Chandra Grahan: આજે રાત્રે આકાશમાં દેખાશે ‘લગભગ બ્લડ મૂન’? જાણો ચંદ્રગ્રહણનો સમય અને દૃશ્યતા....

અમદાવાદ : ખગોળપ્રેમીઓ માટે ઓગસ્ટ 2026નો અંત એક ખાસ આકાશીય ઘટનાની સાથે થઈ રહ્યો છે. 27 અને 28 ઓગસ્ટની રાત્રે ઊંડું આંશિક Chandra Grahan થવાનું છે. આ ચંદ્રગ્રહણ દરમિયાન ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા ભાગ પૃથ્વીની ઘન છાયામાં પ્રવેશશે. જેના કારણે ચંદ્રનો મોટો ભાગ ઘેરો લાલ અથવા તાંબાના રંગ જેવો દેખાઈ શકે છે. આ કારણે તેને ‘લગભગ બ્લડ મૂન’ તરીકે ઓળખવામાં આવી રહ્યો છે.

જોકે, ભારત સહિત કેટલાક વિસ્તારો માટે એક મહત્વની વાત છે. આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાંથી સીધું જોવા મળશે નહીં, કારણ કે ગ્રહણની મુખ્ય અવસ્થા દરમિયાન ભારતમાં દિવસનો સમય હશે અને ચંદ્ર ક્ષિતિજની નીચે રહેશે. એટલે ગુજરાત, અમદાવાદ સહિત ભારતના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં લોકો આ અદભૂત નજારો ખુલ્લી આંખે જોઈ શકશે નહીં.

Chandra Grahanમાં ચંદ્ર લાલ કેમ દેખાય છે?

Chandra Grahan ત્યારે થાય છે જ્યારે સૂર્ય, પૃથ્વી અને ચંદ્ર લગભગ એક સીધી રેખામાં આવે છે અને પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે. પૃથ્વીની છાયાના બે મુખ્ય ભાગ હોય છે—પેનમ્બ્રા અને અંબ્રા. જ્યારે ચંદ્ર પૃથ્વીની ઘન અંબ્રા છાયામાં પ્રવેશે છે ત્યારે ચંદ્રનો તેજસ્વી ભાગ ધીમે ધીમે ઢંકાવા લાગે છે. આ વખતે ગ્રહણ સંપૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ નહીં પરંતુ ડિપ પાર્ટિયલ લુનાર એક્લિપ્સ, એટલે કે ઊંડું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ છે. તેમ છતાં પૃથ્વીની ઘન છાયામાં ચંદ્રનો મોટો ભાગ પ્રવેશવાને કારણે આ દૃશ્ય લગભગ સંપૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ જેવું લાગી શકે છે.

Chandra Grahan દરમિયાન લાલ રંગ દેખાવાનું કારણ પૃથ્વીનું વાતાવરણ છે. સૂર્યપ્રકાશ જ્યારે પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે વાદળી પ્રકાશ વધુ પ્રમાણમાં વિખેરાઈ જાય છે, જ્યારે લાલ અને નારંગી રંગની તરંગલંબાઈ ચંદ્ર સુધી પહોંચી શકે છે. પરિણામે ચંદ્રની સપાટી પર તાંબો-લાલ રંગનો આભાસ જોવા મળે છે. આ જ ઘટનાને સામાન્ય ભાષામાં ‘બ્લડ મૂન’ કહેવામાં આવે છે.

Chandra Grahanનો સૌથી મહત્વનો સમય કયો?

આકાશીય ગણતરી અનુસાર આંશિક ચંદ્રગ્રહણની શરૂઆત 28 ઓગસ્ટે 2:33 UTC આસપાસ થશે અને મહત્તમ ગ્રહણ 4:12 UTC આસપાસ પહોંચશે. ન્યૂયોર્કના સ્થાનિક સમય પ્રમાણે મહત્તમ અવસ્થા 28 ઓગસ્ટે રાત્રે 12:12 વાગ્યે આવશે. આ ઘટનામાં ચંદ્રના વ્યાસનો આશરે 93 ટકા ભાગ પૃથ્વીની અંબ્રા છાયામાં આવશે, જ્યારે ચંદ્રની સપાટીના આશરે 96 ટકા વિસ્તાર પર છાયાની અસર થવાની ગણતરી છે. બંને આંકડા અલગ માપદંડ દર્શાવે છે—એક ચંદ્રના વ્યાસના ભાગને અને બીજો ચંદ્રની સપાટીના ક્ષેત્રફળને દર્શાવે છે.

ભારતમાંથી Chandra Grahan કેમ નહીં દેખાય?

