FCRA સુધારા બિલને લઈને દેશ-વિદેશમાં ચર્ચા તેજ, જાણો શું છે આ કાયદો?

કેન્દ્ર સરકાર વિદેશી ફંડિંગને નિયંત્રિત કરતા **ફોરેન કન્ટ્રિબ્યુશન રેગ્યુલેશન એક્ટ (FCRA)**માં મહત્વપૂર્ણ સુધારા કરવાની તૈયારીમાં છે. સંસદમાં રજૂ થનારા FCRA સુધારા બિલને લઈને રાજકીય પક્ષો, વિવિધ બિનસરકારી સંસ્થાઓ (NGO), ધાર્મિક સંગઠનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. ખાસ કરીને ચર્ચ, મસ્જિદ અને અન્ય ધાર્મિક સંસ્થાઓને મળતા વિદેશી ફંડ અને તેનાથી ઉભી થયેલી મિલકતોને લઈને પ્રસ્તાવિત જોગવાઈઓ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે.

સરકારનું કહેવું છે કે નવા સુધારાઓનો હેતુ પારદર્શિતા વધારવાનો અને વિદેશી ફંડનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષો અને કેટલાક સંગઠનો આ જોગવાઈઓને વધુ કડક ગણાવી રહ્યા છે.

શું છે FCRA કાયદો?

FCRA એટલે Foreign Contribution Regulation Act, જે ભારતમાં વિદેશી નાણાંના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરતો કાયદો છે. આ કાયદો પ્રથમ વખત વર્ષ 1976માં અમલમાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે વિદેશી ફંડ દ્વારા દેશની રાજકીય, સામાજિક અને જાહેર નીતિઓ પર અયોગ્ય પ્રભાવ ન પડે.

પછી વર્ષ 2010માં આ કાયદાને વધુ આધુનિક બનાવવામાં આવ્યો હતો અને વર્ષ 2020માં તેમાં વધુ કડક સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા. 2020ના નિયમો મુજબ, વિદેશી ફંડ મેળવનારી સંસ્થાઓ પોતાના કુલ વિદેશી ફંડમાંથી માત્ર 20 ટકા જ વહીવટી ખર્ચ માટે વાપરી શકે છે. ઉપરાંત તમામ વિદેશી ફંડ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાની નવી દિલ્હી સ્થિત નિર્ધારિત શાખામાં ખુલેલા ખાતામાં જ મેળવવાના હોય છે.

સરકાર શું નવા ફેરફારો કરવા માંગે છે?

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા સુધારા બિલમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ સામેલ કરવામાં આવી છે.

1. કામ અને વિસ્તારની સ્પષ્ટ માહિતી ફરજિયાત

હવે કોઈપણ સંસ્થાએ FCRA રજિસ્ટ્રેશન વખતે સ્પષ્ટ જણાવવું પડશે કે તેને મળતું વિદેશી ફંડ કયા હેતુ માટે અને કયા રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ખર્ચવામાં આવશે.

2. નવી ‘ડેઝિગ્નેટેડ ઓથોરિટી’ની રચના

સરકાર એવી વિશેષ સત્તા ધરાવતી ઓથોરિટી બનાવવાની તૈયારીમાં છે, જે FCRA રજિસ્ટ્રેશન રદ થવા અથવા સમાપ્ત થવાની સ્થિતિમાં વિદેશી ફંડથી બનેલી મિલકતોનું સંચાલન, જપ્તી અથવા વેચાણ કરી શકશે.

3. રજિસ્ટ્રેશનનું ઓટોમેટિક સમાપ્તિ

જો કોઈ સંસ્થા પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી પોતાનું FCRA રજિસ્ટ્રેશન સમયસર રિન્યૂ નહીં કરે તો તેનું રજિસ્ટ્રેશન આપોઆપ સમાપ્ત માનવામાં આવશે. આવી સ્થિતિમાં સંબંધિત મિલકતો અંગે નવી ઓથોરિટી નિર્ણય લઈ શકશે.

