નેપાળના PM બાલેન શાહના ભારત પ્રત્યે તેવર કેમ પડ્યા નરમ? કૂટનીતિમાં આવ્યો મોટો બદલાવ

નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ એટલે કે બાલેન શાહની ભારત પ્રત્યેની કૂટનીતિમાં હવે નરમાઈ જોવા મળી રહી છે. વડાપ્રધાન બન્યા બાદ સોમવારે તેમણે પ્રથમ વખત ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ સાથે વન-ટુ-વન મુલાકાત કરી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન ભારત-નેપાળના ઐતિહાસિક સંબંધો, પરસ્પર હિત, વિકાસ ભાગીદારી અને દ્વિપક્ષીય સહયોગ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

આ મુલાકાતને નેપાળની બદલાતી વિદેશ નીતિના મહત્વપૂર્ણ સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, તેને ભારત તરફ સંપૂર્ણ ઝુકાવ તરીકે જોવાને બદલે નેપાળ દ્વારા ભારત અને ચીન બંને સાથે સંતુલિત સંબંધો જાળવવાની કવાયત તરીકે જોવું વધુ યોગ્ય છે.

પહેલી વ્યક્તિગત મુલાકાત કેમ મહત્વની?

બાલેન શાહે વડાપ્રધાન બન્યા બાદ વિદેશી રાજદૂતો સાથે વ્યક્તિગત મુલાકાતો ટાળીને સામૂહિક બેઠકનો માર્ગ અપનાવ્યો હતો. જોકે, 10 ઓગસ્ટે તેમણે ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ સાથે અલગથી મુલાકાત કરી.

ભારતીય રાજદૂત સાથે આ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો હતો. અહેવાલો અનુસાર બાલેન શાહે ભારત સાથેના નેપાળના ઐતિહાસિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા અને પરસ્પર હિતના ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવાની વાત કરી હતી.

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કાઠમંડુ હવે નવી દિલ્હી સાથે સંવાદને વધુ મહત્વ આપી રહ્યું છે.

ભારત પ્રત્યે નરમાઈ પાછળ ત્રણ મોટા કારણ

1. ભૂગોળ અને આર્થિક વાસ્તવિકતા

નેપાળ એક લેન્ડલોક્ડ દેશ છે અને તેના વેપાર તથા પુરવઠા વ્યવસ્થામાં ભારતનું મહત્વ વિશાળ છે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચે લાંબા સમયથી વેપાર, પરિવહન, ઊર્જા અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો છે.

નેપાળના પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પુરવઠામાં ભારતની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. બંને દેશો વચ્ચેના ખુલ્લા સરહદી સંબંધોને કારણે પણ ભારત નેપાળ માટે માત્ર પાડોશી દેશ નહીં પરંતુ આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.

બાલેન શાહની સરકાર માટે વિકાસ, રોજગાર અને મોંઘવારી જેવા સ્થાનિક મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત સાથે સ્થિર સંબંધો જાળવવા નેપાળના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક હિતમાં છે.

2. ચીન સાથે સંબંધોમાં સંતુલનની જરૂરિયાત

નેપાળ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારત અને ચીન બંને સાથે સંબંધો જાળવી રહ્યું છે. ચીન નેપાળ માટે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ભાગીદાર છે, જ્યારે ભારત સાથે તેના ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક સંબંધો ખૂબ ઊંડા છે.

નેપાળ માટે પડકાર એ છે કે તે કોઈ એક શક્તિ પર વધુ નિર્ભર ન બને. તેથી બાલેન શાહની સરકાર ભારત અને ચીન બંને સાથે સીધો સંવાદ જાળવીને સંતુલિત વિદેશ નીતિ અપનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી હોવાનું જણાય છે.

અહેવાલો અનુસાર ભારતીય રાજદૂત સાથેની મુલાકાત બાદ ચીનના રાજદૂત સાથે પણ અલગ બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આથી સંકેત મળે છે કે કાઠમંડુ બંને પાડોશી દેશો સાથે પોતાના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સંબંધો આગળ વધારવા માંગે છે.

3. નવી સરકાર માટે વિકાસ અને રાજકીય સ્થિરતા

બાલેન શાહે માર્ચ 2026માં નેપાળના વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા હતા. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ તેમને અભિનંદન આપતાં ભારત-નેપાળ મિત્રતા અને સહકારને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

નવી સરકાર સામે આર્થિક વિકાસ અને લોકોની અપેક્ષાઓ પૂર્ણ કરવાનો મોટો પડકાર છે. આ સ્થિતિમાં પાડોશી દેશો સાથે તણાવ વધારવાને બદલે વિકાસલક્ષી સહયોગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું બાલેન સરકાર માટે વધુ વ્યવહારુ બની શકે છે.

ભારતે પણ સંબંધો સુધારવા પહેલ કરી

બાલેન શાહની મુલાકાતને માત્ર નેપાળ તરફથી આવેલા બદલાવ તરીકે જોવી યોગ્ય નહીં હોય. ભારતે પણ નવી નેપાળી સરકાર સાથે સંબંધો સુધારવા માટે પહેલ કરી છે.

જુલાઈ 2026ના અંતમાં ભારતે બાલેન શાહને સત્તાવાર ભારત મુલાકાત માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે પણ આ આમંત્રણની પુષ્ટિ કરી હતી.

આથી બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય રાજદ્વારી સંવાદ આગળ વધવાની શક્યતા વધી છે.

શું બાલેન શાહ સંપૂર્ણપણે ભારત તરફ વળી ગયા?

હાલના સંકેતો પરથી એવું કહેવું વહેલું રહેશે કે બાલેન શાહ સંપૂર્ણપણે ભારત તરફ ઝૂકી ગયા છે. તેમની નીતિ વધુ સંતુલિત દેખાય છે.

એક તરફ ભારતીય રાજદૂત સાથે વન-ટુ-વન મુલાકાત કરીને તેમણે ભારત સાથેના સંબંધોને મહત્વ આપ્યું છે, તો બીજી તરફ ચીન સાથે પણ સીધો સંવાદ જાળવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

નેપાળ માટે આ સંતુલન મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત તેની ભૌગોલિક અને આર્થિક વાસ્તવિકતાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જ્યારે ચીન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના દૃષ્ટિકોણથી મહત્વ ધરાવે છે.

હવે નજર બાલેન શાહની ભારત મુલાકાત પર

ભારત દ્વારા સત્તાવાર મુલાકાતનું આમંત્રણ મળ્યા બાદ હવે આગામી મહત્વપૂર્ણ પગલું બાલેન શાહની સંભવિત ભારત મુલાકાત બની શકે છે. જો આ મુલાકાત થાય તો વેપાર, ઊર્જા, કનેક્ટિવિટી, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને દ્વિપક્ષીય સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા રહેશે.

હાલ માટે ભારતીય રાજદૂત નવીન શ્રીવાસ્તવ સાથેની બાલેન શાહની પ્રથમ વ્યક્તિગત મુલાકાતે એટલું ચોક્કસ કર્યું છે કે ભારત-નેપાળ સંબંધોમાં સંવાદનો નવો તબક્કો શરૂ થયો છે. બાલેન શાહની કૂટનીતિ હવે ટકરાવ કરતાં વ્યવહારિકતા, વિકાસ અને બંને પાડોશી દેશો વચ્ચે સંતુલન તરફ આગળ વધી રહી છે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276