2026 : ગુજરાત સરકારનું મોટું પગલું : Relief : હવે દરેક જિલ્લામાં જ મળશે વ્યસનમુક્તિ અને પુનર્વસનની સુવિધા : Breakthrough

ગાંધીનગર: રાજ્યમાં વ્યસનમુક્તિ અભિયાનને વધુ અસરકારક અને સુવ્યવસ્થિત બનાવવા માટે ગુજરાત સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. હવે રાજ્યની તમામ 34 જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં 15 બેડની ક્ષમતા ધરાવતા આધુનિક ડી-એડિક્શન (વ્યસનમુક્તિ) સેન્ટર શરૂ કરવામાં આવશે. આ યોજના માટે રાજ્ય સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે રૂ. 14.90 કરોડની વહીવટી મંજૂરી આપી છે. સરકારનું માનવું છે કે આ પહેલથી વ્યસનગ્રસ્ત લોકોને પોતાના જિલ્લામાં જ ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર અને પુનર્વસનની સુવિધા ઉપલબ્ધ થશે.

તાજેતરના વર્ષોમાં દારૂ, ડ્રગ્સ, તમાકુ અને અન્ય નશાકારક પદાર્થોના વ્યસનથી પીડાતા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થવાની ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વ્યસનની અસર માત્ર વ્યક્તિ સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી, પરંતુ તેના પરિવાર, સમાજ અને સમગ્ર અર્થતંત્ર પર પણ ગંભીર અસર પડે છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે જિલ્લાકક્ષાએ જ સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.

દરેક જિલ્લામાં મળશે સારવારની સુવિધા

હાલમાં ઘણા દર્દીઓને વ્યસનમુક્તિ માટે અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ અથવા અન્ય મોટા શહેરોમાં જવું પડતું હતું. જેના કારણે સમય, ખર્ચ અને પરિવાર માટે વધારાની મુશ્કેલીઓ ઊભી થતી હતી. નવી યોજના અમલમાં આવ્યા બાદ દરેક જિલ્લા હોસ્પિટલમાં જ ડી-એડિક્શન સેન્ટર કાર્યરત થશે.

આથી દર્દીઓને પોતાના જ જિલ્લામાં નિષ્ણાત સારવાર મળી શકશે અને સારવાર માટે દૂર સુધી જવાની જરૂર રહેશે નહીં. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને અંતરિયાળ વિસ્તારોના લોકોને આ યોજનાથી મોટો લાભ મળવાની આશા છે.

એક જ સ્થળે મળશે સર્વગ્રાહી સારવાર

સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવનારા આ કેન્દ્રોમાં માત્ર વ્યસન છોડાવવાની સારવાર જ નહીં, પરંતુ દર્દીના સંપૂર્ણ શારીરિક અને માનસિક પુનર્વસન પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે.

કેન્દ્રોમાં નીચે મુજબની સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે:

ડિટૉક્સિફિકેશન (શરીરમાંથી નશાકારક તત્ત્વો દૂર કરવાની સારવાર)
ડી-એડિક્શન થેરાપી
વ્યક્તિગત અને જૂથ કાઉન્સેલિંગ
માનસિક આરોગ્ય નિદાન અને સારવાર
પરિવાર પરામર્શ
પુનર્વસન અને સમાજમાં પુનઃસ્થાપન માટે માર્ગદર્શન
વ્યસન ફરી શરૂ ન થાય તે માટે નિયમિત ફોલો-અપ

ગુજરાત સરકારનું માનવું છે કે વ્યસન એક માત્ર શારીરિક નહીં પરંતુ માનસિક અને સામાજિક સમસ્યા પણ છે. તેથી દર્દીને સંપૂર્ણ રીતે સ્વસ્થ બનાવવા માટે બહુઆયામી સારવાર જરૂરી છે.

IPD અને OPD બંને સુવિધા

દરેક ડી-એડિક્શન સેન્ટરમાં 15 બેડની ઇન્ડોર (IPD) સુવિધા ઉપલબ્ધ રહેશે. ગંભીર સ્થિતિ ધરાવતા દર્દીઓને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરીને સારવાર આપવામાં આવશે.

તે ઉપરાંત આઉટડોર (OPD) સેવા પણ ઉપલબ્ધ રહેશે, જેમાં શરૂઆતની તપાસ, દવાઓ, કાઉન્સેલિંગ અને નિયમિત ફોલો-અપ કરવામાં આવશે. આથી ઓછા ગંભીર દર્દીઓને હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા વગર પણ સારવાર મળી શકશે.

નિષ્ણાતોની ટીમ રહેશે કાર્યરત

આ કેન્દ્રોમાં વિશેષ તાલીમ મેળવેલા આરોગ્ય કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવશે. તેમાં અનુભવી તબીબો, નર્સિંગ સ્ટાફ, મનોવિજ્ઞાનીઓ, કાઉન્સેલરો અને અન્ય પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓનો સમાવેશ થશે.

