ACBની કાર્યવાહી: ૨૦૨૫માં ૨૧૩ ગુના, ૨૦૨૬માં જૂન સુધીમાં ૮૩ કેસ જાણો કયો વિભાગ કેટલો દૂષિત!

Special Report: પંકજ મકવાણા – અમદાવાદ, ગુજરાતના વહીવટી તંત્રમાં પારદર્શિતા અને ઝીરો ટોલરન્સના મોટા-મોટા દાવાઓ વચ્ચે લાંચ રૂશ્વત વિરોધી બ્યૂરો (ACB) દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા સરકારી બાબુઓમાં વ્યાપ્ત ભ્રષ્ટાચારની વરવી વાસ્તવિકતા છતી કરે છે.

ક્રમ	કેસનો પ્રકાર અને વર્ષ	મુખ્ય આરોપી અને હોદ્દો	સરકારી વિભાગ	લાંચ / અપ્રમાણસર રકમ (રૂ.)	કેસની ટૂંકી વિગત / એક્શન રિપોર્ટ
1	સૌથી મોટો ટ્રેપ કેસ (વર્ષ ૨૦૨૬)	મુકેશકુમાર મન બોધ્ધ કુમાર (સુપ્રિટેન્ડન્ટ, વર્ગ-૨) અને આકાશ રમેશભાઈ કલોલીયા (પ્રજાજન)	કેન્દ્ર સરકાર (CGST, ડીવીઝન-૧, રાજકોટ)	20,00,000	જી.એસ.ટી. નંબર ભરવા તથા ખોટા બિલની અરજી પતાવવા ૨૫ લાખ માંગી, ૨૦ લાખ સ્વીકારતા રંગેહાથ ઝડપાયા. (દા.તા. ૨૯/૦૪/૨૦૨૬)
2	સૌથી મોટો ટ્રેપ કેસ (વર્ષ ૨૦૨૫)	પેથાભાઈ કે. પટેલ (PI, વર્ગ-૨) અને વિપુલકુમાર દેસાઈ (કોન્સ્ટેબલ, વર્ગ-૩)	ગૃહ વિભાગ (CID ક્રાઇમ, ગાંધીનગર)	30,00,000	સીઆઈડી ક્રાઇમના ગુનામાં ફરિયાદી સામે કાર્યવાહી નહીં કરવા માટે રૂ. ૩૦ લાખની લાંચની માંગણી કરી સંમતિ આપી. (તા. ૧૫/૧૨/૨૦૨૫)
3	સૌથી મોટો D.A. કેસ (વર્ષ ૨૦૨૬)	અશ્વિનભાઈ બી. ચૌધરી (મુખ્ય વિદ્યુત નિરીક્ષક, વર્ગ-૧)	ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ (ગાંધીનગર)	2,64,97,880	સોલાર પ્રોજેક્ટ સેફ્ટી સર્ટિફિકેટ માટે ઓફિસે બેઠા લાંચ લેતા હોવાની રેડ પાડી ગાડી, સુરત અને ગાંધીનગરના મકાનોમાંથી કરોડોની રોકડ-સોનું મળ્યું. (તા. ૩૧/૦૫/૨૦૨૬)
4	સૌથી મોટો D.A. કેસ (વર્ષ ૨૦૨૫)	નિપુણભાઈ ચંદ્રવદન ચોક્સી (સ્ટેટ પ્રોજેક્ટ ઇજનેર, વર્ગ-૨)	શિક્ષણ વિભાગ / મૂળ માર્ગ અને મકાન વિભાગ	3,08,90,279	ચેક પિરિયડ દરમિયાન પોતાની કાયદેસરની આવક કરતાં ૬૨.৪૩% વધુ અપ્રમાણસર મિલકત પોતાના અને આશ્રિતોના નામે વસાવવાનો ગુનો. (તા. ૨૬/૧૧/૨૦૨૫)

ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત ગુજરાત માટે જાગૃત બનો: જો કોઈ સરકારી કર્મચારી/ અધિકારી લાંચ માંગે, તો તુરંત જ ACB ટોલ-ફ્રી નંબર ૧૦૬૪ (1064) ડાયલ કરો! તમારી ઓળખ ગુપ્ત રખાશે.

