Bindia
DPC : અમદાવાદથી દેશની પ્રથમ LNG ટ્રેનને લીલી ઝંડી, ડીઝલ સાથે LNG પર પણ દોડશે એન્જિન
અમદાવાદ: ભારતીય રેલવેમાં સ્વચ્છ અને વૈકલ્પિક ઇંધણ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરાયું છે. દેશની પ્રથમ LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટ્રેનને આજે, 27 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ અમદાવાદના સાબરમતી રેલવે સ્ટેશનથી કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહે લીલી ઝંડી બતાવી પ્રસ્થાન કરાવ્યું. આ પહેલનો હેતુ રેલવેમાં ડીઝલનો વપરાશ ઘટાડવા, ઇંધણ ખર્ચમાં બચત કરવા અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો છે.આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ટ્રેનનું એન્જિન માત્ર LNG પર આધારિત નથી. તેમાં LNG અને ડીઝલ બંનેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ઇંધણની ઉપલબ્ધતા પ્રમાણે એન્જિન બંને ઇંધણ વચ્ચે સ્વિચ કરી શકે છે. એટલે LNG ઉપલબ્ધ ન હોય તો પણ ટ્રેનનું સંચાલન અટકતું નથી.
-> બે 1,400 HPની ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર તૈયાર : આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ બે **Driving Power Cars (DPCs)**ને LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી છે. દરેક DPCની ક્ષમતા 1,400 હોર્સપાવર છે. રેલવેના જણાવ્યા પ્રમાણે આ બંને DPC પર 2,000 કિલોમીટરથી વધુના ફીલ્ડ ટ્રાયલ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.આ ટ્રાયલ દરમિયાન નવી ટેક્નોલોજીની કામગીરી, વિશ્વસનીયતા અને એન્જિનના પ્રદર્શનની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. રેલવેના જણાવ્યા પ્રમાણે ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં LNG દ્વારા ડીઝલના વપરાશને આશરે 40 ટકા સુધી ઘટાડવાની ક્ષમતા છે.
-> 2,200 લિટર LNG ટાંકી, 2,200 કિમી નહીં : LNG ટ્રેન અંગે સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક અહેવાલોમાં અંતરને લઈને અલગ-અલગ આંકડા સામે આવ્યા છે. અહીં મહત્વની બાબત એ છે કે 2,200 કિમી અંતર નહીં, પરંતુ લગભગ 2,200 લિટરની LNG ટાંકી ક્ષમતા છે.દરેક DPCમાં આશરે 2,200 લિટરની LNG ટાંકી લગાવવામાં આવી છે. તેમાં લગભગ 950થી 1,000 કિલોગ્રામ ઉપયોગી LNG સમાઈ શકે છે. રેલવેના મંજૂર ડિઝાઇન મુજબ સંપૂર્ણ ભરેલી ટાંકી એક DPCને આશરે 444 કિલોમીટરના દૈનિક ઓપરેશન માટે પૂરતું ઇંધણ આપી શકે છે.એટલે “ટાંકી ફૂલ થવા પર 2,200 કિમી ચાલશે” એવો દાવો યોગ્ય નથી. 2,200નો આંકડો મુખ્યત્વે ટાંકીની લિટર ક્ષમતા સાથે સંબંધિત છે.
નવી ટ્રેનની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ટેક્નિકલ વિશેષતા તેનું ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ઓપરેશન છે. સામાન્ય રીતે ડીઝલ એન્જિનને એક જ પ્રકારના ઇંધણ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે, પરંતુ આ સિસ્ટમમાં LNG અને ડીઝલ બંનેનો ઉપયોગ શક્ય બનાવવામાં આવ્યો છે.ઇંધણની ઉપલબ્ધતા પ્રમાણે સિસ્ટમ બંને ઇંધણ વચ્ચે સ્વિચ કરી શકે છે. આ સુવિધાથી LNGની સપ્લાયમાં કોઈ અડચણ આવે તો ડીઝલ પર ટ્રેન ચલાવી શકાય છે. બીજી તરફ LNG ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરીને ડીઝલની જરૂરિયાત ઘટાડી શકાય છે.રેલવેનું કહેવું છે કે ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે કે પરંપરાગત ડીઝલ એન્જિનની શક્તિ, વિશ્વસનીયતા અને કામગીરી જળવાઈ રહે.
