Bindia
‘બનાસકાંઠામાં છપ્પનિયા દુકાળ જેવી સ્થિતિ’: સરકારે 52% વરસાદ બતાવ્યો તે ખોટું, ત્રણેય Dam કોરાધાકોર, દૂધ ઉત્પાદન પર પણ અસર; 3 તાલુકાના ખેડૂતોની પીડા
Dam બનાસકાંઠા: ઉત્તર ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં આ વર્ષે વરસાદની સ્થિતિને લઈને ગંભીર ચિંતા ઉભી થઈ છે. જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદના સત્તાવાર આંકડા અને જમીની હકીકત વચ્ચે મોટો તફાવત હોવાનો ખેડૂતો દ્વારા દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ત્રણ તાલુકાના ખેડૂતોનું કહેવું છે કે કાગળ પર વરસાદની ટકાવારી દર્શાવવામાં આવી રહી છે, પરંતુ ખેતરોમાં પાણી નથી, જળાશયો ખાલી છે અને પાક સુકાવાની સ્થિતિમાં પહોંચી રહ્યા છે.
ખેડૂતોનો આરોપ છે કે સરકાર દ્વારા જિલ્લામાં સરેરાશ 52 ટકા વરસાદ થયો હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ આ આંકડો સ્થાનિક પરિસ્થિતિને પ્રતિબિંબિત કરતો નથી. કેટલાક તાલુકાઓમાં વરસાદ અત્યંત ઓછો થયો હોવાથી ખેડૂતો માટે ખેતી બચાવવી મુશ્કેલ બની રહી છે. Dam પાણીની અછત માત્ર ખેતી પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ પશુપાલન અને દૂધ ઉત્પાદન પર પણ તેની અસર જોવા મળવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.સ્થાનિક ખેડૂતો પરિસ્થિતિની તુલના ભૂતકાળના ગંભીર દુષ્કાળ સાથે કરી રહ્યા છે અને કહી રહ્યા છે કે જો આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ નહીં થાય તો સ્થિતિ વધુ વિકટ બની શકે છે.
-> ત્રણ તાલુકામાં વરસાદની ભારે અછત : બનાસકાંઠા જિલ્લો ખેતી અને પશુપાલન માટે જાણીતો જિલ્લો છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો વરસાદ આધારિત ખેતી પર નિર્ભર છે.Dam ચોમાસાની સિઝન દરમિયાન સમયસર અને પૂરતો વરસાદ ન પડે તો સમગ્ર કૃષિ વ્યવસ્થા પર તેની સીધી અસર પડે છે.ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ જિલ્લાના ખાસ કરીને ત્રણ તાલુકામાં વરસાદની સ્થિતિ અત્યંત નબળી રહી છે. ખેતરોમાં વાવણી બાદ પાકને જરૂરી પાણી મળ્યું નથી. શરૂઆતમાં થયેલા સામાન્ય વરસાદ બાદ લાંબો વિરામ આવતા પાક પર સંકટ ઊભું થયું છે.કેટલાક ખેડૂતોનું કહેવું છે કે કપાસ, બાજરી, મગફળી અને અન્ય ચોમાસુ પાક પાણીના અભાવે નબળા પડી રહ્યા છે. વાવણી માટે ખેડૂતોએ બિયારણ, ખાતર અને મજૂરી પાછળ ખર્ચ કર્યો છે, પરંતુ હવે પાક બચશે કે નહીં તે અંગે અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે.
