Bindia
દેશમાં ટૂંક સમયમાં 10 અને 20 રૂપિયાની પ્લાસ્ટિક એટલે કે પોલિમર (Polymer) નોટો જોવા મળી શકે છે. કેન્દ્ર સરકારે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના મહત્વના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી છે, જેના હેઠળ પ્રથમ તબક્કામાં પોલિમર નોટોનું ફિલ્ડ ટ્રાયલ કરવામાં આવશે. જો આ પરીક્ષણ સફળ રહેશે તો ભવિષ્યમાં આ નોટોને નિયમિત ચલણમાં સામેલ કરવામાં આવશે. રાજ્ય નાણા પ્રધાન પંકજ ચૌધરીએ લોકસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આ માહિતી આપી હતી.
સરકારના આ નિર્ણય બાદ દેશની ચલણી નોટોની વ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. પોલિમર નોટો ઘણા દેશોમાં સફળતાપૂર્વક ઉપયોગમાં લેવામાં આવી રહી છે અને હવે ભારત પણ આ દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
100-100 કરોડ પોલિમર નોટોનું થશે ફિલ્ડ ટ્રાયલ
રાજ્ય નાણા પ્રધાનના જણાવ્યા અનુસાર ભારતીય રિઝર્વ બેંકે RBI એક્ટ, 1934ની કલમ 25 હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પાસે 10 અને 20 રૂપિયાની 100-100 કરોડ પોલિમર નોટોના ફિલ્ડ ટ્રાયલ માટે મંજૂરી માંગી હતી. સરકારે આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દીધી છે.
ફિલ્ડ ટ્રાયલ દરમિયાન દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં આ નોટો ચલણમાં મૂકવામાં આવશે. આ દરમિયાન નોટોની ગુણવત્તા, ટકાઉપણું, વિવિધ હવામાનમાં તેની સ્થિતિ અને સામાન્ય લોકો દ્વારા તેનો સ્વીકાર કેવો મળે છે તેનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
જો પરીક્ષણ સફળ રહેશે તો RBI આગામી સમયમાં આ નોટોને નિયમિત રીતે ચલણમાં સામેલ કરવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે.
કાગળની નોટો હાલ બંધ નહીં થાય
કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે પોલિમર નોટો શરૂ થયા બાદ પણ હાલની કાગળની 10 અને 20 રૂપિયાની નોટો બંધ કરવામાં આવશે નહીં. બંને પ્રકારની નોટો એકસાથે ચલણમાં રહેશે.
સરકારનું કહેવું છે કે ફિલ્ડ ટ્રાયલનો હેતુ માત્ર નવી ટેક્નોલોજીનું પરીક્ષણ કરવાનો છે. પરિણામો સંતોષકારક આવ્યા બાદ જ આગામી નિર્ણય લેવામાં આવશે. તેથી હાલ લોકો પાસે રહેલી કાગળની નોટો સંપૂર્ણપણે માન્ય રહેશે.
પોલિમર નોટ શું છે?
પોલિમર નોટ ખાસ પ્રકારના પ્લાસ્ટિક જેવા મટિરિયલમાંથી બનાવવામાં આવે છે. આ નોટો સામાન્ય કાગળની નોટોની સરખામણીએ વધુ મજબૂત, ટકાઉ અને સુરક્ષિત હોય છે. ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, યુકે, ન્યૂઝીલેન્ડ, સિંગાપુર સહિત અનેક દેશોમાં વર્ષોથી પોલિમર નોટોનો સફળ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
આ નોટોમાં વિશેષ સુરક્ષા સુવિધાઓ ઉમેરવી સરળ હોય છે, જેના કારણે નકલી નોટો બનાવવી ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે.
પોલિમર નોટોના મુખ્ય ફાયદા
1. વધુ ટકાઉ
પોલિમર નોટો કાગળની નોટોની સરખામણીએ ઘણા લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં રહી શકે છે. તે સરળતાથી ફાટતી નથી અને વધુ મજબૂત હોય છે.
2. ખર્ચમાં બચત
નોટોની આયુષ્ય વધુ હોવાથી વારંવાર નવી નોટો છાપવાની જરૂરિયાત ઓછી રહેશે. પરિણામે નોટોના ઉત્પાદન અને જૂની નોટોના નિકાલ પાછળ થતો ખર્ચ પણ ઘટશે.
3. નકલી નોટો પર નિયંત્રણ
પોલિમર નોટોમાં ટ્રાન્સપરન્ટ વિન્ડો, વિશેષ સુરક્ષા પટ્ટી અને અદ્યતન સિક્યોરિટી ફિચર્સ ઉમેરવામાં આવી શકે છે. જેના કારણે નકલી નોટો બનાવવી ખૂબ મુશ્કેલ બની જશે અને ચલણી નોટોની સુરક્ષા વધશે.
4. પાણી અને ભેજથી ઓછું નુકસાન
પોલિમર નોટો પાણી, ભેજ અને ધૂળ સામે વધુ પ્રતિરોધક હોય છે. વરસાદ કે ભેજવાળા વાતાવરણમાં પણ આ નોટો લાંબા સમય સુધી સારી સ્થિતિમાં રહે છે.
5. સ્વચ્છતા જાળવવામાં મદદરૂપ
પોલિમર નોટોની સપાટી સરળ હોવાથી તેમાં ગંદકી ઓછી ચોંટે છે અને તેને સાફ રાખવી પણ સરળ બને છે. આ કારણે સ્વચ્છતા જાળવવામાં પણ મદદ મળે છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ નિર્ણય?
ભારતમાં દર વર્ષે કરોડો ચલણી નોટો ખરાબ થઈ જતી હોવાથી RBIને નવી નોટો છાપવા માટે મોટો ખર્ચ કરવો પડે છે. જો પોલિમર નોટો સફળ રહેશે તો લાંબા ગાળે સરકારનો ખર્ચ ઘટી શકે છે અને ચલણ વ્યવસ્થા વધુ કાર્યક્ષમ બની શકે છે.
આ ઉપરાંત નકલી નોટોની સમસ્યા સામે લડવામાં પણ પોલિમર નોટો અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓના કારણે છેતરપિંડીના બનાવોમાં ઘટાડો થવાની પણ શક્યતા છે.
હવે આગળ શું?
કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી મળ્યા બાદ RBI હવે 10 અને 20 રૂપિયાની પોલિમર નોટોનું ફિલ્ડ ટ્રાયલ શરૂ કરશે. ટ્રાયલ પૂર્ણ થયા બાદ તેના પરિણામોના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે કે આ નોટોને સમગ્ર દેશમાં નિયમિત ચલણ તરીકે અમલમાં મૂકવી કે નહીં.
હાલ માટે સામાન્ય લોકોને કોઈ ખાસ ફેરફાર કરવાની જરૂર નથી. કાગળની હાલની 10 અને 20 રૂપિયાની નોટો સંપૂર્ણપણે માન્ય રહેશે. જો પોલિમર નોટો સફળ સાબિત થશે તો આગામી સમયમાં ભારતીય ચલણ વ્યવસ્થામાં એક મોટો અને આધુનિક ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
- Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAGRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
