Bindia
Petrol ની શોધ કોણે કરી? જાણો પેટ્રોલ ક્યાંથી મળે છે, ભારતમાં ક્યાં વધુ ઉત્પાદન થાય છે અને આજે કેટલો ભાવ છે
આજના સમયમાં Petrol આપણા રોજિંદા જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. કાર, બાઈક, સ્કૂટર અને અન્ય અનેક વાહનો Petrol થી ચાલે છે. Petrol ના ભાવમાં થોડો પણ વધારો થાય તો તેની અસર સામાન્ય લોકોના બજેટથી લઈને પરિવહન ખર્ચ સુધી જોવા મળે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે Petrol ની શોધ કોણે કરી? પેટ્રોલ ખરેખર ક્યાંથી આવે છે? ભારતમાં સૌથી વધુ કાચું તેલ ક્યાંથી મળે છે અને આજે પેટ્રોલનો ભાવ કેટલો છે? ચાલો જાણીએ Petrol સાથે જોડાયેલી આ મહત્વપૂર્ણ માહિતી.
-> Petrol ની શોધ કોણે કરી?
સૌપ્રથમ એક વાત સમજવી જરૂરી છે કે પેટ્રોલ કોઈ એક વ્યક્તિએ સીધી રીતે “શોધ્યું” નહોતું. પેટ્રોલ કાચા તેલ (Crude Oil)ને રિફાઇન કરવાની પ્રક્રિયામાં મળતું એક ઉત્પાદન છે. કાચા તેલના ઉપયોગનો ઇતિહાસ હજારો વર્ષ જૂનો છે. પ્રાચીન સમયમાં પણ લોકો કુદરતી રીતે જમીનમાંથી બહાર આવતા તેલનો ઉપયોગ કરતા હતા. જોકે આધુનિક પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગનો વિકાસ 19મી સદીમાં થયો. 1859માં અમેરિકાના પેન્સિલવેનિયાના ટાઇટસવિલ વિસ્તારમાં એડવિન ડ્રેકે વ્યાવસાયિક રીતે સફળ તેલનો કૂવો ખોદ્યો હતો. આ ઘટનાને આધુનિક તેલ ઉદ્યોગના મહત્વપૂર્ણ શરૂઆતના તબક્કા તરીકે જોવામાં આવે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે શરૂઆતના સમયમાં પેટ્રોલને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવતું નહોતું. તેલમાંથી કેરોસીન સહિત વિવિધ ઉત્પાદનો બનાવવામાં આવતા હતા અને પેટ્રોલનો ઉપયોગ મર્યાદિત હતો. બાદમાં ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગના વિકાસ સાથે પેટ્રોલનું મહત્વ ઝડપથી વધ્યું.
-> Petrol ક્યાંથી બને છે?
Petrol સીધું જમીનમાંથી પેટ્રોલના સ્વરૂપમાં બહાર આવતું નથી. જમીનમાંથી મળતા કાચા તેલને રિફાઇનરીમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં વિવિધ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા તેને અલગ-અલગ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોમાં ફેરવવામાં આવે છે. કાચા તેલમાંથી પેટ્રોલ ઉપરાંત ડીઝલ, કેરોસીન, LPG માટેના હાઇડ્રોકાર્બન, લ્યુબ્રિકન્ટ્સ, બિટુમેન અને પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગ માટેના વિવિધ કાચા માલ જેવા ઉત્પાદનો મેળવવામાં આવે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો: જમીનમાંથી કાચું તેલ → રિફાઇનરી → શુદ્ધિકરણ અને પ્રક્રિયા → પેટ્રોલ
-> દુનિયામાં સૌથી વધુ કાચું તેલ ક્યાં મળે છે?
દુનિયામાં ઘણા દેશોમાં મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલના ભંડાર છે. ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વના દેશો પેટ્રોલિયમના વિશાળ ભંડાર માટે જાણીતા છે. સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક, ઈરાન, કુવૈત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા દેશો વૈશ્વિક પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આ ઉપરાંત અમેરિકા, રશિયા અને અન્ય દેશોમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં તેલનું ઉત્પાદન થાય છે. પરંતુ તેલના ભંડાર અને વાસ્તવિક ઉત્પાદન બે અલગ બાબતો છે. કોઈ દેશ પાસે મોટો ભંડાર હોય તો પણ તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતો દેશ હોય તે જરૂરી નથી.