ખેડૂતો દ્વારા સૌથી મોટો પ્રશ્ન સત્તાવાર વરસાદના આંકડાને લઈને ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. Dam સરકાર દ્વારા જિલ્લામાં સરેરાશ 52 ટકા વરસાદ નોંધાયો હોવાની માહિતી સામે આવી છે, પરંતુ ખેડૂતોનો દાવો છે કે સરેરાશ આંકડાથી ચોક્કસ તાલુકાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિ છુપાઈ જાય છે.જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ પડ્યો હોઈ શકે છે, પરંતુ જ્યાં વરસાદ ઓછો થયો છે ત્યાં સ્થિતિ ગંભીર બની રહી છે. ખેડૂતોની માંગ છે કે વરસાદની સમીક્ષા માત્ર જિલ્લા સ્તરના સરેરાશથી નહીં પરંતુ તાલુકાવાર અને ગામવાર કરવામાં આવે.એક ખેડૂત માટે સરેરાશ વરસાદનો આંકડો ત્યારે કોઈ રાહત આપતો નથી જ્યારે તેના પોતાના ખેતરમાં પાક માટે જરૂરી પાણી ઉપલબ્ધ ન હોય. ખેડૂતોના કહેવા મુજબ જમીની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર દ્વારા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોનું સર્વેક્ષણ કરવું જરૂરી છે.
-> ત્રણેય Dam કોરાધાકોર હોવાનો દાવો : Dam આ વિસ્તારની પાણીની સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવતો મુદ્દો સ્થાનિક જળાશયોની સ્થિતિ છે. ખેડૂતોના દાવા મુજબ વિસ્તારમાં આવેલા ત્રણેય મહત્વના ડેમમાં પૂરતું પાણી આવ્યું નથી અને જળાશયો કોરાધાકોર જેવી સ્થિતિમાં છે.ચોમાસા દરમિયાન Damમાં પાણીનો સંગ્રહ થાય તો તે ખેતી અને પીવાના પાણી માટે મોટી રાહત બને છે. પરંતુ આ વખતે વરસાદની અછતના કારણે જળાશયોમાં પૂરતો પાણી સંગ્રહ થયો નથી.Damમાં પાણીનો અભાવ માત્ર વર્તમાન ખેતીની સિઝન માટે જ નહીં પરંતુ આગામી મહિનાઓ માટે પણ ચિંતાજનક છે. જો ચોમાસાની બાકીની સિઝનમાં નોંધપાત્ર વરસાદ નહીં થાય તો રવિ પાક અને ઉનાળાની પાણીની જરૂરિયાત સામે પણ મોટો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે.
બનાસકાંઠા માત્ર કૃષિ માટે જ નહીં પરંતુ પશુપાલન અને ડેરી ઉદ્યોગ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ જિલ્લો છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં પરિવારો ગાય અને ભેંસના પશુપાલન સાથે જોડાયેલા છે. પાણીની અછત અને લીલા ઘાસચારાની અછત સર્જાય તો પશુપાલકો માટે મુશ્કેલી વધી શકે છે.વરસાદ ઓછો પડવાથી ચરિયાણ વિસ્તારમાં ઘાસનો વિકાસ પણ પ્રભાવિત થાય છે. પશુઓને પૂરતો લીલો ચારો ન મળે તો તેના સ્વાસ્થ્ય અને દૂધ ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે.ખેડૂતો અને પશુપાલકોની ચિંતા છે કે જો દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો ઘાસચારો ખરીદવાનો ખર્ચ વધશે. પાણીની વ્યવસ્થા માટે પણ વધારાનો ખર્ચ કરવો પડશે. આનાથી પશુપાલનની આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનું સંતુલન બગડી શકે છે.
-> દૂધ ઉત્પાદન પર અસર થવાની આશંકા : બનાસકાંઠા જિલ્લો ગુજરાતના ડેરી ક્ષેત્રમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો ખેતી સાથે પશુપાલન કરીને દૂધ ઉત્પાદન દ્વારા આવક મેળવે છે. તેથી વરસાદની અછતની અસર માત્ર ખેતરો પૂરતી સીમિત રહેતી નથી.લીલા ઘાસચારાની અછત, પાણીની સમસ્યા અને પશુઓના ખોરાકના વધતા ખર્ચના કારણે દૂધ ઉત્પાદન પર અસર થવાની શક્યતા છે. પશુપાલકો માટે દૂધ ઉત્પાદન તેમની રોજિંદી આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત હોય છે. જો આ આવક ઘટે તો ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે.ખેડૂતોનું કહેવું છે કે એક તરફ ખેતીમાં નુકસાનનો ભય છે અને બીજી તરફ પશુપાલનનો ખર્ચ વધવાની શક્યતા છે. એટલે દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ ઉભી થાય તો તેની અસર સમગ્ર ગ્રામ્ય જીવન પર પડી શકે છે.