-> વાર્ષિક આશરે ₹23.9 લાખની બચતનો અંદાજ : LNGનો ઉપયોગ માત્ર પર્યાવરણ માટે જ નહીં પરંતુ ઇંધણ ખર્ચ ઘટાડવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. રેલવેના ટ્રાયલ ડેટાના આધારે એક DPCમાંથી વાર્ષિક આશરે ₹11.9 લાખની ઇંધણ બચત થવાનો અંદાજ છે.આઠ કોચની રેક માટે બંને DPCને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો કુલ વાર્ષિક બચત આશરે ₹23.9 લાખ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ રેલવે દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે. જોકે વાસ્તવિક બચત ટ્રેનની કામગીરી, LNG અને ડીઝલના ભાવ તથા ઓપરેશનલ પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત રહેશે.
ભારતીય રેલવે લાંબા સમયથી ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે વિવિધ વિકલ્પો પર કામ કરી રહ્યું છે. LNGને ડીઝલના વિકલ્પ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાથી ઇંધણની રચનામાં ફેરફાર ઉપરાંત ઉત્સર્જનમાં પણ ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર LNG આધારિત સિસ્ટમથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને પાર્ટિક્યુલેટ મેટર જેવા પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. તેથી આ પ્રોજેક્ટને વધુ પર્યાવરણને અનુકૂળ રેલ પરિવહન તરફના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
-> ગુજરાતથી શરૂઆત કેમ? : સાબરમતીથી આ પ્રોજેક્ટ શરૂ થવો ગુજરાત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. પશ્ચિમ રેલવેના સાબરમતી ડેપોમાં આ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી માટે જરૂરી ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉના અહેવાલો મુજબ ગુજરાતમાં LNGની ઉપલબ્ધતા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રોજેક્ટ માટે સાબરમતીને મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બનાવવામાં આવ્યું છે.
અમિત શાહના અમદાવાદ કાર્યક્રમ દરમિયાન માત્ર LNG ટ્રેન જ નહીં, પરંતુ રેલવે સાથે જોડાયેલા અન્ય મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ પણ સામેલ રહ્યા. સાબરમતી ખાતે WAG-12 લોકોમોટિવ મેન્ટેનન્સ શેડ તથા અન્ય રેલવે વિકાસકાર્યો પણ કાર્યક્રમનો ભાગ હતા. કુલ મળીને ગુજરાતમાં ₹1,542 કરોડથી વધુના રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ સાથે આ કાર્યક્રમને જોડવામાં આવ્યો હતો.
-> LNG ટ્રેનથી રેલવેમાં શું બદલાશે? : દેશની પ્રથમ LNG-ડીઝલ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટ્રેનનું મહત્વ માત્ર એક નવી ટ્રેન શરૂ થવામાં નથી. આ ટેક્નોલોજી સફળતાપૂર્વક અને આર્થિક રીતે અસરકારક સાબિત થાય તો ભવિષ્યમાં અન્ય ડીઝલ આધારિત રેલવે એન્જિનમાં પણ આવી સિસ્ટમ અપનાવવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે.
હાલમાં આ પ્રોજેક્ટ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને 2,000 કિલોમીટરથી વધુના ટ્રાયલ બાદ તેને સેવામાં મૂકવામાં આવી છે. આગામી સમયમાં તેની વાસ્તવિક ઇંધણ બચત, જાળવણી ખર્ચ, LNG સપ્લાયની ઉપલબ્ધતા અને લાંબા ગાળાની કામગીરીના આધારે તેની અસરનું મૂલ્યાંકન થશેઆ રીતે સાબરમતીથી શરૂ થયેલી દેશની પ્રથમ LNG ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટ્રેન ભારતીય રેલવેમાં વૈકલ્પિક ઇંધણના ઉપયોગ તરફ મહત્વપૂર્ણ પ્રયોગ છે. એક જ એન્જિનમાં LNG અને ડીઝલ બંનેનો વિકલ્પ, ડીઝલ વપરાશમાં આશરે 40 ટકા સુધી ઘટાડાની ક્ષમતા, ઓછું ઉત્સર્જન અને સંભવિત ઇંધણ બચત—આ તમામ બાબતોને કારણે આ પ્રોજેક્ટ આગામી સમયમાં રેલવેના હરિત પરિવહન અભિયાન માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