-> ભારતમાં Petrol માટે કાચું તેલ ક્યાંથી આવે છે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો કાચા તેલની આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. સાથે સાથે દેશમાં પણ કાચા તેલનું ઉત્પાદન થાય છે. ભારતમાં કાચા તેલના મહત્વના ઉત્પાદન વિસ્તારોમાં રાજસ્થાન, ગુજરાત અને આસામનો સમાવેશ થાય છે. કેન્દ્ર સરકારના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના ઉપલબ્ધ આંકડાઓમાં રાજસ્થાન, ગુજરાત અને આસામના ઓનશોર ઉત્પાદનને મહત્વપૂર્ણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ભારતના દરિયાઈ વિસ્તારોમાંથી પણ કાચા તેલનું ઉત્પાદન થાય છે. એટલે ભારતમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદન માત્ર જમીન પરના તેલના કૂવાઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી.
-> ગુજરાતમાં પેટ્રોલિયમનું મહત્વ
ગુજરાત ભારતના મહત્વપૂર્ણ પેટ્રોલિયમ અને રિફાઇનિંગ કેન્દ્રોમાંનું એક છે. રાજ્યમાં કાચા તેલનું ઉત્પાદન થતું હોવા ઉપરાંત પેટ્રોલિયમ રિફાઇનિંગ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગ પણ મોટો છે. ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો અને પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલી ઔદ્યોગિક સુવિધાઓ રાજ્યની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
-> Petrol નો ભાવ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
Petrol ના ભાવ માત્ર કાચા તેલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવથી નક્કી થતા નથી. પેટ્રોલની કિંમતમાં કાચા તેલની કિંમત ઉપરાંત રિફાઇનિંગ ખર્ચ, પરિવહન, ડીલર કમિશન અને કેન્દ્ર તથા રાજ્યના કર જેવા વિવિધ ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. આ કારણે એક જ દેશમાં અલગ-અલગ શહેરોમાં Petrol ના ભાવ અલગ હોઈ શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં વધારો થાય, રૂપિયાની કિંમતમાં ફેરફાર થાય અથવા કર અને અન્ય ખર્ચમાં ફેરફાર થાય તો પેટ્રોલના ભાવ પર પણ અસર પડી શકે છે.
-> આજે અમદાવાદમાં Petrol નો ભાવ કેટલો છે?
7 સપ્ટેમ્બર 2026ના ઉપલબ્ધ તાજા ડેટા મુજબ અમદાવાદમાં પેટ્રોલનો ભાવ આશરે ₹101.83 પ્રતિ લિટર દર્શાવવામાં આવ્યો છે. NDTVના તાજા ફ્યુઅલ-પ્રાઇસ ડેટા અનુસાર આ ભાવમાં 6 સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. જોકે અલગ-અલગ વેબસાઇટ્સ પર થોડો તફાવત જોવા મળી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, Times of Indiaના 7 સપ્ટેમ્બર 2026ના ડેટામાં અમદાવાદનો પેટ્રોલ ભાવ ₹101.81 પ્રતિ લિટર દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આથી વેબસાઇટ પર “આજનો ભાવ” મૂકતી વખતે તારીખ અને સ્રોત બંને દર્શાવવા વધુ યોગ્ય રહેશે.
-> Petrol નું મહત્વ કેમ વધ્યું?
19મી સદીના અંત અને 20મી સદીની શરૂઆતમાં મોટરકારોના વિકાસ સાથે પેટ્રોલની માંગ ઝડપથી વધી. આંતરિક દહન એન્જિન ધરાવતા વાહનો માટે પેટ્રોલ એક મહત્વપૂર્ણ ઇંધણ બન્યું. અમેરિકાની Energy Information Administration અનુસાર, 1892 પછી ઓટોમોબાઇલના વિકાસ સાથે ગેસોલિનનું મહત્વ વધવા લાગ્યું અને 20મી સદીના શરૂઆતના દાયકાઓમાં Petrol થી ચાલતા વાહનોની સંખ્યા ઝડપથી વધી. આજે પેટ્રોલ માત્ર વાહન ચલાવવા માટેનું ઇંધણ નથી. પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગ વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા, પરિવહન, ઉદ્યોગ અને પેટ્રોકેમિકલ ક્ષેત્ર સાથે ઊંડે જોડાયેલો છે.
-> Petrol નું ભવિષ્ય શું છે?
આગામી સમયમાં પેટ્રોલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, CNG, હાઇબ્રિડ વાહનો અને અન્ય વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ વધવાની શક્યતા છે. ભારતમાં પણ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને અન્ય વૈકલ્પિક ઇંધણ તરફ લોકોનું ધ્યાન વધી રહ્યું છે. તાજેતરના ઓટો-સેલ્સ ડેટામાં ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન ભારતમાં વૈકલ્પિક ઇંધણવાળા પેસેન્જર વાહનોના વેચાણનો હિસ્સો પેટ્રોલ વાહનો કરતાં વધુ રહ્યો હતો.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
