Television જ્હોન લોગી બેયર્ડની ટેલિવિઝનની શોધ અને 1925-26નું ઐતિહાસિક પ્રદર્શન Revolutionary Invention

Television જ્હોન લોગી બેયર્ડે કેવી રીતે દુનિયાને ટેલિવિઝન આપ્યું? 1925-26માં પ્રથમ મિકેનિકલ ટીવીનું સફળ પ્રદર્શન

આજે Television આપણા જીવનનો એક સામાન્ય ભાગ બની ગયું છે. સમાચાર હોય, ક્રિકેટ મેચ હોય, ફિલ્મો હોય કે મનોરંજનના કાર્યક્રમો—Television દ્વારા દુનિયાની ઘટનાઓ આપણે ઘરબેઠા જોઈ શકીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે માણસે પહેલીવાર કોઈ ચિત્રને દૂર બેઠેલા વ્યક્તિ સુધી કેવી રીતે પહોંચાડ્યું હશે? Television ના વિકાસની આ સફર અનેક વૈજ્ઞાનિકો અને શોધકોથી જોડાયેલી છે, પરંતુ તેમાં જ્હોન લોગી બેયર્ડનું નામ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જ્હોન લોગી બેયર્ડે 1920ના દાયકામાં Television ટેક્નોલોજીના વિકાસમાં ઐતિહાસિક ભૂમિકા ભજવી હતી. ખાસ કરીને 1925 અને 1926 દરમિયાન તેમણે પોતાના મિકેનિકલ Television  સિસ્ટમનું સફળ પ્રદર્શન કર્યું, જે Television ના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન માનવામાં આવે છે.

-> જ્હોન લોગી બેયર્ડ કોણ હતા?

જ્હોન લોગી બેયર્ડનો જન્મ 13 ઓગસ્ટ, 1888ના રોજ સ્કોટલેન્ડમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીમાં રસ હતો. તેઓ એવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવાના પ્રયાસમાં હતા જેના દ્વારા કોઈ વસ્તુ અથવા વ્યક્તિનું ચિત્ર એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ઇલેક્ટ્રોનિક સિગ્નલ દ્વારા મોકલી શકાય. તે સમયગાળામાં રેડિયો ટેક્નોલોજી ઝડપથી વિકસી રહી હતી, પરંતુ અવાજની જેમ ચિત્રને પણ દૂર સુધી મોકલવું અત્યંત મુશ્કેલ કામ હતું. બેયર્ડે આ મુશ્કેલીને પડકાર તરીકે સ્વીકારી અને ટેલિવિઝનના પ્રયોગો શરૂ કર્યા.

-> Television  બનાવવાનો વિચાર કેવી રીતે આવ્યો?

1920ના દાયકામાં દુનિયાભરના ઘણા વૈજ્ઞાનિકો Television  જેવી ટેક્નોલોજી વિકસાવવા માટે પ્રયોગો કરી રહ્યા હતા. તે સમયે આજના આધુનિક ટીવી જેવી સ્ક્રીન ઉપલબ્ધ નહોતી. તેથી બેયર્ડે મિકેનિકલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવાનો વિચાર કર્યો. તેમણે સ્કેનિંગ માટે ફરતી ડિસ્કનો ઉપયોગ કર્યો, જેને સામાન્ય રીતે નિપકો ડિસ્ક (Nipkow disk) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ડિસ્કમાં નાના-નાના છિદ્રો હોય છે. ડિસ્ક ઝડપથી ફરતી વખતે આ છિદ્રો દ્વારા ચિત્રને લાઇન પ્રમાણે સ્કેન કરી શકાય અને તેને ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલમાં પરિવર્તિત કરી શકાય. આ સિગ્નલને બીજી જગ્યાએ મોકલીને ફરીથી ચિત્ર બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો. આજની ડિજિટલ ટેક્નોલોજીની સરખામણીમાં આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ ધીમી અને મુશ્કેલ હતી, પરંતુ તે સમય માટે આ એક અદ્ભુત પ્રયોગ હતો.

-> 1925માં ઐતિહાસિક સફળતા

1925માં બેયર્ડે લંડનમાં પોતાના મિકેનિકલ Television સિસ્ટમનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેમણે માનવ ચહેરાની છબી જેવી વસ્તુને Television સિસ્ટમ દ્વારા પ્રસારિત કરીને બતાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ પ્રયોગ દરમિયાન મળેલી છબી ખૂબ જ નાની અને સ્પષ્ટતા ઓછી હતી. તેમ છતાં, દૂર રહેલી વસ્તુની છબી સ્ક્રીન પર ફરીથી બનાવવામાં સફળતા મળવી તે સમય માટે મોટી વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ હતી. બેયર્ડે પોતાના પ્રયોગોમાં એક કઠપૂતળી જેવા પાત્રનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો. ધીમે ધીમે તેમની સિસ્ટમમાં સુધારો થતો ગયો અને ચિત્રને વધુ સારી રીતે પ્રસારિત કરવાની ક્ષમતા વિકસતી ગઈ.

