દિલ્હી BRICS બેઠકમાં ઈરાન-UAE આમને સામને: મતભેદો વચ્ચે ભારત સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરવામાં નિષ્ફળ

નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી બ્રિક્સ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બે દિવસીય બેઠક કોઈ સંયુક્ત નિવેદન વિના પૂર્ણ થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભારતની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી આ બેઠક દરમિયાન મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિ અને ઈરાન-ઈઝરાયલ તણાવ મુદ્દે સભ્ય દેશો વચ્ચે ગંભીર મતભેદો સામે આવ્યા હતા, જેના કારણે અંતે સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરી શકાયું નહોતું.

ભારત દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે સભ્ય દેશોએ સાર્વભૌમત્વ, દરિયાઈ સુરક્ષા, નાગરિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સુરક્ષા અને મધ્ય પૂર્વમાં સામાન્ય લોકોના જીવ બચાવવા જેવા મુદ્દાઓ પર અલગ-અલગ મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા. નિવેદનમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરાયો હતો કે એક સભ્ય દેશને ગાઝા, લાલ સમુદ્ર અને બાબ-અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વાંધો હતો.

રાજકીય સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ બેઠક દરમિયાન ઈરાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચે તણાવપૂર્ણ વાતાવરણ સર્જાયું હતું. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ બ્રિક્સ દેશોને અમેરિકા અને ઈઝરાયલની કથિત “ગેરકાયદે આક્રમકતા”ની જાહેર નિંદા કરવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન અન્યાયપૂર્ણ યુદ્ધનો ભોગ બની રહ્યું છે અને પશ્ચિમી દેશોના પ્રભાવ સામે બ્રિક્સ દેશોએ એકતા દર્શાવવી જોઈએ.

બીજી તરફ UAEના વિદેશ રાજ્ય મંત્રી ખલીફા શાહીન અલ મરારે ઈરાન પર પડોશી દેશો પર હુમલા કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. જવાબમાં અરાઘચીએ દાવો કર્યો કે ઈરાન વિરુદ્ધ હુમલાઓ માટે UAEએ અમેરિકાને પોતાની જમીનનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. બંને દેશોના મંત્રીઓ વચ્ચે થયેલી આ તીખી દલીલોએ બેઠકનું વાતાવરણ વધુ ગરમાવ્યું હતું.

ઉલ્લેખનીય છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ દ્વારા ઈરાન વિરુદ્ધ કાર્યવાહી શરૂ થયા બાદ ખાડી વિસ્તારમાં તણાવ વધ્યો છે. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ કડક બનાવતાં UAE સહિતના દેશોના તેલ અને ગેસ પુરવઠા પર પણ અસર પડી છે. આ કારણોસર UAE અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં વધુ કડવાશ આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારત માટે સંતુલન જાળવવું પડકારરૂપ બન્યું હતું. બ્રિક્સ જેવા મહત્વપૂર્ણ મંચ પર સભ્ય દેશો વચ્ચે સહમતિ ન બનતા સંયુક્ત નિવેદન જાહેર ન થવું રાજદ્વારી દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ માનવામાં આવી રહ્યું છે.