બલુચિસ્તાનમાં હવાઈ હુમલાના દાવા વચ્ચે ટ્રમ્પની ચુપકીદી પર સવાલ, F-16ના ઉપયોગ અંગે વિવાદ

પાકિસ્તાનના અશાંત બલુચિસ્તાન પ્રાંતમાં સુરક્ષા અભિયાન અને હિંસાની ઘટનાઓ વચ્ચે હવે અમેરિકન હથિયારોના ઉપયોગને લઈને પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાની સેનાએ બલુચિસ્તાનમાં કરેલી કાર્યવાહી દરમિયાન અમેરિકન બનાવટના F-16 વિમાનોનો ઉપયોગ કર્યો હોવાના દાવાઓ સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે. જોકે, આવા દાવાઓ અંગે સ્વતંત્ર અને વિશ્વસનીય પુષ્ટિ મર્યાદિત છે, તેથી તેને નિશ્ચિત હકીકત તરીકે રજૂ કરવી યોગ્ય નથી.

12 ઓગસ્ટે બલુચિસ્તાનમાં પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળોની કાર્યવાહી દરમિયાન 10 સશસ્ત્ર લડવૈયાઓ માર્યા ગયા હોવાનો પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ દાવો કર્યો હતો. એ જ દિવસે સુરાબ જિલ્લામાં કાર બોમ્બ સમય પહેલાં ફાટી જતાં ત્રણ નાગરિકો સહિત અનેક લોકોના મોત થયા હતા. પાકિસ્તાની સેનાએ આ વિસ્તારની હિંસાને બલુચ અલગાવવાદી સંગઠનો સાથે જોડીને કાર્યવાહી કરી હોવાનું જણાવ્યું હતું.

F-16ના ઉપયોગ અંગે દાવાઓ

બલુચ કાર્યકરો અને અલગાવવાદી જૂથોનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો બલુચિસ્તાનમાં કાર્યવાહી માટે અમેરિકન બનાવટના F-16 સહિતના લશ્કરી સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે. તેમનો દાવો છે કે સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન નાગરિકોને પણ નુકસાન થયું છે અને તેમાં મહિલાઓ તથા બાળકો સામેલ હોવાનો આરોપ છે.

પરંતુ F-16 દ્વારા ચોક્કસ હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી. સંઘર્ષગ્રસ્ત બલુચિસ્તાનમાં માહિતી મેળવવી મુશ્કેલ હોવાથી સરકાર, સુરક્ષા દળો અને બલુચ સંગઠનોના દાવાઓ વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. તાજેતરની સુરક્ષા કાર્યવાહી અંગે પણ પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ અલગ દાવો કર્યો છે, જ્યારે અન્ય અહેવાલોમાં નાગરિક જાનહાનિના અલગ આંકડા સામે આવ્યા છે.

આથી F-16ના કથિત ઉપયોગ અને તેના પરિણામે થયેલી જાનહાનિ અંગે કોઈપણ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતા પહેલાં સ્વતંત્ર તપાસ જરૂરી છે.

મીર યાર બલોચે ટ્રમ્પ વહીવટને ઘેર્યું

બલુચ કાર્યકર અને અલગાવવાદી નેતા મીર યાર બલોચ લાંબા સમયથી અમેરિકાને પાકિસ્તાન અંગે કડક નીતિ અપનાવવાની અપીલ કરતા રહ્યા છે. તેમણે અગાઉ પણ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને પાકિસ્તાનના સૈન્ય અને માનવાધિકાર મુદ્દાઓની સમીક્ષા કરવાની માંગ કરી હતી. 2025માં તેમણે ટ્રમ્પને લખેલા ખુલ્લા પત્રમાં પાકિસ્તાન સામે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને બલુચિસ્તાનને રાજકીય માન્યતા આપવાની અપીલ કરી હતી.

2026માં પણ મીર યાર બલોચે બલુચિસ્તાનને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર તરીકે રજૂ કરતા નિવેદનો આપ્યા છે. જોકે તેમના સ્વતંત્રતા અને પ્રદેશ પર નિયંત્રણ અંગેના દાવાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા મળી નથી અને તેમના ઘણા દાવાઓ સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલા નથી.

