Bindia
ભારતમાં આરોગ્યસેવા કેટલી પોસાય તેવી છે અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવારના બિલમાં કેટલી પારદર્શિતા છે તે મુદ્દો ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. તાજેતરના નેશનલ સેમ્પલ સર્વેના 80મા રાઉન્ડના આંકડા અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓના અનુભવ અંગેના સર્વે સામે આવ્યા બાદ સારવારના વધતા ખર્ચ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. NSSના 80મા રાઉન્ડમાં જાન્યુઆરીથી ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન આરોગ્ય સંબંધિત ખર્ચ અને સારવાર અંગે દેશવ્યાપી માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી હતી.
સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલના ખર્ચમાં મોટો તફાવત
રાષ્ટ્રીય સ્તરના આંકડા મુજબ હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા માટે સરકારી અથવા જાહેર આરોગ્ય સંસ્થામાં દર્દીનો સરેરાશ ખિસ્સામાંથી થતો ખર્ચ આશરે રૂ. 6,631 રહ્યો હતો. તેની સામે ખાનગી હોસ્પિટલમાં આ જ ખર્ચ વધીને રૂ. 50,508 થયો છે. એટલે ખાનગી હોસ્પિટલમાં હોસ્પિટલાઇઝેશનનો સરેરાશ ખર્ચ સરકારી સુવિધાની સરખામણીએ લગભગ 7.6 ગણો છે.
આ તફાવત માત્ર સામાન્ય સારવાર પૂરતો સીમિત નથી. ખાનગી આરોગ્યસેવામાં રૂમ, ICU, દવાઓ, તપાસો અને અન્ય કન્ઝ્યુમેબલ્સનો ખર્ચ પરિવારના કુલ બિલને ઝડપથી વધારી શકે છે. NSSના આંકડાઓ પણ દર્શાવે છે કે ખાનગી અને જાહેર આરોગ્યસંસ્થાઓ વચ્ચે દર્દીઓના આઉટ-ઓફ-પોકેટ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર અંતર છે.
પ્રસૂતિમાં પણ ખાનગી સારવાર મોંઘી
બાળજન્મના કિસ્સામાં પણ સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલ વચ્ચે ખર્ચનું અંતર ચિંતાજનક છે. સરકારી સુવિધામાં પ્રસૂતિ માટે ખિસ્સામાંથી થતો સરેરાશ ખર્ચ આશરે રૂ. 2,299 સામે ખાનગી હોસ્પિટલમાં તે લગભગ રૂ. 37,630 સુધી પહોંચે છે. એટલે સામાન્ય પરિવાર માટે ખાનગી હોસ્પિટલમાં ડિલિવરી કરાવવી પણ મોટો આર્થિક નિર્ણય બની શકે છે.
બીજી તરફ, NSSના 80મા રાઉન્ડે દેશમાં સંસ્થાકીય પ્રસૂતિનું પ્રમાણ 96.2 ટકા સુધી પહોંચ્યું હોવાનું દર્શાવ્યું છે. એટલે હોસ્પિટલ આધારિત પ્રસૂતિ વધી રહી છે, પરંતુ તેની સાથે સારવારનો ખર્ચ સામાન્ય પરિવારો માટે પરવડે તેવો રહે તે પણ મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે.
બિલિંગને લઈને દર્દીઓની ફરિયાદો
ખાનગી હોસ્પિટલોનો ઉપયોગ કરનારા નાગરિકોના અનુભવો અંગેના LocalCirclesના સર્વેમાં પણ બિલિંગ અને સારવારના ખર્ચને લઈને અનેક ફરિયાદો સામે આવી હોવાનું જણાવાયું છે. સર્વેમાં સામેલ લોકોએ સારવારના ઊંચા દર, મોંઘા ડાયગ્નોસ્ટિક ટેસ્ટ, રૂમ તથા ICU ચાર્જ, દવાઓ અને મેડિકલ સામગ્રીના ભાવ તેમજ ડોક્ટરની ફી અંગે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
સર્વે મુજબ 68 ટકા લોકોએ ઊંચા સારવાર ખર્ચની ફરિયાદ કરી હતી, જ્યારે 63 ટકા લોકોએ લેબ ટેસ્ટ માટે વધારે ચાર્જ વસૂલાતો હોવાનો અનુભવ વ્યક્ત કર્યો હતો. આશરે 56 ટકા લોકોએ રૂમ અને ICU ચાર્જ ઊંચા હોવાનું જણાવ્યું હતું. દવાઓ તથા અન્ય સામગ્રીના ભાવ અંગે પણ 51 ટકા ઉત્તરદાતાઓએ અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
ઓવરબિલિંગ અને બિલમાં અગાઉથી સ્પષ્ટ ન કરાયેલા ચાર્જ પણ દર્દીઓ માટે મોટો મુદ્દો હોવાનું સર્વેમાં સામે આવ્યું છે. આ પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં પરિવાર પાસે સારવાર ચાલુ રાખવા સિવાય વિકલ્પ ઓછો રહે છે અને પરિણામે બચત ખતમ થવા અથવા દેવું લેવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.
