Navratriનો દિવસ 6: મા કાત્યાયનીની કથા, પૂજા અને ઉપાસનાનું મહત્વ, મંત્ર, ભોગ, Spiritual

Navratriનો દિવસ 6: મા કાત્યાયનીની કથા, પૂજા અને ઉપાસનાનું મહત્વ, મંત્ર, ભોગ, દાંડિયા નાઈટ અને નવરાત્રી શોપિંગ

Navratriના છઠ્ઠા દિવસે દેવી દુર્ગાના છઠ્ઠા સ્વરૂપ મા કાત્યાયનીની પૂજા કરવામાં આવે છે. મા કાત્યાયનીને શક્તિ, સાહસ અને ધર્મની રક્ષા કરનારી દેવી તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર માતાની આરાધનાથી ભક્તોમાં આત્મવિશ્વાસ, હિંમત અને સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર થાય છે. Navratriના છઠ્ઠા નોરતે ગુજરાતમાં ભક્તિની સાથે ગરબા અને દાંડિયા નાઈટની તૈયારીઓ પણ જોરશોરથી જોવા મળે છે.

-> મા કાત્યાયનીનું સ્વરૂપ અને પૌરાણિક કથા : મા કાત્યાયનીને દેવી દુર્ગાનું ઉગ્ર અને શક્તિશાળી સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમનું નામ મહર્ષિ કાત્યાયન સાથે જોડાયેલું છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર મહર્ષિ કાત્યાયને દેવીની આરાધના કરી હતી અને તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ દેવી તેમના ઘરે પુત્રીરૂપે પ્રગટ થયાં હતાં.

આ કારણે દેવીનું નામ કાત્યાયની પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.બીજી પ્રચલિત પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર મહિષાસુર નામના અસુરના અત્યાચારથી દેવતાઓ અને સમગ્ર સૃષ્ટિ પર સંકટ ઊભું થયું હતું. ત્યારે દેવતાઓની શક્તિઓના સંયોજનથી દેવી દુર્ગાનું પ્રાગટ્ય થયું. મા કાત્યાયનીએ મહિષાસુર સામે યુદ્ધ કરીને તેનો વધ કર્યો અને ધર્મની રક્ષા કરી.માતાને સામાન્ય રીતે ચાર હાથવાળા સ્વરૂપમાં દર્શાવવામાં આવે છે. તેમના હાથોમાં તલવાર, કમળ અને અન્ય પ્રતીકો જોવા મળે છે. તેમનું વાહન સિંહ છે, જે શક્તિ અને નિર્ભયતાનું પ્રતીક ગણાય છે.

-> મા કાત્યાયનીની પૂજા વિધિ : Navratriના છઠ્ઠા દિવસે વહેલી સવારે સ્નાન કરીને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પૂજાસ્થળને સ્વચ્છ કરી માતાની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. દીવો પ્રગટાવી માતાને ફૂલ, ચંદન, અક્ષત, ધૂપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે.પૂજા દરમિયાન મા કાત્યાયનીનું ધ્યાન કરીને તેમની પૌરાણિક કથા વાંચવામાં આવે છે. ભક્તો દુર્ગા સપ્તશતી અથવા દેવીના સ્તોત્રોનો પાઠ પણ કરે છે. અંતે માતાજીની આરતી કરીને પરિવાર અને સમાજના સુખ-શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.

-> મા કાત્યાયનીનો મંત્ર :

માતાની ઉપાસના દરમિયાન આ મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે:

“ૐ દેવી કાત્યાયન્યૈ નમઃ”

આ ઉપરાંત મા કાત્યાયનીનું ધ્યાન કરવા માટે નવદુર્ગા સ્તોત્રના શ્લોકોનું પઠન પણ કરવામાં આવે છે. ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને કુટુંબની પરંપરા મુજબ મંત્રજાપ કરી શકે છે.

-> માતાને કયો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે? : ધાર્મિક પરંપરામાં મા કાત્યાયનીને મધ અને મધથી બનેલી મીઠાઈનો ભોગ ધરાવવાનું મહત્વ માનવામાં આવે છે. કેટલાક ભક્તો ફળ, મિશ્રી, પંચામૃત અને અન્ય સાત્વિક વાનગીઓ પણ અર્પણ કરે છે.ઉપવાસ રાખનારા લોકો સાબુદાણા ખીચડી, મોરૈયો, શક્કરિયા, રાજગરાની રોટલી, શિંગોડાના લોટની વાનગીઓ અને ફળોનું સેવન કરે છે. ઉપવાસ દરમિયાન શરીરને પૂરતું પાણી અને જરૂરી પોષણ મળે તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. આરોગ્યની સમસ્યા હોય તો ઉપવાસ અંગે તબીબી સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

