Bindia
ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સીમા વિવાદ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. અરૂણાચલ પ્રદેશને લઈને બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા મતભેદ વચ્ચે ભારતના નવા નકશાને લઈને ચીને વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ભારતે પોતાના સત્તાવાર નકશામાં અરૂણાચલ પ્રદેશના 27 સ્થળોના નામ સામેલ કર્યા છે. ચીને આ નિર્ણયને પોતાના દાવાવાળા ‘ઝાંગનાન’ ક્ષેત્રમાં ભારતની એકતરફી કાર્યવાહી ગણાવીને તેની ટીકા કરી છે.
ચીની નિષ્ણાતોના મતે ભારતનું આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં ધીમે ધીમે સુધારાના સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. બીજી તરફ ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે અરૂણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને પોતાના વિસ્તારના ભૌગોલિક તથા ઐતિહાસિક નામ નક્કી કરવાનો અધિકાર ભારત પાસે છે.
સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાએ અપડેટ કર્યો નકશો
ભારત સરકારે સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા અપડેટેડ નકશામાં અરૂણાચલ પ્રદેશના કુલ 27 સ્થળોના નામ સામેલ કર્યા છે. તેમાં ચાર પહાડી દર્રા એટલે કે પાસ અને ઊંચાઈ પર આવેલા એક તળાવનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ભારતના જણાવ્યા મુજબ આવા નામો સત્તાવાર નકશામાં સામેલ કરવાનો હેતુ આ વિસ્તારોની સાચી ભૌગોલિક ઓળખ જાળવી રાખવાનો છે. સાથે જ આ સ્થળોના ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ અંગે લોકોમાં જાગૃતિ વધારવાનો પણ ઉદ્દેશ્ય છે.
આ નિર્ણય ભારત અને ચીન વચ્ચે સીમા મુદ્દે થયેલી તાજેતરની વાતચીત બાદ આવ્યો છે. બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે 6 ઓગસ્ટે નવી દિલ્હીમાં સીમા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર 36મી બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકના થોડા દિવસો બાદ નકશામાં નવા નામોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ચીનનો જૂનો દાવો ફરી સામે આવ્યો
ભારતના નકશામાં અરૂણાચલ પ્રદેશના સ્થળોના નામ બદલાતા અથવા ઉમેરાતા ચીને ફરી એકવાર પોતાના જૂના દાવાને દોહરાવ્યો છે. ચીન અરૂણાચલ પ્રદેશને ‘ઝાંગનાન’ તરીકે ઓળખાવે છે અને આ સમગ્ર વિસ્તાર પર પોતાનો દાવો કરે છે.
ચીનનું કહેવું છે કે આ વિસ્તાર પ્રાચીન સમયથી ચીનનો ભાગ રહ્યો છે. જોકે, ભારત ચીનના આ દાવાને સતત ફગાવતું રહ્યું છે. ભારતના સત્તાવાર વલણ મુજબ અરૂણાચલ પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય હિસ્સો છે.
ચીન મેકમોહન રેખાને પણ સ્વીકારતું નથી. બંને દેશો વચ્ચેનો સરહદી વિવાદ મુખ્યત્વે વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા અને સરહદના અલગ-અલગ અર્થઘટનને લઈને જટિલ રહ્યો છે.
2017થી ચીન કરી રહ્યું છે નામ બદલવાની કાર્યવાહી
ચીને 2017થી અરૂણાચલ પ્રદેશના વિવિધ સ્થળોને પોતાના હિસાબે નામ આપવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. અત્યાર સુધીમાં ચીન દ્વારા આ વિસ્તારમાં 112 જેટલા સ્થળોના માનક નામ જાહેર કરવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.
ભારત અગાઉ પણ ચીનની આવી કાર્યવાહી સામે વાંધો વ્યક્ત કરી ચૂક્યું છે. નવી દિલ્હીનું કહેવું છે કે સ્થળોના નામ બદલવાથી જમીની હકીકત બદલાતી નથી. અરૂણાચલ પ્રદેશ ભારતનો હિસ્સો છે અને રહેશે.
બંને દેશોના સંબંધો સુધરી રહ્યા હતા
આ વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને ચીન છેલ્લા કેટલાક સમયથી સંબંધોમાં સુધારો લાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. સીમા પર તણાવ ઘટાડવા અને બંને દેશો વચ્ચે સંવાદ આગળ વધારવા માટે વિવિધ સ્તરે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.
ડિસેમ્બર 2024માં સીમા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર છ-સૂત્રીય સહમતિ બની હોવાનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત નાથૂ લા પાસને છ વર્ષ બાદ વેપાર માટે ફરી ખોલવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાઓને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારાના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી હતી.
નકશાનો વિવાદ વાતચીતના માહોલને અસર કરશે?
ચીની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અરૂણાચલ પ્રદેશના સ્થળોના નામ ભારતના સત્તાવાર નકશામાં સામેલ કરવાથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીતના સકારાત્મક વાતાવરણ પર અસર પડી શકે છે. ચીન તેને એકતરફી કાર્યવાહી તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
જોકે, ભારત માટે આ માત્ર નકશાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ પોતાની પ્રાદેશિક સાર્વભૌમતા સાથે જોડાયેલો પ્રશ્ન છે. ભારત પોતાના સત્તાવાર નકશામાં પોતાના પ્રદેશોની ભૌગોલિક ઓળખ અને નામો જાળવી રાખવા માટે મક્કમ છે.
નિષ્ણાતોના મતે ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં સીમા વિવાદ હજુ પણ સૌથી મોટો પડકાર છે. બંને દેશો આર્થિક અને રાજદ્વારી સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કરે છે ત્યારે આવા મુદ્દાઓ ફરીથી તણાવ ઊભો કરી શકે છે. આગામી સમયમાં બંને દેશો આ પ્રકારના વિવાદોને કેવી રીતે રાજદ્વારી રીતે સંભાળે છે તેના પર સમગ્ર ક્ષેત્રની નજર રહેશે.
- Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