દરેક દર્દીની સ્થિતિ અનુસાર અલગ-અલગ સારવાર યોજના તૈયાર કરવામાં આવશે. વ્યસનમુક્તિ દરમિયાન દર્દીઓને માનસિક રીતે મજબૂત બનાવવા માટે નિયમિત કાઉન્સેલિંગ અને પ્રેરણાત્મક કાર્યક્રમો પણ યોજાશે.

પરિવારની ભૂમિકા પર પણ ભાર

વ્યસનની અસર માત્ર દર્દી પર જ નહીં પરંતુ સમગ્ર પરિવાર પર પડે છે. આથી સરકાર દ્વારા પરિવાર પરામર્શને પણ સારવારનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવવામાં આવ્યો છે.

પરિવારના સભ્યોને દર્દી સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો, સારવાર દરમિયાન કેવી રીતે સહયોગ આપવો અને વ્યસન ફરી શરૂ ન થાય તે માટે કઈ સાવચેતી રાખવી તેની માહિતી આપવામાં આવશે.

પારદર્શક અમલીકરણ માટે વિશેષ વ્યવસ્થા

રાજ્ય સરકારે આ યોજના પારદર્શક રીતે અમલમાં આવે તે માટે ખાસ વ્યવસ્થા ગોઠવી છે.

તમામ જરૂરી સાધનો અને સામગ્રીની ખરીદી GeM (Government e-Marketplace) પોર્ટલ મારફતે કરવામાં આવશે.
યોજનાનું નિયમિત મોનીટરિંગ કરવામાં આવશે.
સોશિયલ ઓડિટની વ્યવસ્થા રહેશે.
જરૂર મુજબ થર્ડ પાર્ટી વેરિફિકેશન પણ કરવામાં આવશે.

આ પગલાંનો હેતુ જાહેર નાણાંનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવાનો અને સેવાઓની ગુણવત્તા જાળવવાનો છે.

સમાજ માટે મહત્વપૂર્ણ પહેલ

આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ વ્યસન અનેક ગંભીર બીમારીઓ, માનસિક તણાવ, પારિવારિક વિખવાદ, ઘરેલુ હિંસા અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનું મુખ્ય કારણ બની શકે છે. સમયસર સારવાર મળે તો દર્દી સંપૂર્ણ રીતે સામાન્ય જીવનમાં પાછો ફરી શકે છે.

વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્રોની ઉપલબ્ધતા વધવાથી સમાજમાં જાગૃતિ પણ વધશે અને લોકો સારવાર લેવા માટે વધુ પ્રોત્સાહિત થશે.

યુવાનોને મળશે નવી દિશા

તાજેતરના સમયમાં યુવાનોમાં વિવિધ પ્રકારના વ્યસનની સમસ્યા ચિંતાજનક બની રહી છે. સરકારનું માનવું છે કે સારવાર સાથે જાગૃતિ અભિયાન પણ જરૂરી છે. તેથી આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા શાળાઓ, કોલેજો અને સમાજમાં વ્યસનમુક્તિ અંગે જનજાગૃતિ કાર્યક્રમો પણ હાથ ધરવામાં આવશે.

સરકારનો મુખ્ય હેતુ

ગુજરાત રાજ્ય સરકારનો મુખ્ય હેતુ માત્ર વ્યસન છોડાવવાનો નથી, પરંતુ વ્યસનગ્રસ્ત વ્યક્તિને ફરી આત્મનિર્ભર, સ્વસ્થ અને સમાજનો સક્રિય નાગરિક બનાવવાનો છે. દર્દીઓનું પુનર્વસન, રોજગાર માટે માર્ગદર્શન અને સામાન્ય જીવનમાં પુનઃસ્થાપન પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે.

સરકારનું માનવું છે કે જ્યારે વ્યસનમુક્ત વ્યક્તિ ફરી પોતાના પરિવાર અને સમાજ સાથે સામાન્ય જીવન જીવવા લાગે છે ત્યારે માત્ર એક વ્યક્તિ નહીં પરંતુ સમગ્ર પરિવારને નવી આશા મળે છે. સાથે જ પરિવારો પર પડતો માનસિક, સામાજિક અને આર્થિક બોજ પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.

‘નશામુક્ત ગુજરાત’ના સંકલ્પને સાકાર કરવા માટે રાજ્ય સરકારની આ પહેલને જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જિલ્લા સ્તરે આધુનિક ડી-એડિક્શન સેન્ટરની સુવિધા ઉપલબ્ધ થતાં રાજ્યમાં વ્યસનમુક્તિ અભિયાનને વધુ વેગ મળશે અને હજારો લોકોને નવી જિંદગી જીવવાની તક મળશે.