-> મા કાત્યાયનીની ઉપાસનાનું ધાર્મિક મહત્વ : મા કાત્યાયનીને હિંમત, શક્તિ અને અન્યાય સામે ઊભા રહેવાની પ્રેરણા આપનારી દેવી માનવામાં આવે છે. ભક્તો માતાની પૂજા કરીને જીવનના અવરોધો દૂર થાય, મનોબળ મજબૂત બને અને પરિવાર પર માતાની કૃપા રહે તેવી પ્રાર્થના કરે છે.કેટલીક ધાર્મિક પરંપરાઓમાં મા કાત્યાયનીની પૂજા લગ્નજીવન અને યોગ્ય જીવનસાથીની પ્રાપ્તિ માટે પણ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કન્યાઓ દ્વારા માતાની આરાધના કરવાની પરંપરા જોવા મળે છે. આ માન્યતાઓ ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે.

-> ગુજરાતમાં દાંડિયા નાઈટ અને ગરબા ઈવેન્ટ્સની ધૂમ : Navratriના છઠ્ઠા નોરતે ગુજરાતના શહેરો અને ગામડાંઓમાં ગરબા અને દાંડિયા નાઈટની રોનક જોવા મળે છે. અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ અને ભાવનગર જેવા શહેરોમાં વિવિધ આયોજકો દ્વારા ગરબા મહોત્સવ યોજવામાં આવે છે.વિશાળ સ્ટેજ, રંગબેરંગી લાઇટિંગ, પરંપરાગત ગરબા ગીતો અને આધુનિક સંગીત સાથે ખેલૈયાઓ રાસ-ગરબાનો આનંદ માણે છે. અનેક સ્થળોએ જાણીતા ગાયકો અને સંગીતકારોના કાર્યક્રમો પણ યોજાય છે. પરંપરાગત તાલે રમાતા ગરબા સાથે દાંડિયા રાસ Navratriની વિશેષ ઓળખ બની ગયો છે.ગરબા મેદાનોમાં ભીડ વધતી હોવાથી આયોજકો દ્વારા પ્રવેશ વ્યવસ્થા, પાર્કિંગ, પીવાનું પાણી, તબીબી સહાય અને સુરક્ષાની તૈયારીઓ કરવામાં આવે છે. ખેલૈયાઓ પણ ગરબા દરમિયાન આરામદાયક પોશાક અને જરૂરી સાવચેતી રાખે છે.

-> Navratri શોપિંગનો ઉત્સાહ : Navratri દરમિયાન બજારોમાં પરંપરાગત વસ્ત્રો અને આભૂષણોની ખરીદી વધે છે. યુવતીઓ માટે ચણિયાચોળી, ઓઢણી, રંગીન કાપડ, કચ્છી ભરતકામ અને મિરર વર્કવાળા ડ્રેસ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બને છે. યુવકોમાં કેડિયું, કુર્તા, પાઘડી અને પરંપરાગત ફૂટવેરની માંગ રહે છે.અમદાવાદના લૉ ગાર્ડન, રાણીનો હજીરો અને અન્ય બજારોમાં Navratriમાટેના પોશાક અને દાંડિયા ખરીદવા લોકોની અવરજવર જોવા મળે છે. સુરત અને વડોદરામાં પણ ફેશન સ્ટોર્સ તથા સ્થાનિક બજારોમાં Navratri કલેક્શનની ખરીદી થાય છે.આભૂષણોમાં ઓક્સિડાઇઝ્ડ જ્વેલરી, કાનનાં ઝુમખાં, કડાં, કમરપટ્ટા અને રંગીન માળાઓનો ઉપયોગ ગરબા પોશાકને વધુ આકર્ષક બનાવે છે. ખરીદી કરતી વખતે ગુણવત્તા, ભાવ અને આરામનું ધ્યાન રાખવું પણ જરૂરી છે.

-> ભક્તિ અને ઉત્સવનો સંગમ : Navratriનો છઠ્ઠો દિવસ મા કાત્યાયનીની આરાધના સાથે શક્તિ અને આત્મવિશ્વાસનો સંદેશ આપે છે. દિવસ દરમિયાન મંદિરોમાં પૂજા અને આરતી થાય છે, જ્યારે સાંજે ગરબા મેદાનોમાં ભક્તિ અને ઉત્સાહનું વાતાવરણ સર્જાય છે.મા કાત્યાયનીની પૂજા, મંત્રજાપ અને સાત્વિક ભોગ સાથે છઠ્ઠું નોરતું ભક્તો માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. ગુજરાતમાં દાંડિયા નાઈટ, ગરબા ઈવેન્ટ્સ અને Navratri શોપિંગ આ પર્વની રોનકમાં વધારો કરે છે.