Bindia
છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં આવેલા જ્વારભાટ અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે સોનાનું મૂલ્ય ઝડપી ગતિએ વધ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ લગભગ બમણા થયા છે, જ્યારે ભારતમાં તેની કિંમતમાં લગભગ 120 ટકાનો વધારો થયો છે. નોંધનીય છે કે છૂટક માંગમાં ઘટાડા છતાં કિંમતો સતત ઉંચી રહી છે, જેમાં મુખ્ય ફાળો છે વિશ્વની મધ્યસ્થ બેંકોની વધી રહેલી ખરીદી.
2024-25માં પણ ઉછાળો યથાવત
માત્ર 2025ના પહેલાં ચાર મહિના (જાન્યુઆરીથી એપ્રિલ)માં જ સોનાની કિંમતમાં 27%નો વધારો થયો છે. એપ્રિલ 2025 દરમિયાન એકલા માસમાં જ 6%નો ઉછાળો નોંધાયો. આ સ્થિતિ સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારો માટે ચિંતાનું કારણ બની છે, પણ સુરક્ષિત રોકાણ માટે સોનું ફરીથી પહેલો વિકલ્પ બન્યું છે.
મધ્યસ્થ બેંકો તરફથી મોટાપાયે ખરીદી
વિશ્વભરમાં મધ્યસ્થ બેંકો દ્વારા સોનાની સતત ખરીદી જોવામાં આવી છે. ખાસ કરીને રશિયા, ચીન અને ભારત જેવા દેશોએ પોતાના સોનાના ભંડારમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. કેટલાક મહત્વપૂર્ણ આંકડા:
| દેશ | 2020 માં સોનું (ટન) | 2025 માં સોનું (ટન) | વધારો (%) |
|---|---|---|---|
| ભારત (RBI) | 653.01 | 879.59 | 34.7% |
| ચીન | 1948.31 | 2292.31 | ~18% |
| રશિયા | 2299.15 | 2332.74 | ~1.46% |
| અમેરિકો | 8133.46 | સ્થિર | – |
| જર્મની | 3364.16 | સ્થિર | – |
| ઇટાલી | 2451.84 | સ્થિર | – |
| ફ્રાંસ | 2436 | સ્થિર | – |
RBIના સોનાના રિઝર્વમાં વધારો અને સ્થાનાંતરણ
રિઝર્વ બેંક ઑફ ઈન્ડિયા (RBI) એ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કુલ 226.58 ટન સોનું પોતાના ભંડારમાં ઉમેર્યું છે. જેમાંથી 219.69 ટન સોનું વિદેશથી ભારતમાં લાવાયું છે, અને હવે કુલ 879.59 ટન સોનું ભારતીય રિઝર્વનો ભાગ છે.
માર્ચ 2020ના અંતે RBI પાસે રહેલું 653.01 ટન સોનું પૈકી 292.30 ટન દેશની અંદર અને 360.71 ટન લંડન સ્થિત બેંક ઑફ ઈંગ્લેન્ડ તથા BIS પાસે સ્ટોર હતું.
મૂદ્રા હિસાબે, માર્ચ 2020માં સોનાનો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં હિસ્સો 6.40% હતો, જે હવે વધ્યો છે, કારણ કે સોનાની કિંમત અને સંગ્રહ બંનેમાં વધારો થયો છે.
વિશ્વ વ્યાપી અસરો
મહામારી બાદ વૈશ્વિક મંદી, યુક્રેન યુદ્ધ, મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને ચલણની અસ્થીરતા જેવા પરિબળોએ સોનાને એક “સેફ હેવન એસેટ” બનાવ્યું છે. ચીન અને રશિયા જેવી દેશોએ અમેરિકન ડોલરની પરાધીનતાથી બહાર નીકળવા માટે સોનાની ખરીદી પર ભાર મૂક્યો છે.
સોનાની વધતી કિંમત સામાન્ય ગ્રાહકો માટે દાગીના ખરીદવી વધુ મુશ્કેલ બનાવી રહી છે, જોકે દેશની ચાંદી જેવી ઇકોનોમિક સુરક્ષા માટે, સોનાનો રિઝર્વ મજબૂત થવો મહત્વપૂર્ણ છે. RBIના પગલાં, જેમ કે વિદેશી સોનું પરત લાવવું અને નવું સોનું ખરીદવું, દેશની મૂદ્રા નીતિ અને આર્થિક સ્થિરતામાં સકારાત્મક ફાળો આપે છે.