4. ન્યૂનતમ ખર્ચની શરત

પ્રસ્તાવિત નિયમો મુજબ સંસ્થાઓએ દર વર્ષે પોતાના વિદેશી ફંડ ખાતામાંથી ઓછામાં ઓછા 10 લાખ રૂપિયા ખર્ચવા પડશે. નહીં તો તેમના લાયસન્સ પર અસર પડી શકે છે.

5. સજામાં રાહત

નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ મહત્તમ સજાની મુદત પાંચ વર્ષથી ઘટાડીને એક વર્ષ કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.

6. ધાર્મિક સ્થળોની સુરક્ષા

જો કોઈ જપ્ત કરાયેલી મિલકત ચર્ચ, મસ્જિદ, મંદિર અથવા અન્ય ધાર્મિક સ્થળ હોય તો તેનું ધાર્મિક સ્વરૂપ બદલવામાં આવશે નહીં તેવી જોગવાઈ પણ બિલમાં સામેલ છે.

મિલકત જપ્તીની જોગવાઈ કેમ બની વિવાદનું કારણ?

બિલની સૌથી વધુ ચર્ચાતી જોગવાઈ સેક્શન 14B અને 16A છે. તેના અનુસાર જો કોઈ સંસ્થાનું FCRA રજિસ્ટ્રેશન સમાપ્ત થઈ જાય અથવા રિન્યૂ ન થાય તો વિદેશી ફંડથી બનેલી તેની મિલકતો સરકાર દ્વારા નિયુક્ત ઓથોરિટીના નિયંત્રણમાં જઈ શકે છે.

આ જોગવાઈને લઈને અનેક ધાર્મિક અને સામાજિક સંસ્થાઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું માનવું છે કે ટેક્નિકલ ભૂલ અથવા સમયસર રિન્યૂ ન થવાના કારણે પણ મોટી મિલકતો પર અસર પડી શકે છે.

અમેરિકામાંથી પણ આવી પ્રતિક્રિયા

આ પ્રસ્તાવિત સુધારાને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. અમેરિકાના કેટલાક રાજકીય નેતાઓએ સોશિયલ મીડિયા પર આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે ધાર્મિક અને ચેરિટેબલ સંસ્થાઓની મિલકતો અંગેની જોગવાઈઓ પર વધુ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

સરકારનું શું કહેવું છે?

કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ બિલ કોઈ ખાસ ધર્મ કે સમુદાયને નિશાન બનાવતું નથી. સરકારના જણાવ્યા મુજબ FCRA કાયદો સંપૂર્ણપણે ધર્મનિરપેક્ષ છે અને તેનો હેતુ માત્ર વિદેશી ફંડના ઉપયોગમાં પારદર્શિતા લાવવાનો છે.

સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કાયદો ભૂતકાળથી લાગુ કરવામાં આવશે નહીં અને ધાર્મિક સ્થળોના મૂળ સ્વરૂપને કોઈ અસર નહીં થાય.

શું સંસદમાં બિલ સરળતાથી પાસ થશે?

FCRA સુધારા બિલ સામાન્ય વિધેયક હોવાથી તેને પસાર કરવા માટે બંને ગૃહોમાં સાધારણ બહુમતી જરૂરી છે. હાલમાં લોકસભા અને રાજ્યસભામાં NDA પાસે જરૂરી સંખ્યાબળ ઉપલબ્ધ હોવાથી બિલ પસાર થવાની શક્યતા મજબૂત માનવામાં આવી રહી છે.

આ બિલ આગામી દિવસોમાં સંસદમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની શકે છે. સરકાર તેને પારદર્શિતા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ સુધારો ગણાવી રહી છે, જ્યારે વિપક્ષ અને કેટલાક સંગઠનો તેના કેટલાક પ્રાવધાનો અંગે વધુ સ્પષ્ટતા અને ચર્ચાની માંગ કરી રહ્યા છે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276