સંસદીય સમિતિની મહત્વપૂર્ણ ભલામણો
આ મુદ્દે સંસદીય સ્તરે પણ ખાનગી આરોગ્યસેવામાં પારદર્શિતા અને ખર્ચ નિયંત્રણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકાયો છે. ભલામણોમાં જરૂરી સારવાર, લેબ ટેસ્ટ અને નિયમિત પ્રક્રિયાઓ માટે યોગ્ય મહત્તમ દર નક્કી કરવા, દર્દીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરતાં પહેલાં સંભવિત ખર્ચની સંપૂર્ણ માહિતી આપવા અને હોસ્પિટલોના રેટ ચાર્ટ જાહેર રીતે દર્શાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
રૂમ ચાર્જ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. મોટા શહેરોમાં સામાન્ય હોસ્પિટલ રૂમનો ચાર્જ નજીકની 3-સ્ટાર હોટેલના સરેરાશ રૂમ ટેરિફ કરતાં વધુ ન હોવો જોઈએ તેવી ભલામણ ચર્ચામાં છે. જોકે આ ભલામણો હાલમાં કાયદો બની ગઈ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી; તે નીતિગત ભલામણો છે.
ખાનગી હોસ્પિટલોનો પણ પોતાનો પક્ષ
ખાનગી હોસ્પિટલોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી Association of Private Healthcare Providers of India તરફથી રૂમ ચાર્જ પર સીધી મર્યાદા મૂકવા સામે દલીલ કરવામાં આવી છે. હોસ્પિટલોનું કહેવું છે કે રૂમના દરમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સ્ટાફિંગ, મોનિટરિંગ અને ઉપલબ્ધ સુવિધાઓનો ખર્ચ સામેલ હોય છે. જોકે હોસ્પિટલના રૂમ કેટેગરી અને તેના ચાર્જ દર્દીને અગાઉથી સ્પષ્ટ રીતે જણાવવા જોઈએ તે મુદ્દે પારદર્શિતાની જરૂરિયાત સ્વીકારવામાં આવે છે.
હવે જરૂરી છે પારદર્શક અને પોસાય તેવી સારવાર
ભારતમાં ખાનગી આરોગ્યસેવાનો વ્યાપ વધ્યો છે, પરંતુ તેની સાથે સારવારના ખર્ચ પર નિયંત્રણ અને બિલિંગમાં પારદર્શિતા પણ એટલી જ જરૂરી છે. દર્દી જ્યારે બીમાર હોય ત્યારે તે ભાવતાલ કરવાની સ્થિતિમાં હોતો નથી. તેથી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરતા પહેલાં અંદાજિત ખર્ચ, દરેક સેવા માટેનો દર, દવાઓ અને ટેસ્ટના ચાર્જ તથા અંતિમ બિલની સંપૂર્ણ વિગતો સ્પષ્ટ હોવી જરૂરી છે.
સરકારી હોસ્પિટલોમાં પણ આધુનિક સાધનો, નિષ્ણાત ડોક્ટરો, પૂરતી બેડ ક્ષમતા અને ગુણવત્તાયુક્ત સુવિધાઓ વધારવામાં આવે તો ખાનગી ક્ષેત્ર પરનો અનિવાર્ય આધાર ઘટાડી શકાય. સાથે જ સ્ટાન્ડર્ડ રેટ, ડિજિટલ બિલિંગ અને ઝડપી ફરિયાદ નિવારણ જેવી વ્યવસ્થા ઊભી થાય તો દર્દીઓના હિતોનું વધુ સારી રીતે રક્ષણ થઈ શકે.
આરોગ્યસેવા નફો કમાવવાનું ક્ષેત્ર હોવા છતાં દર્દીની મજબૂરી તેનો આધાર બની ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવું સરકાર, નિયમનકારી સંસ્થાઓ અને હોસ્પિટલ સંચાલકો—ત્રણેની જવાબદારી છે. હાલના આંકડા સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર સાથે પોસાય તેવી કિંમત અને સંપૂર્ણ પારદર્શિતા હવે વૈકલ્પિક નહીં, પરંતુ જરૂરી બની ગઈ છે.
- Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
