સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ પર નિર્ભરતા ઘટાડવા ખાડી દેશોનો મેગા પ્લાન, ઓઇલ સપ્લાય માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છે નવા વૈકલ્પિક માર્ગો

મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ અને સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ નજીક દરિયાઈ સુરક્ષા અંગે ઉભા થયેલા જોખમો વચ્ચે ખાડી દેશોએ ઓઇલ નિકાસ માટે નવી વ્યૂહરચના તૈયાર કરી છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાક હવે એવા વૈકલ્પિક માર્ગો વિકસાવી રહ્યા છે, જેથી ભવિષ્યમાં સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ પરની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય. વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઇલ વેપારનો અંદાજે 20 ટકા હિસ્સો હાલ સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ મારફતે પસાર થાય છે. તેથી આ દરિયાઈ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારની અડચણ ઊભી થાય તો વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થવાની શક્યતા રહે છે.

વધતા જોખમ વચ્ચે વૈકલ્પિક માર્ગો પર ભાર
તાજેતરના મહિનાઓમાં સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાં જહાજોની સુરક્ષા અંગે ચિંતાઓ વધી છે. કેટલાક અહેવાલો મુજબ, ઈરાને આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજો માટે વધારાના નિયમો અને ચાર્જની જાહેરાત કરી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ખાડી દેશોએ ઓઇલ સપ્લાયને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે પાઇપલાઇન અને નવા બંદરો જેવા વિકલ્પો પર કામ તેજ કર્યું છે.

2027 સુધીમાં 45 ટકા ઓઇલ વૈકલ્પિક માર્ગોથી નિકાસ કરવાનો લક્ષ્ય
વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થા ગોલ્ડમેન સેક્સના અંદાજ મુજબ, હાલ ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટ સમયસર પૂર્ણ થશે તો 2027ના અંત સુધીમાં ખાડી દેશો પોતાના કુલ ઓઇલ નિકાસના લગભગ 45 ટકા જથ્થાને સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ સિવાયના માર્ગોથી મોકલી શકશે. 2028ના અંત સુધીમાં આ ક્ષમતા વધીને લગભગ 60 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે, જેના કારણે દરરોજ અંદાજે 73 લાખ બેરલ ઓઇલ વૈકલ્પિક માર્ગોથી વૈશ્વિક બજારમાં પહોંચાડી શકાશે.

UAEનો વેસ્ટ-ઇસ્ટ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ ઝડપથી આગળ
યુનાઇટેડ આરબ અમીરાતનો મહત્ત્વાકાંક્ષી વેસ્ટ-ઇસ્ટ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ હાલમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. આશરે 252 માઈલ લાંબી આ પાઇપલાઇન પૂર્ણ થયા બાદ UAE જમીન માર્ગે દરરોજ લગભગ 36 લાખ બેરલ ઓઇલની નિકાસ કરી શકશે. અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સ શેખ ખાલિદ બિન મોહમ્મદ બિન ઝાયેદે આ પ્રોજેક્ટને 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાની સૂચના આપી છે. અબુ ધાબી નેશનલ ઓઇલ કંપની (ADNOC)ના જણાવ્યા મુજબ, વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાને માત્ર એક જ દરિયાઈ માર્ગ પર નિર્ભર ન રાખવા માટે આ પ્રોજેક્ટ લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.

ઈરાક અને સાઉદી અરેબિયા પણ તૈયાર કરી રહ્યા છે નવા માર્ગો
ઈરાકે 435 માઈલ લાંબી બસરા-હદીથા પાઇપલાઇન પર કામ શરૂ કર્યું છે. ભવિષ્યમાં આ પાઇપલાઇનને જોર્ડન, સીરિયા અને તુર્કિયેના નેટવર્ક સાથે જોડવાની યોજના છે. લગભગ 1.5 અબજ ડોલરના પ્રોજેક્ટ દ્વારા દરરોજ 25 લાખ બેરલ ઓઇલ પરિવહન કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા પણ રેડ સી સુધી જતી પોતાની ક્રૂડ ઓઇલ પાઇપલાઇનની ક્ષમતા વધારીને દરરોજ લગભગ 90 લાખ બેરલ સુધી પહોંચાડવાની યોજના પર વિચાર કરી રહ્યું છે.

અરબ સાગરમાં બનશે નવું ડીપ સી પોર્ટ
પાઇપલાઇન ઉપરાંત UAE અરબ સાગરના કિનારે નવું ડીપ સી પોર્ટ અને કન્ટેનર ટર્મિનલ વિકસાવવાની તૈયારીમાં છે. આ પોર્ટ દ્વારા ઓઇલ અને અન્ય માલસામાનને સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાંથી પસાર કર્યા વગર સીધો વૈશ્વિક બજારોમાં મોકલી શકાશે. ભવિષ્યમાં આ પોર્ટ દુબઈના જેબેલ અલી પોર્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ બની શકે છે.

હોર્મુઝનું મહત્વ હજુ પણ યથાવત
નિષ્ણાતોના મતે, નવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને અબજો ડોલરના રોકાણ છતાં સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થવાનું નથી. આગામી વર્ષોમાં પણ દરરોજ લાખો બેરલ ઓઇલ આ જ માર્ગથી પસાર થવાની શક્યતા છે. ઉપરાંત, ખાડી દેશોના નવા વૈકલ્પિક માર્ગોની સફળતા રેડ સીની સુરક્ષા પર પણ નિર્ભર રહેશે, જ્યાં યમનના હૂથી બળવાખોરોની પ્રવૃત્તિઓ હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે.