Bindia
Himalayas પર મોટી આપત્તિનો ખતરો! ગ્લેશિયર પીગળતા વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી, 2 અબજ લોકો પર અસર
નેપાળ-તિબેટ સરહદે ઓગસ્ટ 2026માં થયેલી વિનાશક ગ્લેશિયર-રોક ધસવાની ઘટના બાદ સમગ્ર હિમાલય ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયર અને પર્માફ્રોસ્ટ અંગે ચિંતા વધી છે. તાજેતરના વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણો અનુસાર, વધતું તાપમાન હિમનદીઓ અને પર્વતીય ઢોળાવો વધુ અસ્થિર બનાવી રહ્યું છે, જેના કારણે ફ્લેશ ફ્લડ, ભૂસ્ખલન અને હિમનદી તળાવો ફાટવાના જોખમમાં વધારો થઈ શકે છે.
1. નેપાળ-તિબેટની દુર્ઘટનાએ વધારી ચિંતા
26 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ નેપાળ-તિબેટ વિસ્તારમાં ગ્લેશિયર અને ખડકોના મોટા પાયે ધસવાથી વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર નેપાળમાં 1,386 લોકોના મોતની પુષ્ટિ થઈ છે અને 5,130થી વધુ લોકો હજુ ગુમ છે, જ્યારે તિબેટમાં પણ જાનહાનિ નોંધાઈ છે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ ઘટના માત્ર એક સ્થાનિક આપત્તિ તરીકે જોવાની નથી. હિમાલયમાં ગ્લેશિયર પીઘળવા, પર્માફ્રોસ્ટ ઓગળવા અને વધતા તાપમાનને કારણે અન્ય વિસ્તારોમાં પણ સમાન જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
2. Himalayasમાં ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે ગ્લેશિયર
હિન્દુ કુશ Himalayas એશિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ જળસ્રોતોમાંનું એક છે. ICIMODના 2023ના મૂલ્યાંકન મુજબ, 2011–2020 દરમિયાન આ વિસ્તારમાં ગ્લેશિયર માસ લોસ અગાઉના દાયકાની સરખામણીએ 65 ટકા વધુ ઝડપથી થયું હતું.
2026ના ICIMOD અપડેટ મુજબ, વર્ષ 2000 પછી હિમનદીઓમાંથી બરફ ગુમાવવાની ઝડપ વધુ વધી છે અને 1975થી કેટલાક વિસ્તારોમાં બરફની જાડાઈમાં 27 મીટર સુધીનો કુલ ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ફેરફારો એવા પ્રદેશમાં થઈ રહ્યા છે જેના પાણી પર લગભગ 2 અબજ લોકો નિર્ભર છે.
3. 40 હજાર ગ્લેશિયર, પરંતુ મોનિટરિંગ કેટલું?
તાજેતરના હિમાલય સંબંધિત અહેવાલોમાં આંકવામાં આવ્યું છે કે હિન્દુ કુશ-હિમાલય વિસ્તારમાં આશરે 40,000 ગ્લેશિયર છે, પરંતુ માત્ર લગભગ 21 ગ્લેશિયરનું જ સતત મેદાની સ્તરે વિગતવાર મોનિટરિંગ થાય છે. આ ગેપને કારણે જોખમી પરિવર્તનોને સમયસર ઓળખવા મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દરેક ગ્લેશિયરનું મોનિટરિંગ કરવું વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ છે. તેથી જ્યાં ગ્લેશિયરની નીચે મોટા શહેરો, ગામડાં, ડેમ અથવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ માળખાં આવેલા છે, તે વિસ્તારોને પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂર છે.
4. ભારત માટે પણ ચિંતાજનક સ્થિતિ
ભારતમાં પણ હિમનદી તળાવો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ ભારતમાં લગભગ 200 ગ્લેશિયલ લેકને જોખમની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, જેમાં 56ને અત્યંત ઊંચા જોખમની શ્રેણીમાં ગણાવવામાં આવ્યા છે. આવા તળાવો અચાનક તૂટે તો નીચેના વિસ્તારોમાં ભારે પૂર આવી શકે છે.