અમેરિકન હથિયારોને લઈને મોટો પ્રશ્ન

બલુચ નેતાઓનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે જો અમેરિકન બનાવટના હથિયારોનો ઉપયોગ માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન માટે થતો હોય તો અમેરિકાએ પાકિસ્તાન સાથેના સંરક્ષણ સંબંધોની સમીક્ષા કરવી જોઈએ કે નહીં?

આ દલીલ ખાસ કરીને અમેરિકાની હથિયાર નિકાસ નીતિ સાથે જોડાયેલી છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી અમેરિકન સૈન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરતું આવ્યું છે. F-16 પાકિસ્તાની વાયુસેનાના મહત્વના ફાઇટર જેટ પૈકીનું એક છે. જોકે, કોઈ ચોક્કસ તાજેતરના હુમલામાં કયા વિમાન કે હથિયારનો ઉપયોગ થયો હતો તે અંગે વિશ્વસનીય પુરાવા જરૂરી છે.

બલુચ સંગઠનો હવે અમેરિકાને પાકિસ્તાનને આપવામાં આવતી સંરક્ષણ સહાય, સ્પેર પાર્ટ્સ અને ટેક્નિકલ સપોર્ટની સમીક્ષા કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમની માગણીઓમાં માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન માટે જવાબદારી નક્કી કરવી અને પાકિસ્તાની સૈન્ય પર આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વધારવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

બલુચિસ્તાનમાં સંઘર્ષ વધુ ગંભીર

બલુચિસ્તાન પાકિસ્તાનનો વિસ્તાર પ્રમાણે સૌથી મોટો પ્રાંત છે અને લાંબા સમયથી અલગાવવાદી હિંસા, સુરક્ષા કાર્યવાહી અને રાજકીય અસંતોષથી પ્રભાવિત છે. બલુચ લિબરેશન આર્મી (BLA) સહિતના સશસ્ત્ર જૂથો પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો, ચીની નાગરિકો અને ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક પ્રોજેક્ટ્સને નિશાન બનાવી ચૂક્યા છે. બીજી તરફ પાકિસ્તાની સુરક્ષા દળો આવા સંગઠનો સામે સતત ઓપરેશન ચલાવે છે.

આ સંઘર્ષમાં નાગરિકોની સ્થિતિ સૌથી મોટો ચિંતાનો વિષય છે. બલુચ સંગઠનો પાકિસ્તાની સેનાની કાર્યવાહી દરમિયાન ગેરકાયદે હત્યા, અપહરણ અને ગુમ થવાની ઘટનાઓના આરોપ લગાવે છે. પાકિસ્તાન સરકાર અને સેનાનો પક્ષ એવો છે કે તેમની કાર્યવાહી સશસ્ત્ર જૂથો સામે છે.

ટ્રમ્પની નીતિ પર નજર

આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વહીવટીતંત્ર બલુચિસ્તાન મુદ્દે કેટલું કડક વલણ અપનાવશે તે અંગે ચર્ચા વધી છે. મીર યાર બલોચ અગાઉ પણ ટ્રમ્પને પાકિસ્તાનની સુરક્ષા અને આતંકવાદ સંબંધિત નીતિનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવાની અપીલ કરી ચૂક્યા છે.

જોકે હાલની ઘટનાઓના સંદર્ભમાં ટ્રમ્પની ‘ચુપકીદી’ને સીધી નીતિ તરીકે ગણવી યોગ્ય નથી. અમેરિકી સરકાર તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન ન આવે ત્યાં સુધી બલુચ નેતાઓની માગણીઓ અને સોશિયલ મીડિયા પરના દાવાઓને અલગથી જોવાની જરૂર છે.

એકંદરે, બલુચિસ્તાનમાં વધતી હિંસા હવે માત્ર પાકિસ્તાનનો આંતરિક સુરક્ષા મુદ્દો રહી નથી. અમેરિકન શસ્ત્રોના સંભવિત ઉપયોગ, નાગરિકોની સુરક્ષા અને માનવાધિકારના આરોપોએ આ સંઘર્ષને આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચામાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવી દીધો છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા આ મુદ્દે શું વલણ અપનાવે છે અને પાકિસ્તાન સાથેના પોતાના સંરક્ષણ સંબંધોને લઈને કોઈ ફેરફાર કરે છે કે નહીં તેના પર સમગ્ર ક્ષેત્રની નજર રહેશે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276