સ્થાનિક ખેડૂતો દ્વારા હાલની પરિસ્થિતિને ‘છપ્પનિયા દુકાળ’ જેવી સ્થિતિ ગણાવવામાં આવી રહી છે. ગુજરાતના ઇતિહાસમાં છપ્પનિયો દુકાળ અત્યંત ગંભીર માનવામાં આવે છે અને આજે પણ દુષ્કાળની ભયાનક સ્થિતિનું પ્રતીક તરીકે તેનો ઉલ્લેખ થાય છે.જોકે વર્તમાન પરિસ્થિતિની સીધી ઐતિહાસિક સરખામણી કરતા પહેલાં સત્તાવાર આંકડાઓ અને લાંબા ગાળાની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે, પરંતુ ખેડૂતો દ્વારા કરવામાં આવતી આ તુલના તેમની ગંભીર ચિંતા દર્શાવે છે.ખેડૂતોનું કહેવું છે કે સમયસર વરસાદ નહીં આવે તો પાક નિષ્ફળ જવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. ભૂગર્ભજળ પર વધતી નિર્ભરતા અને જળાશયોમાં ઓછું પાણી આગામી સમયમાં સમસ્યાને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
-> ખેડૂતોની સરકાર સમક્ષ માંગ : પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોના ખેડૂતો સરકાર પાસે તાત્કાલિક સર્વેક્ષણ અને રાહતની માંગ કરી રહ્યા છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે તાલુકાવાર વરસાદની સ્થિતિ, પાકની હાલત અને જળાશયોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતાનું વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન થવું જોઈએ.
જો પાકને નુકસાન થયું હોય તો ખેડૂતોને યોગ્ય સહાય મળે અને પશુપાલકો માટે ઘાસચારા તથા પાણીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે તેવી પણ માંગ ઊઠી રહી છે.ખેડૂતો માને છે કે માત્ર સત્તાવાર સરેરાશ આંકડાઓના આધારે નિર્ણય લેવાને બદલે ગ્રામ્ય વિસ્તારોની વાસ્તવિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.હાલ બનાસકાંઠાના ખેડૂતોની નજર આકાશ તરફ છે. આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ થાય તો ઉભા પાકને જીવનદાન મળી શકે છે અને જળાશયોમાં પણ પાણીની આવક વધવાની આશા છે. પરંતુ જો વરસાદનો લાંબો વિરામ યથાવત રહેશે તો ખેડૂતોની ચિંતા વધુ વધી શકે છે.ખેતરમાં ઉભેલા પાક, પશુઓ માટે ઘાસચારો, Damમાં પાણીનો જથ્થો અને ગામડાઓની પાણીની જરૂરિયાત—આ તમામ બાબતો હવે આગામી વરસાદ સાથે જોડાઈ ગઈ છે.
-> જમીની હકીકતનું મૂલ્યાંકન જરૂરી : આમ, બનાસકાંઠાના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછતને લઈને ખેડૂતોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે. એક તરફ સત્તાવાર રીતે વરસાદની ટકાવારી દર્શાવવામાં આવી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ ખેડૂતો ખાલી જળાશયો, સુકાતા પાક અને ઘટતા ઘાસચારાની સ્થિતિ તરફ ધ્યાન દોરી રહ્યા છે.’52 ટકા વરસાદના આંકડા સામે ખેડૂતોની પીડા, ત્રણ Damમાં પાણીનો અભાવ અને પશુપાલન-દૂધ ઉત્પાદન પર સંભવિત અસર’—આ મુદ્દાઓ બનાસકાંઠાની ગ્રામ્ય પરિસ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે.હવે આગામી દિવસોમાં વરસાદ કેટલો થાય છે અને સરકાર દ્વારા અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની વાસ્તવિક સ્થિતિનું કેવું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે તેના પર બનાસકાંઠાના હજારો ખેડૂતો અને પશુપાલકોની નજર ટકેલી છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
