ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે ઐતિહાસિક કરાર: ન્યુક્લિયર એનર્જીથી લઈને ડિફેન્સ સુધી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને મળશે નવી દિશા

ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેના સંબંધોમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય ઉમેરાયો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થોની અલ્બેનિઝ વચ્ચે થયેલી ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં ઊર્જા, સંરક્ષણ, વેપાર અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ કરારો થયા છે. તેમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો સિવિલ ન્યુક્લિયર એનર્જી કરાર બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને નવી ઊંચાઈ આપનાર માનવામાં આવી રહ્યો છે.

સિવિલ ન્યુક્લિયર કરારથી ભારતને મળશે યુરેનિયમ સપ્લાય
નવા કરાર હેઠળ ઓસ્ટ્રેલિયા ભારતને વ્યાવસાયિક ધોરણે યુરેનિયમની સપ્લાય કરશે. વિશ્વના સૌથી મોટા યુરેનિયમ ઉત્પાદક દેશોમાં સામેલ ઓસ્ટ્રેલિયાથી મળનારી આ સપ્લાય ભારતના ન્યુક્લિયર પાવર પ્રોજેક્ટ્સને વધુ ગતિ આપશે. વધતી ઊર્જા જરૂરિયાતો વચ્ચે ભારત સ્વચ્છ અને સ્થિર ઊર્જા સ્ત્રોત તરીકે ન્યુક્લિયર એનર્જી પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. આ કરારથી વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા ઉપરાંત કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં પણ મદદ મળશે.

વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર સપ્લાય ચેઇન પર પડશે અસર
વિશ્લેષકોના મતે ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચેનો આ કરાર માત્ર દ્વિપક્ષીય સમજૂતી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ન્યુક્લિયર સપ્લાય ચેઇનમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર લાવી શકે છે. ભારતને હવે વિશ્વસનીય ભાગીદાર પાસેથી યુરેનિયમ મળવાથી અન્ય સપ્લાય સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક સંતુલન વધુ મજબૂત બની શકે છે.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહયોગને મળશે વધુ વેગ
બંને દેશોએ ‘ઇન્ડિયા-ઓસ્ટ્રેલિયા જૉઇન્ટ ડિક્લેરેશન ઓન ડિફેન્સ એન્ડ સિક્યોરિટી’ જાહેર કરીને સંરક્ષણ સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ડિફેન્સ ઇનોવેશન કોરિડોર વિકસાવવા, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગોને જોડવા તેમજ સંયુક્ત સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા પર સહમતિ થઈ છે.

ઇન્ડો-પેસિફિકમાં દરિયાઈ સુરક્ષા પર ભાર
મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી કોલેબોરેશન રોડમેપ હેઠળ બંને દેશો ઇન્ડો-પેસિફિક વિસ્તારમાં દરિયાઈ સુરક્ષા, ફ્રીડમ ઓફ નેવિગેશન, શિપબિલ્ડિંગ, શિપ રિપેર અને જાળવણી જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારશે. ઉપરાંત ભારત, ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા અને જાપાનના ક્વાડ ગઠબંધન હેઠળ પણ વ્યૂહાત્મક સહકાર વધુ મજબૂત કરવામાં આવશે.

ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને ટેકનોલોજીમાં નવી ભાગીદારી
ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ ક્રિટિકલ મિનરલ્સ ક્ષેત્રમાં પણ નવી ભાગીદારી શરૂ કરી છે. બેટરી, રિન્યુએબલ એનર્જી, સેમિકન્ડક્ટર અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે જરૂરી ખનિજોના સપ્લાય માટે બંને દેશો મળીને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ કોરિડોર વિકસાવશે. સાથે જ સાયબર સુરક્ષા, ક્રિટિકલ ટેકનોલોજી અને સપ્લાય ચેઇન મજબૂત બનાવવા માટે નવી ભાગીદારીની પણ શરૂઆત કરવામાં આવી છે.

આતંકવાદ સામે સંયુક્ત લડત
બેઠક દરમિયાન બંને નેતાઓએ આતંકવાદને વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો ગણાવ્યો હતો. ઓનલાઈન રેડિકલાઇઝેશન, આતંકવાદી નાણાંકીય પ્રવૃત્તિઓ અને જાહેર સ્થળોની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર મળીને કામ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. બંને દેશોએ વૈશ્વિક વિવાદોના ઉકેલ માટે સંવાદ અને રાજદ્વારીને પ્રાથમિકતા આપવાનો પણ સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો.

વેપાર અને રોકાણને મળશે પ્રોત્સાહન
ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક કોઓપરેશન એગ્રીમેન્ટ (CECA)ને ઝડપથી આગળ વધારવા તેમજ દ્વિપક્ષીય રોકાણ સંધિ પર કામ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ પગલાંથી બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ અને આર્થિક સહકારમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની અપેક્ષા છે. ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે થયેલા આ કરારો માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધોને જ મજબૂત બનાવતા નથી, પરંતુ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક સંતુલન, ઊર્જા સુરક્ષા, સંરક્ષણ સહયોગ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને પણ નવી દિશા આપનાર મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.