગલાં સામાન્ય રીતે જાસૂસી, રાજદ્વારી મર્યાદા ઉલ્લંઘન અથવા ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓના સંદર્ભમાં લેવામાં આવે છે.

સંબંધોમાં તણાવ
આ તાજી કાર્યવાહી બંને દેશો વચ્ચે રહેલી ભંગુર રાજદ્વારી સંબંધોને વધુ તણાવપૂર્ણ બનાવે તેવી શક્યતા છે. હેલગામ આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે પાકિસ્તાની રાજદ્વારી સંખ્યામાં ઘટાડો કર્યો હતો અને હવે આ નવી કાર્યવાહી સાથે બંને દેશોની રાજદ્વારી નીતિ વધુ કઠોર બને તે સ્વાભાવિક છે.