-> 1926માં જાહેર પ્રદર્શન

બેયર્ડની સૌથી મોટી સિદ્ધિઓમાંથી એક 26 જાન્યુઆરી, 1926ના રોજ લંડનમાં થયેલું પ્રદર્શન હતું. તેમણે રોયલ ઇન્સ્ટિટ્યુશનના સભ્યો અને અન્ય લોકો સમક્ષ પોતાની મિકેનિકલ Television સિસ્ટમનું પ્રદર્શન કર્યું. આ પ્રદર્શન દરમિયાન બેયર્ડે જીવંત ચિત્રને એક રૂમમાંથી બીજા રૂમમાં પ્રસારિત કરીને બતાવ્યું હતું. આ ઘટનાને Television ના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેમની સિસ્ટમની છબી આજના હાઇ-ડેફિનેશન ટીવી જેવી નહોતી. ચિત્રમાં માત્ર મર્યાદિત સંખ્યામાં સ્કેનિંગ લાઇન્સ હતી અને ગુણવત્તા ખૂબ જ ઓછી હતી. તેમ છતાં, એક વ્યક્તિની છબી દૂરથી જોઈ શકાય તે વાતે લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા હતા.

-> મિકેનિકલ ટેલિવિઝન કેવી રીતે કામ કરતું હતું?

બેયર્ડની ટેક્નોલોજીને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો તેમાં ચિત્રને નાના ભાગોમાં વહેંચીને એક પછી એક સ્કેન કરવામાં આવતું હતું. mફરતી ડિસ્ક ચિત્ર સામે ઝડપથી ફરતી. ડિસ્ક પરના છિદ્રો ચિત્રના અલગ-અલગ ભાગોને સ્કેન કરતા. પ્રકાશ અને ફોટોઇલેક્ટ્રિક સિસ્ટમની મદદથી આ માહિતી ઇલેક્ટ્રિકલ સિગ્નલમાં બદલાતી. ત્યારબાદ સિગ્નલને બીજી બાજુ મોકલવામાં આવતો. રિસીવિંગ મશીનમાં પણ સમાન પ્રકારની ફરતી ડિસ્ક દ્વારા સિગ્નલને ફરી ચિત્રના સ્વરૂપમાં રજૂ કરવામાં આવતું. આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ જટિલ હતી અને સિસ્ટમની મર્યાદાઓને કારણે ચિત્ર નાનું તથા ઓછી ગુણવત્તાવાળું દેખાતું હતું. છતાં, આ ટેક્નોલોજીએ ભવિષ્યના Television માટે મહત્વપૂર્ણ પાયો તૈયાર કર્યો.

-> બેયર્ડની અન્ય મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ

જ્હોન લોગી બેયર્ડ માત્ર પ્રથમ મિકેનિકલ Television પ્રદર્શન માટે જ જાણીતા નથી. તેમણે ટેલિવિઝનને વધુ વ્યવહારુ બનાવવાના અનેક પ્રયોગો કર્યા હતા. તેમણે રંગીન ટેલિવિઝન, સ્ટીરિયોસ્કોપિક અથવા ત્રિ-પરિમાણીય ચિત્ર અને ટેલિવિઝન સિગ્નલના પ્રસારણ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ પ્રયોગો કર્યા હતા. 1928માં બેયર્ડની ટીમે લંડનથી ન્યૂયોર્ક સુધી ટેલિવિઝન સિગ્નલ મોકલવાના પ્રયોગો કર્યા હતા. આ પ્રકારના પ્રયોગોએ સાબિત કર્યું કે ટેલિવિઝન માત્ર સ્થાનિક સ્તર સુધી મર્યાદિત રહેવાનું નહોતું, પરંતુ ભવિષ્યમાં લાંબા અંતર સુધી ચિત્ર પ્રસારિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું હતું.

-> મિકેનિકલ ટીવીથી ઇલેક્ટ્રોનિક ટીવી સુધીની સફર

બેયર્ડની મિકેનિકલ સિસ્ટમ ટેલિવિઝનના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ હતી, પરંતુ તેની કેટલીક મર્યાદાઓ હતી. ફરતી ડિસ્ક, ઓછી રિઝોલ્યુશન અને ચિત્રની મર્યાદિત ગુણવત્તાને કારણે આગળ વધુ વિકસિત ટેક્નોલોજીની જરૂરિયાત ઊભી થઈ. આ પછી વૈજ્ઞાનિકોએ ઇલેક્ટ્રોનિક ટેલિવિઝનના વિકાસ તરફ ધ્યાન આપ્યું. કેથોડ રે ટ્યુબ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ટેક્નોલોજીના વિકાસથી ટેલિવિઝન વધુ ઝડપી, સ્પષ્ટ અને વિશ્વસનીય બનતું ગયું. આ રીતે મિકેનિકલ ટેલિવિઝનથી શરૂ થયેલી સફર ધીમે ધીમે ઇલેક્ટ્રોનિક ટીવી, રંગીન ટીવી, સેટેલાઇટ ટીવી, કેબલ ટીવી અને અંતે સ્માર્ટ ટીવી સુધી પહોંચી.

 

 

-> આજના સ્માર્ટ ટીવી સુધીની સફર

આજે આપણા હાથમાં રહેલા સ્માર્ટફોન અને સ્માર્ટ ટીવીમાં હાઇ-રિઝોલ્યુશન વીડિયો, ઇન્ટરનેટ, સ્ટ્રીમિંગ એપ્સ અને અનેક અદ્યતન સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ આ ટેક્નોલોજીના મૂળમાં ચિત્રને દૂર સુધી મોકલવાનો એ જ મૂળ વિચાર છે, જેના પર બેયર્ડ જેવા શોધકોએ પ્રયોગો કર્યા હતા. 1925-26માં માત્ર ધૂંધળી અને નાની છબીનું પ્રદર્શન એક સમયે ચમત્કાર જેવું લાગતું હતું. આજે આપણે 4K અને 8K સુધીના અલ્ટ્રા-હાઇ-ડેફિનેશન વીડિયો જોઈ શકીએ છીએ.

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276