ભારતીય ખગોળપ્રેમીઓ માટે આ વખતે નિરાશાજનક સમાચાર છે. 27-28 ઓગસ્ટનું આંશિક Chandra Grahan ભારતમાંથી દેખાશે નહીં. ગ્રહણની મુખ્ય અવસ્થા દરમિયાન ભારતના આકાશમાં ચંદ્ર ક્ષિતિજની નીચે હશે. તેથી અમદાવાદ, મુંબઈ, દિલ્હી, રાજકોટ, સુરત, ગાંધીનગર સહિતના શહેરોમાં લોકો આ ઘટનાને સીધી રીતે જોઈ શકશે નહીં. કેટલાક અહેવાલોમાં ભારત માટે ગ્રહણના સમય અંગે અલગ-અલગ આંકડા જોવા મળી શકે છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ખગોળીય ઘટના વૈશ્વિક UTC સમય પ્રમાણે થાય છે, જ્યારે દરેક દેશ માટે સ્થાનિક સમય અને ચંદ્રની સ્થિતિ અલગ હોય છે. તેથી ‘ગ્રહણ ભારતમાં કેટલા વાગ્યે છે?’ કરતાં ‘તે સમયે ચંદ્ર ભારતમાં આકાશમાં છે કે નહીં?’ એ દૃશ્યતા માટે વધુ મહત્વનું છે.

કયા દેશોમાં જોવા મળશે અદભૂત નજારો?

આ ઊંડું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ મુખ્યત્વે ઉત્તર અમેરિકા અને દક્ષિણ અમેરિકામાંથી સારી રીતે જોઈ શકાશે. આ ઉપરાંત યુરોપ અને આફ્રિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાંથી પણ ગ્રહણનો ભાગ જોવા મળશે. પશ્ચિમ એશિયાના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ દૃશ્યતા શક્ય છે. અમેરિકાના વિવિધ વિસ્તારોમાં ગ્રહણના જુદા-જુદા તબક્કા સ્થાનિક સમય પ્રમાણે જોવા મળશે. પૂર્વ કિનારા પર મહત્તમ ગ્રહણ મધરાતની આસપાસ અને પશ્ચિમ કિનારા પર રાત્રિના વહેલા સમયે જોવા મળશે.

શું આ સંપૂર્ણ ‘બ્લડ મૂન’ છે?

આ સવાલ પણ લોકોમાં ચર્ચાનો વિષય છે. હકીકતમાં આ સંપૂર્ણ Chandra Grahan નથી. ચંદ્રનો નાનો ભાગ પૃથ્વીની ઘન છાયાની બહાર રહેશે. તેથી વૈજ્ઞાનિક રીતે તેને આંશિક ચંદ્રગ્રહણ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ લગભગ આખો ચંદ્ર અંધારી છાયામાં આવી જવાના કારણે બાકી રહેલો અને છાયામાં રહેલો ભાગ મળીને ખૂબ જ નાટકીય દૃશ્ય બનાવી શકે છે. ચંદ્રનો મોટો ભાગ લાલચટ્ટો અથવા તાંબાના રંગનો દેખાઈ શકે છે. તેથી મીડિયા અને ખગોળપ્રેમીઓ તેને ‘Almost Blood Moon’ અથવા ‘Nearly Blood Moon’ તરીકે વર્ણવી રહ્યા છે.

Chandra Grahan જોવા માટે શું જરૂરી છે?

જ્યાંથી આ ચંદ્રગ્રહણ દેખાવાનું છે ત્યાં તેને જોવા માટે કોઈ ખાસ આંખની સુરક્ષા જરૂરી નથી. સૂર્યગ્રહણથી વિપરીત, ચંદ્રગ્રહણને ખુલ્લી આંખે જોવું સુરક્ષિત છે. જોકે, દૂરબીન અથવા ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ચંદ્રની સપાટી અને છાયાના બદલાતા આકારને વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. શહેરની લાઇટથી દૂર અને ખુલ્લા આકાશવાળા સ્થળે ઊભા રહેવાથી નજારો વધુ સારી રીતે જોઈ શકાય છે. ફોટોગ્રાફી માટે ટ્રાઇપોડ અને ટેલિફોટો લેન્સ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

ભારતમાં લોકો શું કરી શકે?

ભારતમાં આ ચંદ્રગ્રહણ સીધું દેખાવાનું ન હોવાથી ખગોળપ્રેમીઓ લાઇવસ્ટ્રીમ અથવા ઓનલાઈન ટેલિસ્કોપિક પ્રસારણ દ્વારા આ ઘટના જોઈ શકે છે. NASA અને અન્ય ખગોળવિજ્ઞાન સંસ્થાઓ તરફથી ગ્રહણ સંબંધિત માહિતી અને વિઝ્યુઅલાઇઝેશન પણ ઉપલબ્ધ છે. 27-28 ઓગસ્ટ 2026નું આંશિક ચંદ્રગ્રહણ વર્ષના નોંધપાત્ર ખગોળીય પ્રસંગોમાંનું એક છે. ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા સપાટી વિસ્તાર પૃથ્વીની છાયાની અસર હેઠળ આવવાને કારણે તે કેટલાક દેશોમાં અદભૂત લાલ-તાંબાના રંગમાં દેખાઈ શકે છે. જોકે ગુજરાત અને ભારતમાંથી આ Chandra Grahan સીધું જોવા નહીં મળે. અમેરિકા, યુરોપ અને આફ્રિકાના કેટલાક વિસ્તારોના આકાશમાં ખગોળપ્રેમીઓને ‘લગભગ બ્લડ મૂન’નો આ સુંદર નજારો જોવા મળશે.