Bindia
કેન્દ્ર સરકારને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) તરફથી મોટી રકમ મળવા જઈ રહી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025 માં, રિઝર્વ બેંક સરપ્લસ રકમ સરકારને ટ્રાન્સફર કરશે. તેની રકમ 2.5 લાખ કરોડ રૂપિયા કે તેથી વધુ હોઈ શકે છે. આ રકમ પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં આપવામાં આવેલા ડિવિડન્ડ કરતાં વધુ હશે. આ રકમ નાણાકીય વર્ષ 2026 ના બજેટ અંદાજ કરતાં પણ વધુ હોઈ શકે છે.
જો RBI આટલું દેવું સરકારને ટ્રાન્સફર કરે તો દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સરકારને વધુ લોન લેવાની જરૂર નહીં પડે. સરકારી દેવાના હિસાબ ફક્ત RBI પાસે જ રાખવામાં આવે છે. RBI મે મહિનાના અંતમાં સરકારને જણાવશે કે તે નાણાકીય વર્ષ 2025 માટે કેટલા સરપ્લસ પૈસા ટ્રાન્સફર કરશે. ગયા વર્ષે RBIએ 2.1 લાખ કરોડ રૂપિયા આપ્યા હતા.
RBI આ પૈસા ક્યાંથી લાવશે?
રિઝર્વ બેંક સરપ્લસ આવકમાંથી સરકારને ડિવિડન્ડ આપે છે. ડોલરના રોકાણ અને જાળવણી પછી મૂલ્યાંકનમાં થયેલા વધારાથી RBI આ પૈસા કમાય છે. આ સાથે, ચલણ છાપવા માટે મળતી ફી પણ તેમાં સામેલ છે. આ પછી, જ્યારે રિઝર્વ બેંક નફો કરે છે, ત્યારે તે તેનો અમુક ભાગ સરકારને આપે છે. એટલે કે, રિઝર્વ બેંકના વધુ નફાને કારણે સરકારને ફાયદો થાય છે. ગયા વર્ષે, RBI એ સરકારને 2.10 લાખ કરોડ રૂપિયાનું ડિવિડન્ડ આપ્યું હતું.
સરકાર આ પૈસાનું શું કરશે?
સરકાર RBI દ્વારા આપવામાં આવેલી આ રકમનો ઉપયોગ તેની રાજકોષીય ખાધ ઘટાડવા માટે કરશે. રાજકોષીય ખાધ એટલે સરકારની આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનો તફાવત. સરકારી ખર્ચને કારણે બેંકોને પણ વધુ પૈસા મળશે.
RBIના આવક સ્ત્રોતો
કેન્દ્રીય બેંક સરકારી બોન્ડ દ્વારા વ્યાજ કમાય છે. વિદેશી ચલણમાં રોકાણ દ્વારા પણ આવક ઉત્પન્ન થાય છે. રિઝર્વ બેંકની બેલેન્સ શીટનો લગભગ 70 ટકા હિસ્સો વિદેશી ચલણ સંપત્તિના રૂપમાં છે, જ્યારે 20 ટકા સરકારી બોન્ડના રૂપમાં છે. RBI ડોલરને રિઝર્વમાં રાખે છે, જ્યારે ભાવ વધે ત્યારે તેને વેચવાથી સારું વળતર મળે છે. બજારમાં રોકાણ કરવા માટે સરકાર RBI પાસેથી જે પૈસા લે છે તેમાંથી પણ કેન્દ્રીય બેંક કમાણી કરે છે. આ ઉપરાંત, RBI વિવિધ વાણિજ્યિક બેંકોને લોન આપે છે. બદલામાં, બેંકો RBI ને વ્યાજ ચૂકવે છે. સરકારને ડિવિડન્ડ આપ્યા પછી, RBI તેની પાસે રહેલી વધારાની રકમ એટલે કે ડિવિડન્ડ પર વ્યાજ મેળવે છે. વિદેશી સંપત્તિ અને સોનાના પુનર્મૂલ્યાંકન દ્વારા આવક ઉત્પન્ન થાય છે. અનામત સોનું ઊંચા ભાવે વેચીને મોટી આવક થાય છે.
ડિવિડન્ડ શું છે?
ડિવિડન્ડ એ કંપનીના નફાનો એક ભાગ છે, જે શેરધારકોને ચૂકવવામાં આવે છે. આ રોકડ, રોકડ સમકક્ષ, શેર વગેરેના સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે.
Follow us On Social Media
YouTube : https://www.youtube.com/@BIndiaDigital
Website : https://bindia.co/
TWITTER : https://x.com/buletin_india
FOLLOW ON WHATSAPP https://whatsapp.com/channel/0029Va4rXSZ5q08d1AuVRO2I
