વૃદ્ધ માતા-પિતા બાળકોને સંપત્તિમાંથી કરી શકે બેદખલ, સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો

વૃદ્ધ માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના અધિકારોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, જો વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ અને ગરિમા માટે જરૂરી હોય તો સંબંધિત ટ્રિબ્યુનલ તેમના બાળકો અથવા પરિવારના સભ્યોને સંપત્તિમાંથી બેદખલ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.

કોર્ટે કહ્યું કે વધતી ઉંમરનો અર્થ અસુરક્ષા, અપમાન અથવા ઉપેક્ષા નથી. દરેક વ્યક્તિને જીવનના અંતિમ તબક્કા સુધી ગરિમા, સન્માન અને સુરક્ષા સાથે જીવવાનો અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ સાથે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે નિર્ણયને રદ કર્યો છે, જેમાં દીકરા અને પુત્રવધૂને મકાનમાંથી બહાર કાઢવાના ટ્રિબ્યુનલના આદેશને રદ કરવામાં આવ્યો હતો.

વરિષ્ઠ નાગરિકોની ગરિમા સૌથી મહત્વપૂર્ણ

જસ્ટિસ પીએસ નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરી હતી. બેન્ચે જણાવ્યું કે વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ, કલ્યાણ અને સંરક્ષણ માટે બનાવવામાં આવેલા કાયદાનો મુખ્ય હેતુ તેમને સુરક્ષિત અને સન્માનપૂર્ણ જીવન આપવાનો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે કોઈપણ સભ્ય સમાજનું મૂલ્યાંકન એ વાત પરથી થઈ શકે છે કે તે પોતાના વૃદ્ધ નાગરિકોને કેટલું સન્માન, સુરક્ષા અને ગરિમા આપે છે.

કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો બાળકો અથવા અન્ય પરિવારના સભ્યો વૃદ્ધ માતા-પિતાને પરેશાન કરતા હોય અથવા તેમની યોગ્ય રીતે સંભાળ રાખતા ન હોય, તો કાયદા હેઠળ યોગ્ય કાર્યવાહી કરી શકાય છે.

શું છે સમગ્ર મામલો?

આ ચુકાદો લખનઉના વિકાસનગર વિસ્તારમાં આવેલા એક રહેણાંક મકાનને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં આવ્યો છે. મકાનના માલિક રવિકાંત ગુપ્તાએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પડકારતા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી.

મામલો ત્યારે ગંભીર બન્યો જ્યારે રવિકાંત ગુપ્તાની 81 વર્ષીય માતાને કથિત રીતે જબરદસ્તી વૃદ્ધાશ્રમમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ સામે આવ્યો હતો. ત્યારબાદ રવિકાંતે 5 જૂન 2022ના રોજ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ અને કલ્યાણ અધિનિયમ, 2007 હેઠળ અરજી કરી હતી.

આ અરજીમાં તેમણે પોતાના દીકરાને મિલકતમાંથી બેદખલ કરવાની માંગ કરી હતી.

જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે બેદખલીનો આદેશ આપ્યો

આ મામલામાં સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટે 15 નવેમ્બર 2022ના પોતાના આદેશમાં નોંધ્યું હતું કે વિવાદિત મકાન રવિકાંત ગુપ્તાની સ્વ-ઉપાર્જિત સંપત્તિ છે.

અધિકારીઓ સમક્ષ એવી બાબતો પણ સામે આવી હતી કે તેમના દીકરાએ પોતાની દાદીને ઘરમાં રહેવાની યોગ્ય પરવાનગી આપી નહોતી અને તેમની સાથે કથિત રીતે ઉપદ્રવ કરવામાં આવ્યો હતો.

આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે દીકરાને સંપત્તિમાંથી બેદખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ 9 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે અગાઉના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો અને દીકરા તથા તેની પત્નીને મકાનનો કબજો રવિકાંત ગુપ્તાને સોંપવાનો નિર્દેશ આપ્યો.

આ આદેશથી અસંતુષ્ટ દીકરા અને પુત્રવધૂએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે આદેશ કર્યો હતો રદ

અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે અગાઉના એક ચુકાદાનો આધાર લઈને જણાવ્યું હતું કે માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ અને કલ્યાણ અધિનિયમ હેઠળના અધિકારીઓને સંપત્તિમાંથી બેદખલીનો આદેશ આપવાનો અધિકાર નથી.

આ આધારે હાઈકોર્ટે સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટના બેદખલીના આદેશોને રદ કરી દીધા હતા.

ત્યારબાદ રવિકાંત ગુપ્તાએ હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટ્યો

સુપ્રીમ કોર્ટે હવે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નિર્ણયને ફગાવી દીધો છે. બેન્ચે કહ્યું કે હાઈકોર્ટે ટ્રિબ્યુનલના બેદખલીના આદેશમાં હસ્તક્ષેપ કરીને ભૂલ કરી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ અને રક્ષણના હેતુથી બનાવવામાં આવેલા કાયદા હેઠળ ટ્રિબ્યુનલ પાસે યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં બેદખલીનો આદેશ આપવાની સત્તા છે.

આ ચુકાદો વૃદ્ધ માતા-પિતાના અધિકારો માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને એવા કિસ્સાઓમાં જ્યાં વૃદ્ધ માતા-પિતા પોતાની જ મિલકતમાં બાળકો અથવા પરિવારના સભ્યોના કારણે મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા હોય, ત્યાં આ નિર્ણય કાયદાકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ અસર પેદા કરી શકે છે.

બાળકો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સંદેશ

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ સંદેશ જાય છે કે માતા-પિતાની મિલકતમાં રહેવાનો અધિકાર માત્ર પારિવારિક સંબંધના આધારે આપોઆપ કાયમી અધિકાર બની જતો નથી. જો વરિષ્ઠ નાગરિકોની સુરક્ષા અને ગરિમા જોખમમાં મુકાય, તો કાયદા હેઠળ યોગ્ય કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

આ ચુકાદો માત્ર સંપત્તિના વિવાદ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ વૃદ્ધ માતા-પિતાની ગરિમા, સુરક્ષા અને સન્માનપૂર્ણ જીવનના અધિકાર સાથે પણ સીધી રીતે જોડાયેલો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણય દ્વારા સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે વરિષ્ઠ નાગરિકોના કલ્યાણ માટે બનાવવામાં આવેલા કાયદાનો ઉપયોગ માત્ર ભરણપોષણ પૂરતો નથી. જરૂરી પરિસ્થિતિમાં તેમની સુરક્ષા અને સન્માન જાળવવા માટે સંપત્તિમાંથી બેદખલી જેવા પગલાં પણ લેવામાં આવી શકે છે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276