‘SIR પ્રક્રિયા હાથ ધરવાનો ચૂંટણી પંચને સંપૂર્ણ અધિકાર’, સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ અરજીઓ ફગાવી

મતદાર યાદીના વિશેષ અને ગહન પુનઃનિરીક્ષણ (Special Intensive Revision – SIR) મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) પાસે SIR પ્રક્રિયા હાથ ધરવાનો સંપૂર્ણ બંધારણીય અને કાનૂની અધિકાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ પ્રક્રિયાને પડકારતી તમામ અરજીઓ ફગાવી દીધી છે અને કહ્યું છે કે મતદાર યાદીને શુદ્ધ અને નિષ્પક્ષ બનાવવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે શું કહ્યું?
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચે બુધવારે આ ચુકાદો સંભળાવ્યો હતો. કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું કે ચૂંટણી પંચ એક સ્વાયત્ત બંધારણીય સંસ્થા છે અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી યોજવા માટે સચોટ મતદાર યાદી તૈયાર કરવી તેની મુખ્ય ફરજ છે. કોર્ટે કહ્યું કે વિશેષ પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય પ્રક્રિયા કરતાં અલગ રીત અપનાવવી બંધારણ અથવા કાયદાની વિરુદ્ધ ગણાઈ શકે નહીં.

સામાન્ય પ્રક્રિયાથી અલગ હોવાને કારણે ગેરકાયદેસર નહીં
બિહારમાં શરૂ કરાયેલા SIR અભિયાન સામે દાખલ અરજીઓમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આ પ્રક્રિયા સામાન્ય મતદાર યાદી સુધારા પ્રક્રિયા કરતાં અલગ છે અને મતદારોના અધિકારોને અસર કરી શકે છે. આ દલીલને નકારી કાઢતાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે માત્ર એટલા માટે કોઈ પ્રક્રિયાને ‘અલ્ટ્રા વાયર્સ’ અથવા ગેરકાયદેસર ગણાવી શકાય નહીં કે તે સામાન્ય પ્રક્રિયા કરતાં જુદી છે.

આધાર કાર્ડ સહિત 11 દસ્તાવેજો માન્ય
કોર્ટે નોંધ્યું કે ચૂંટણી પંચે ઓળખ ચકાસણી માટે 11 દસ્તાવેજોની યાદી તૈયાર કરી છે અને બાદમાં કોર્ટના આદેશો મુજબ તેમાં આધાર કાર્ડનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા માંગવામાં આવેલા દસ્તાવેજો મનસ્વી અથવા ભેદભાવપૂર્ણ કહી શકાય નહીં અને સમગ્ર પ્રક્રિયા કાયદેસર છે.

‘પાછલા બારણેથી નાગરિકતા ચકાસણી નહીં’
અરજદારો અને કેટલાક વિપક્ષી પક્ષોએ દાવો કર્યો હતો કે SIR અભિયાન હકીકતમાં ‘પાછલા બારણેથી નાગરિકતાની તપાસ’ જેવું છે. આ આશંકાઓ ફગાવતા સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિનું નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવે તો તેનો અર્થ એ નથી કે તેની ભારતીય નાગરિકતા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.

નાગરિકતા નક્કી કરવાનું કામ ચૂંટણી પંચનું નથી
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચ માત્ર એટલું નક્કી કરી શકે છે કે કોઈ વ્યક્તિ મતદાર યાદીમાં સામેલ થવા લાયક છે કે નહીં. પરંતુ કોઈ વ્યક્તિ ભારતનો નાગરિક છે કે નહીં તે નક્કી કરવાની સત્તા ચૂંટણી પંચ પાસે નથી.

RP Actના વિરુદ્ધ નથી SIR પ્રક્રિયા
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું કે SIR પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે કાયદેસર છે અને તે લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ (Representation of the People Act – RP Act) અથવા સંબંધિત નિયમોના વિરુદ્ધ નથી. આ ચુકાદા સાથે ચૂંટણી પંચને મતદાર યાદીના વિશેષ પુનઃનિરીક્ષણ માટે કાનૂની માન્યતા મળી ગઈ છે.