Bindia
Patanના 21 વર્ષીય મિલિંદ ત્રિવેદીની કમાલ: વકીલો માટે વિકસાવ્યું AI આધારિત ‘LawBot Express’
પિતાને રાત્રે કેસના ચુકાદાઓનું રિસર્ચ કરતા જોઈ આવ્યો વિચાર; 17 મહિનાની મહેનત બાદ તૈયાર કર્યું Legal Research Platform, સિનિયરથી લઈને જુનિયર વકીલો માટે બનશે ‘રિસર્ચ આસિસ્ટન્ટ’
રિપોર્ટ : અનિલ રામાનુજ, Patan
Patan: ટેક્નોલોજીના ઝડપથી બદલાતા યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) હવે માત્ર સામાન્ય માહિતી મેળવવા પૂરતું સાધન રહ્યું નથી, પરંતુ વિવિધ વ્યવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પણ તેનો ઉપયોગ વધવા લાગ્યો છે. કાયદાકીય ક્ષેત્રમાં પણ ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી રિસર્ચની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને સરળ બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. ત્યારે Patanના માત્ર 21 વર્ષીય યુવાન મિલિંદ ત્રિવેદીએ વકીલો માટે એક મહત્વપૂર્ણ AI આધારિત પહેલ કરી છે. મિલિંદ ત્રિવેદીએ સતત 17 મહિનાની મહેનત બાદ ‘LawBot Express’ નામનું AI આધારિત Legal Research Platform વિકસાવ્યું છે.
મિલિંદ ત્રિવેદીને આ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવાનો વિચાર કોઈ કોર્પોરેટ ઓફિસ કે મોટા ટેક્નોલોજી પ્રોજેક્ટમાંથી નહીં, પરંતુ પોતાના ઘરના એક સામાન્ય દૃશ્યમાંથી આવ્યો હતો. તેઓ પોતાના પિતા દર્શક ત્રિવેદીને અડધી રાત સુધી કેસના ચુકાદાઓ અને કાયદાકીય મુદ્દાઓ અંગે રિસર્ચ કરતા જોતા હતા. કાયદાકીય કેસમાં યોગ્ય ચુકાદો, સંબંધિત કલમ અને અગાઉના ન્યાયિક નિર્ણય શોધવામાં વકીલોનો ઘણો સમય પસાર થતો હોવાની બાબત મિલિંદના ધ્યાન પર આવી. ત્યાર બાદ તેમણે એવું ટેક્નોલોજી આધારિત પ્લેટફોર્મ બનાવવાનો વિચાર કર્યો, જે વકીલોને રિસર્ચની પ્રક્રિયામાં ઝડપી અને દિશાસૂચક મદદ કરી શકે.
-> 17 મહિનાની મહેનત બાદ તૈયાર થયું પ્લેટફોર્મ :- મિલિંદ ત્રિવેદી Integrated Lawનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. અભ્યાસની સાથે કાયદાકીય ક્ષેત્રમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે તે અંગે તેમણે કામ શરૂ કર્યું હતું. ખાસ કરીને તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરે કામ કરતા વકીલોને કાયદાકીય રિસર્ચ દરમિયાન પડતી મુશ્કેલીઓ અને સમયની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે LawBot Express વિકસાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવામાં તેમને આશરે 17 મહિના લાગ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન કાયદાકીય રિસર્ચ, ચુકાદાઓ, વિવિધ કોર્ટના ન્યાયિક નિર્ણય અને AI ટેક્નોલોજીને એકસાથે જોડવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા. Patan પરિણામે વકીલોને કેસ સંબંધિત માહિતી શોધવામાં મદદરૂપ થઈ શકે તેવું એક ખાસ Legal Research Platform તૈયાર થયું છે.
-> Supreme Courtથી High Courts સુધીના ચુકાદાઓનો સમાવેશ :- LawBot Expressની વિશેષતા એ છે કે તેમાં Supreme Court of India, દેશની તમામ 25 High Courts તેમજ વિવિધ Tribunals અને Judicial Forumsના ચુકાદાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે વકીલને કોઈ ચોક્કસ કાનૂની મુદ્દા અંગે રિસર્ચ કરવું હોય ત્યારે વિવિધ સ્થળોએ માહિતી શોધવાને બદલે એક જ પ્લેટફોર્મ પરથી સંબંધિત માહિતી મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે. Patan વકીલ પોતાના કેસની હકીકત અથવા ચોક્કસ Legal Issue પ્લેટફોર્મમાં દાખલ કરી શકે છે. ત્યારબાદ સિસ્ટમ સંબંધિત ચુકાદાઓ અને કાયદાકીય મુદ્દાઓ તરફ રિસર્ચની દિશા દર્શાવવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત સંબંધિત કાયદાની કલમો શોધવામાં પણ સહાય મળી શકે છે.
-> Petition, Application અને Replyના પ્રાથમિક Draftમાં પણ મદદ :- કાયદાકીય રિસર્ચ સાથે LawBot Expressમાં Petition, Application અને Reply માટે પ્રાથમિક Draft તૈયાર કરવામાં મદદરૂપ થતી સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે. તેનો હેતુ વકીલની કામગીરીને સંપૂર્ણ રીતે AI પર નિર્ભર બનાવવાનો નથી, પરંતુ પ્રાથમિક રિસર્ચ અને ડ્રાફ્ટિંગની પ્રક્રિયામાં સમય બચાવવાનો છે. કોઈ કેસમાં વકીલને શરૂઆતમાં કયા કાયદા, કઈ કલમો અથવા કયા અગાઉના ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ તે અંગે દિશા મેળવવામાં આ પ્લેટફોર્મ ઉપયોગી બની શકે છે. ખાસ કરીને રોજિંદા કેસના કામમાં સમયની મર્યાદા ધરાવતા વકીલો માટે આવી ટેક્નોલોજી રિસર્ચની શરૂઆતને વધુ ઝડપી બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
-> AIની ‘Hallucinated Citations’ રોકવા પર ખાસ ભાર :- સામાન્ય AI આધારિત સિસ્ટમમાં ક્યારેક ખોટા અથવા અસ્તિત્વમાં ન હોય તેવા સંદર્ભો રજૂ થવાની સમસ્યા જોવા મળે છે, જેને ‘Hallucinated Citations’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. Patan કાયદાકીય ક્ષેત્રમાં આ પ્રકારની ભૂલ ગંભીર બની શકે છે, કારણ કે વકીલ માટે કોર્ટના સાચા ચુકાદા અને ચકાસી શકાય તેવા કાનૂની સંદર્ભ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને LawBot Expressમાં Verifiable Authorities એટલે કે ચકાસી શકાય તેવી કાનૂની માહિતી પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. કાયદાકીય રિસર્ચમાં માત્ર માહિતી આપવી પૂરતી નથી, પરંતુ માહિતીનો આધાર કયા કાનૂની સ્રોત અથવા ચુકાદા પર છે તે પણ મહત્વનું હોય છે. આથી પ્લેટફોર્મ વિકસાવતી વખતે આ પાસાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
-> નવા કાયદાઓના રિસર્ચમાં પણ મદદ :- દેશમાં તાજેતરમાં અમલમાં આવેલા Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS), Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) અને Bharatiya Sakshya Adhiniyam (BSA) જેવા નવા કાયદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પણ LawBot Expressમાં ઝડપી રિસર્ચની સુવિધા આપવામાં આવી છે. જૂના કાયદાઓની સાથે નવા કાયદાઓ હેઠળના કાનૂની મુદ્દાઓ સમજવા અને સંબંધિત માહિતી શોધવા માટે પણ આ પ્લેટફોર્મ ઉપયોગી બની શકે છે. Patan ખાસ કરીને કાયદાકીય વ્યવસ્થામાં થયેલા ફેરફારોને કારણે વકીલો અને કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ માટે નવા કાયદાઓ અંગે ઝડપી રિસર્ચની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.
-> Civilથી Criminal અને GST સુધી ઉપયોગી :- LawBot Expressને માત્ર એક જ પ્રકારના કેસ માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું નથી. આ પ્લેટફોર્મ Civil, Criminal, Family, Consumer, GST અને Commercial Law સહિત કાયદાના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગી બની શકે તે રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત પ્લેટફોર્મને ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજી ભાષામાં સુલભ બનાવવામાં આવ્યું છે. Patan ભાષાની આ સુવિધા ખાસ કરીને તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરે કામ કરતા વકીલો તેમજ કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
-> સિનિયર વકીલો દ્વારા પણ પ્રયાસને બિરદાવાયો :- મિલિંદ ત્રિવેદીના આ પ્રયાસને ગુજરાત હાઇકોર્ટના સિનિયર એડવોકેટ અસીમ પંડ્યા અને સિનિયર એડવોકેટ સુનિલ શાહ સહિતના વકીલો દ્વારા બિરદાવવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. માત્ર 21 વર્ષની ઉંમરે કાયદા અને ટેક્નોલોજી બંને ક્ષેત્રને જોડીને પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવાના પ્રયાસને કાયદાકીય ક્ષેત્રમાં નવી દિશા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. મિલિંદનો હેતુ આ ટેક્નોલોજી માત્ર મોટા શહેરોમાં કાર્યરત વકીલો સુધી મર્યાદિત રાખવાનો નથી. Patan તાલુકા અને જિલ્લા સ્તરના વકીલો તેમજ કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ સુધી પણ ટેક્નોલોજી પહોંચે તે માટે દરરોજ 2 Legal Research Queries નિઃશુલ્ક ઉપયોગ કરવાની સુવિધા આપવામાં આવી છે.
-> વકીલનું સ્થાન લેવાનું નહીં, પરંતુ રિસર્ચ આસિસ્ટન્ટ બનવાનું લક્ષ્ય:- LawBot Express અંગે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તેનો હેતુ વકીલનું સ્થાન લેવાનો નથી. કાયદાકીય કેસમાં અંતિમ નિર્ણય, કાનૂની વ્યૂહરચના અને વ્યાવસાયિક જવાબદારી વકીલની જ રહે છે. AI આધારિત આ પ્લેટફોર્મનો મુખ્ય ઉદ્દેશ વકીલને એક કાર્યક્ષમ રિસર્ચ આસિસ્ટન્ટ તરીકે મદદ કરવાનો છે. Patan જેવા શહેરમાંથી 21 વર્ષીય યુવાને કાયદા અને AI ટેક્નોલોજીને જોડીને શરૂ કરેલો આ પ્રયાસ દર્શાવે છે કે નવી પેઢી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર સામાન્ય ક્ષેત્રોમાં જ નહીં, પરંતુ પરંપરાગત અને જટિલ વ્યવસાયિક ક્ષેત્રોમાં પણ નવીનતા લાવવા માટે કરી રહી છે.
પિતાને રાત્રિના સમયે કાયદાકીય રિસર્ચ કરતા જોઈને આવેલા એક વિચારને 17 મહિનાની મહેનતથી પ્લેટફોર્મમાં પરિવર્તિત કરનાર મિલિંદ ત્રિવેદીની આ પહેલ કાયદાકીય રિસર્ચને વધુ ઝડપી, વ્યવસ્થિત અને ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવવાની દિશામાં એક રસપ્રદ પ્રયાસ બની છે.
- us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
- WEBSITE : https://bindia.co/
- INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
- FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive
- X : https://x.com/bindia276
