Bindia
દેશમાં સ્વચ્છ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા અને ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રીય કેબિનેટે 23,731 કરોડ રૂપિયાના અંદાજિત ખર્ચ સાથે કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) માટેની રાષ્ટ્રીય એકીકૃત ‘ગોબરધન’ યોજનાને મંજૂરી આપી છે. સરકારનો હેતુ આગામી દાયકામાં દેશમાં CBGનું ઉત્પાદન લગભગ દસ ગણું વધારવાનો અને ઊર્જા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ વધુ એક મોટું પગલું ભરવાનો છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, 10 ઓગસ્ટે વિશ્વ જૈવ-ઈંધણ દિવસના અવસરે આ યોજનાની સત્તાવાર શરૂઆત કરવામાં આવી શકે છે. આ યોજના હેઠળ દેશભરમાં મોટા પાયે બાયોગેસ પ્લાન્ટ સ્થાપીને કૃષિ અને પશુપાલન ક્ષેત્રને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
શું છે ‘ગોબરધન’ યોજના?
‘ગોબરધન’ એટલે ગેલ્વેનાઇઝિંગ ઓર્ગેનિક બાયો-એગ્રો રિસોર્સિસ ધન (Galvanizing Organic Bio-Agro Resources Dhan) યોજના. તેની શરૂઆત વર્ષ 2018માં સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ) હેઠળ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ પશુઓના છાણ, કૃષિ અવશેષો અને અન્ય જૈવિક કચરાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને બાયોગેસ, કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) અને જૈવિક ખાતરનું ઉત્પાદન કરવાનો છે.
આ પહેલ માત્ર સ્વચ્છતા વધારવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ખેડૂતોને વધારાની આવક, ગામડાઓમાં રોજગારી અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા અનેક લાભો પણ આપે છે.
આગામી 10 વર્ષ માટે અમલમાં રહેશે યોજના
સરકારે જાહેર કરેલી માહિતી અનુસાર, આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી લઈને 2035-36 સુધી અમલમાં રહેશે. આગામી દસ વર્ષ દરમિયાન બાયોગેસ ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર વિવિધ પ્રકારની સહાય આપશે.
નવા પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે વધુ કેપિટલ સબસિડી, ઉત્પાદિત CBG માટે યોગ્ય ખરીદ કિંમત અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવા માટે ખાસ સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત કૃષિ કચરો, પશુઓનું છાણ અને શહેરોમાંથી નીકળતા જૈવિક કચરાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે ઉપયોગ કરીને તેને ઈંધણ અને જૈવિક ખાતરમાં ફેરવવામાં આવશે.
દેશભરમાં 600થી 700 નવા બાયોગેસ પ્લાન્ટ
યોજનાના અમલીકરણના ભાગરૂપે દેશભરમાં અંદાજે 600થી 700 નવા કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) પ્લાન્ટ સ્થાપવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. આ પ્લાન્ટ દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં બાયોગેસનું ઉત્પાદન થશે, જેનો ઉપયોગ પરિવહન, ઉદ્યોગો અને ઘરેલુ જરૂરિયાતોમાં થઈ શકશે.
સરકાર CBGના ઉત્પાદકોને ગેરંટીવાળી માંગ, યોગ્ય કિંમત, સબસિડી અને ગેસ પાઇપલાઇન જેવી સુવિધાઓ પણ પૂરી પાડશે, જેથી ખાનગી રોકાણકારો આ ક્ષેત્રમાં આગળ આવે અને બાયોગેસ ઉદ્યોગનો ઝડપી વિકાસ થાય.
ખેડૂતોને મળશે વધારાની આવકનો મોકો
‘ગોબરધન’ યોજનાનો સૌથી મોટો લાભ ખેડૂતો અને પશુપાલકોને મળવાનો છે. અત્યાર સુધી જે કૃષિ કચરો અથવા પશુઓનું છાણ ઉપયોગ વગર પડ્યું રહેતું હતું અથવા સળગાવી દેવામાં આવતું હતું, હવે તે આવકનું સાધન બની શકશે.
ખેડૂતો પોતાના ખેતરમાંથી નીકળતા પાકના અવશેષો, શેરડીના કચરા, પશુઓના છાણ અને અન્ય જૈવિક કચરાનું વેચાણ કરીને વધારાની કમાણી કરી શકશે. સાથે જ બાયોગેસ ઉત્પાદન બાદ બચતા અવશેષોમાંથી તૈયાર થતા જૈવિક ખાતરનો ઉપયોગ ખેતીમાં કરી શકાય છે, જેનાથી રાસાયણિક ખાતરો પરનો ખર્ચ પણ ઘટશે.
ઊર્જા ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં પગલું
ભારતમાં CNG અને નેચરલ ગેસની માંગ સતત વધી રહી છે. સરકારનું માનવું છે કે સ્થાનિક સ્તરે CBGનું ઉત્પાદન વધવાથી આ માંગનો મોટો હિસ્સો દેશમાં જ પૂરો થઈ શકશે.
આ કારણે પેટ્રોલિયમ અને અન્ય ફોસિલ ફ્યુઅલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને વિદેશી હૂંડિયામણની બચત થશે. ઉપરાંત, સ્થાનિક સ્તરે ઊર્જાનું ઉત્પાદન વધવાથી દેશની ઊર્જા સુરક્ષા પણ વધુ મજબૂત બનશે.
પર્યાવરણને પણ થશે મોટો ફાયદો
ગોબરધન યોજના પર્યાવરણ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. હાલમાં ખેડૂતો પાકના અવશેષો સળગાવતા હોવાથી વાયુ પ્રદૂષણની ગંભીર સમસ્યા સર્જાય છે. હવે આ જ અવશેષોનો ઉપયોગ બાયોગેસ ઉત્પાદન માટે થશે, જેના કારણે પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થશે.
સાથે જ જૈવિક કચરાનું વૈજ્ઞાનિક સંચાલન થવાથી ગામડાઓ અને શહેરોમાં સ્વચ્છતા વધશે તથા ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનમાં પણ ઘટાડો થશે. આ યોજના ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જા અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાના લક્ષ્યોને પણ મજબૂત બનાવશે.
ખાનગી રોકાણને મળશે પ્રોત્સાહન
સરકાર આ યોજના દ્વારા ખાનગી કંપનીઓને પણ બાયોગેસ ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માંગે છે. સબસિડી, ગેરંટીવાળી ખરીદી અને જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સુવિધા મળવાથી આ ક્ષેત્રમાં મોટા પાયે રોકાણ આવવાની શક્યતા છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો યોજના અસરકારક રીતે અમલમાં આવશે તો તે માત્ર ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરશે એટલું જ નહીં, પરંતુ દેશના ઊર્જા ક્ષેત્ર, પર્યાવરણ અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર માટે પણ ગેમચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. આગામી વર્ષોમાં ગોબરધન યોજના ભારતને સ્વચ્છ ઊર્જા અને ટકાઉ વિકાસના માર્ગે આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
- Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