2021માં ઉત્તરાખંડ અને 2023માં સિક્કિમમાં ગ્લેશિયર અથવા ગ્લેશિયલ લેક સંબંધિત ગંભીર ઘટનાઓ બની ચૂકી છે. આવી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે પર્વતીય વિસ્તારોમાં કુદરતી જોખમો અને આબોહવા પરિવર્તનના પ્રભાવ વચ્ચેનું જોડાણ વધુ ગંભીર બની રહ્યું છે.
5. માત્ર ગ્લેશિયર જ નહીં, પર્માફ્રોસ્ટ પણ જોખમમાં
Himalayasમાં માત્ર બરફ પીગળવાનો મુદ્દો નથી. ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી થીજી રહેલી જમીન એટલે કે પર્માફ્રોસ્ટ પણ ગરમીના કારણે અસ્થિર બની રહી છે.
ઓગસ્ટની નેપાળ દુર્ઘટના અંગેના વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણમાં જણાવાયું છે કે વધતા તાપમાનને કારણે ગ્લેશિયર પાતળા થયા અને પર્માફ્રોસ્ટ પીગળવાથી પર્વતીય ઢોળાવની સ્થિરતા પર અસર પડી શકે છે. આ સાથે 2015ના ભૂકંપની અસર પણ કેટલાક સ્થળોએ ભૂસ્તરીય અસ્થિરતામાં યોગદાન આપી શકે છે.
6. તાપમાન વધ્યું તો જોખમ વધુ ગંભીર બની શકે
ICIMODના વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અનુસાર, વૈશ્વિક તાપમાનમાં 1.5°Cનો વધારો પણ હિન્દુ કુશ Himalayas માટે ગંભીર અસરકારક બની શકે છે. અગાઉના અભ્યાસોમાં આ સદીના અંત સુધીમાં પ્રદેશના લગભગ એક તૃતીયાંશ ગ્લેશિયર ગુમાવાની સંભાવના દર્શાવવામાં આવી હતી.
ICIMODના 2023ના મૂલ્યાંકનમાં પણ જણાવાયું હતું કે વર્તમાન ઉત્સર્જન માર્ગ ચાલુ રહ્યો તો આ સદી દરમિયાન Himalayasના બરફ અને હિમનદીઓમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે અને પાણીની ઉપલબ્ધતા પર તેની અસર પડશે.
7. પૂર, ભૂસ્ખલન અને ગ્લેશિયલ લેક ફાટવાનું જોખમ
ગ્લેશિયર પીગળવાથી શરૂઆતમાં નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ વધી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે ગ્લેશિયરનું કદ ઘટતાં પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટવાની શક્યતા છે. સાથે જ ગ્લેશિયલ લેકમાં પાણી વધવાથી તેના તૂટવાનો જોખમ પણ વધી શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં અચાનક પૂર, ભૂસ્ખલન અને પર્વતીય માળખાંને નુકસાન જેવી ઘટનાઓ બની શકે છે. ICIMODના અભ્યાસો મુજબ Himalayas ક્ષેત્રમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનના જોખમો આબોહવા પરિવર્તન સાથે વધવાની શક્યતા છે.
8. ઉપગ્રહ અને રડાર મોનિટરિંગ બની શકે મદદરૂપ
વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતો જોખમી વિસ્તારો પર સતત નજર રાખવા માટે ઉપગ્રહો, ગ્રાઉન્ડ સેન્સર્સ અને રડાર ઇન્ટરફેરોમેટ્રી જેવી ટેક્નોલોજીનો વધુ ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરે છે.
આ ટેક્નોલોજીથી પર્વતોની હિલચાલ, ગ્લેશિયરનું પરિવર્તન અને ગ્લેશિયલ લેકમાં થતા ફેરફારોને વહેલી તકે ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે. સમયસર માહિતી મળે તો સ્થાનિક પ્રશાસનને લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા માટે વધુ સમય મળી શકે છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
