Saudi અરેબિયાથી તેલનો પુરવઠો વધતાં અછતની ચિંતા હળવી, Brent ક્રૂડ $100ની નજીક...

આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ માર્કેટમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી જોવા મળેલી તેજી હવે થોડી હળવી પડી છે. ખાસ કરીને Saudi અરેબિયાથી ક્રૂડ ઓઇલના પુરવઠામાં સુધારાના સંકેતો મળતાં વૈશ્વિક બજારમાં અછતની ચિંતા ઘટી છે. તેના કારણે Brent ક્રૂડના ભાવમાં સતત દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. 21 સપ્ટેમ્બર 2026ના ટ્રેડિંગ દરમિયાન Brent નવેમ્બર ફ્યુચર્સ લગભગ 0.8 ટકા ઘટીને $103.06 પ્રતિ બેરલ સુધી આવ્યા હતા, જ્યારે બાદમાં બજારમાં વધુ ઘટાડો જોવા મળ્યો અને કેટલાક ટ્રેડિંગ ડેટામાં Brent લગભગ $101.61 સુધી પહોંચ્યો હતો.

Saudi અરેબિયાના વધતા તેલ પુરવઠાની અસર

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તાજેતરના ઘટાડા પાછળનું સૌથી મહત્વનું કારણ Saudi અરેબિયાના તેલ પુરવઠામાં થઈ રહેલો સુધારો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે સાઉદી અરેબિયાની કેટલીક મુખ્ય નિકાસ વ્યવસ્થાઓ પર અસર પડી હતી. ખાસ કરીને East-West Pipeline અને Yanbu પોર્ટ સંબંધિત અવરોધોને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય અંગે ચિંતા વધી હતી. હવે Saudi અરેબિયા વૈકલ્પિક માર્ગો મારફતે ક્રૂડની નિકાસ વધારી રહ્યું છે. Reutersના અહેવાલ મુજબ, Saudi અરામ્કોએ Hormuz મારફતે તેલના જહાજી પ્રવાહમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. સેટેલાઇટ ડેટા અનુસાર આ માર્ગે શિપમેન્ટ ઓગસ્ટમાં આશરે 7 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસથી વધીને તાજેતરના દિવસોમાં આશરે 2.9 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી હતી. આ વધેલા પુરવઠાથી બજારમાં એવી આશા ઊભી થઈ છે કે અગાઉ ધારણા કરવામાં આવી હતી એટલી મોટી અને લાંબી ક્રૂડ અછત સર્જાશે નહીં. પરિણામે ટ્રેડર્સે ઓઇલના ભાવમાં રહેલું કેટલાક ‘રિસ્ક પ્રીમિયમ’ ઘટાડવાનું શરૂ કર્યું છે.

Brent $100ની નજીક કેમ પહોંચ્યું?

Brent ક્રૂડ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સૌથી મહત્વના ઓઇલ બેન્ચમાર્ક પૈકીનું એક છે. મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાયને લઈને ચિંતા વધતા સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં તેના ભાવ $100થી ઉપર ઝડપથી વધ્યા હતા. જોકે હવે Saudi supply recovery, Hormuz મારફતે વધતા પ્રવાહ અને રાજદ્વારી પ્રયાસોની આશાએ બજારનું સેન્ટિમેન્ટ બદલાયું છે. 21 સપ્ટેમ્બરના સત્રમાં Brent સતત ચોથા ટ્રેડિંગ દિવસે ઘટ્યું હતું. Reutersના અહેવાલ મુજબ Brentનું ભાવ $101.18 સુધી ઘટ્યું હતું, જ્યારે અમેરિકન WTI ક્રૂડ $97.61 સુધી આવી ગયું હતું. WSJના અહેવાલમાં પણ Brentમાં લગભગ 3.1 ટકાનો ઘટાડો થઈને $100.65 સુધી પહોંચ્યાનું જણાવાયું છે. એટલે Brent હજુ ચોક્કસ રીતે $100ની નીચે સ્થિર થયું નથી, પરંતુ તે મહત્વપૂર્ણ $100ના સ્તરની ખૂબ નજીક આવી ગયું છે.

મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષની અસર હજુ યથાવત

ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાયને લઈને જોખમ સંપૂર્ણપણે દૂર થયું નથી. Saudi અરેબિયા અને યમનના હુથી જૂથ વચ્ચેના હુમલાઓને કારણે ઊર્જા માળખા અને નિકાસ માર્ગોની સુરક્ષા હજુ મોટો મુદ્દો છે. તાજેતરમાં હુથી જૂથે Saudi અરેબિયાની રાજધાની રિયાધ અને Yanbu સ્થિત Aramco સુવિધાને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો હતો. આવા હુમલાઓ ફરીથી વધે તો તેલના પુરવઠા અંગેની ચિંતા ઝડપથી પાછી આવી શકે છે. આ ઉપરાંત Hormuz વિસ્તારમાંથી પસાર થતા તેલ અને માલવાહક જહાજોના પ્રવાહ પર પણ બજારની નજર છે. આ માર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં કોઈ મોટો અવરોધ ઊભો થાય તો ક્રૂડના ભાવ પર ફરીથી તેજીનું દબાણ આવી શકે છે.

અમેરિકા-ઈરાન વાતચીતની આશા પણ મહત્વની

ઓઇલ માર્કેટમાં ઘટાડાનું બીજું કારણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંભવિત રાજદ્વારી વાતચીત અંગે ઊભી થયેલી આશા છે. અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે વાતચીતની સંભાવના અંગે સંકેત આપ્યા બાદ બજારમાં ભૂરાજકીય તણાવ ઓછો થવાની આશા વધી છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ રાજદ્વારી પ્રગતિ થાય તો મધ્ય પૂર્વના ઓઇલ સપ્લાય અંગેનું જોખમ પ્રીમિયમ વધુ ઘટી શકે છે. પરંતુ હાલમાં કોઈ અંતિમ સમજૂતી થઈ નથી. તેથી ઓઇલ માર્કેટમાં અનિશ્ચિતતા હજુ પણ ઊંચી છે.

ભારત માટે શું અર્થ?

ભારત વિશ્વના મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકાર દેશોમાં સામેલ છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો થાય તો ભારતના આયાત બિલ પર સીધી અસર થઈ શકે છે. ક્રૂડ સસ્તું થાય તો દેશની વિદેશી ચલણની જરૂરિયાત ઘટી શકે છે અને વેપાર ખાધ પર પણ રાહત મળી શકે છે. ક્રૂડના ભાવમાં સતત ઘટાડો રહે તો પેટ્રોલિયમ કંપનીઓના ખર્ચ પર પણ દબાણ ઓછું થઈ શકે છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવ ઘટ્યા એટલે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં તરત જ સમાન પ્રમાણમાં ઘટાડો થાય એવું જરૂરી નથી. સ્થાનિક કર, ડીલર માર્જિન, રિફાઇનિંગ ખર્ચ અને કંપનીઓની કિંમતો નક્કી કરવાની નીતિ જેવા પરિબળો પણ મહત્વના રહે છે.

આગળ શું થશે?

હાલ ક્રૂડ માર્કેટમાં બે વિરોધાભાસી પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે. એક તરફ Saudi અરેબિયાથી વધતો પુરવઠો અને Hormuz મારફતે વધતી નિકાસ બજારને રાહત આપી રહી છે. બીજી તરફ મધ્ય પૂર્વમાં હુમલાઓ અને સપ્લાય રૂટ અંગેની અનિશ્ચિતતા ભાવને ફરીથી ઉપર લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આથી Brentનું $100નું સ્તર આગામી દિવસોમાં બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો Saudi નિકાસમાં સુધારો ચાલુ રહે અને મધ્ય પૂર્વમાં સપ્લાય સંબંધિત જોખમ ઘટે તો ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. પરંતુ જો નિકાસ માર્ગોમાં ફરી મોટો વિક્ષેપ સર્જાય તો ક્રૂડમાં ઝડપથી તેજી પણ જોવા મળી શકે છે. હાલની સ્થિતિમાં બજારનો મુખ્ય ફોકસ Saudi અરેબિયાના નિકાસ પ્રવાહ, Hormuz મારફતે તેલની હેરફેર અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની રાજદ્વારી સ્થિતિ પર છે. આ ત્રણેય પરિબળો આગામી દિવસોમાં Brent ક્રૂડની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.