વર્ષ ૨૦૨૫ના વાર્ષિક અહેવાલ અને ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ સુધીની વર્તમાન સ્થિતિનું ઊંડું તાર્કિક વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે, સામાન્ય જનતા સાથે સીધો પનારો ધરાવતો અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવતો ‘ગૃહ વિભાગ’ ભ્રષ્ટાચારના મામલામાં મોખરે રહ્યો છે.

સરકારી વિભાગનું નામ	કુલ ગુના (૨૦૨૫)	લાંચની રકમ (૨૦૨૫) (રૂ.)	કુલ ગુના (૨૦૨૬)	લાંચની રકમ (૨૦૨૬) (રૂ.)
ગૃહ વિભાગ	62	66,47,500	19	9,91,000
મહેસૂલ વિભાગ	32	24,63,400	15	9,48,590
પંચાયત, ગ્રામ ગૃહ નિર્માણ અને ગ્રામ વિકાસ	29	23,10,550	15	8,45,870
શહેરી વિકાસ અને શહેરી ગૃહ નિર્માણ વિભાગ	12	3,95,300	12	6,91,000
કેન્દ્ર સરકાર સંબંધિત વિભાગો	15	20,58,650	6	35,02,100
શિક્ષણ વિભાગ	9	5,67,000	1	3,00,000
ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ	8	1,78,500	3	50,000
આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ	5	15,24,600	1	3,000
કૃષિ અને સહકાર વિભાગ	6	68,598	4	2,31,000
ઉદ્યોગ અને ખાણ વિભાગ	5	2,54,200	1	0
નર્મદા, જળ સંપત્તિ, પાણી પુરવઠા અને કલ્પસર	9	1,84,500	1	0
બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગ	4	11,800	2	5,242
વન અને પર્યાવરણ વિભાગ	6	1,42,300	0	0
અન્ન, નાગરિક પુરવઠા અને ગ્રાહક બાબતો	2	26,200	0	0
કાયદા વિભાગ	1	15,000	2	3,030
નાણા વિભાગ	3	25,000	0	0
માર્ગ અને મકાન વિભાગ	3	18,000	1	500
મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગ	1	500	0	0
માહિતી અને પ્રસારણ વિભાગ	1	4,00,000	0	0
કુલ (તમામ નોંધાયેલા ગુનાઓ સહિત)	213	17,291,598	83	7,571,332

બીજી તરફ, કેન્દ્ર સરકાર સંબંધિત કચેરીઓ લાંચની રકમના કદમાં તમામ સીમાઓ વટાવી ગઈ છે. લાલફીતાશાહી અને ટેબલ નીચેથી થતા વહીવટના કારણે જનતા પીસાઈ રહી છે ત્યારે ACBની સતત તવાઈ છતાં વર્ગ-૧થી લઈને વર્ગ-૩ સુધીના કર્મચારીઓ બેખોફ બની લાખો-કરોડો રૂપિયાની બેહિસાબી સંપત્તિ એકઠી કરી રહ્યા છે.

સમગ્ર આંકડાકીય ચિત્ર પર નજર કરીએ તો, વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન સમગ્ર ગુજરાત રાજ્યમાં કુલ ૨૧૩ ગુનાઓ નોંધાયા હતા, જેમાં ૧૭૪ ટ્રેપ, ૧૯ ડીકોય, ૧૬ અપ્રમાણસર મિલકત (DA) અને ૪ સત્તાના દુરુપયોગના કેસો સામેલ હતા. આ ગુનાઓમાં વર્ગ-૧ના ૧૩, વર્ગ-૨ના ૩૫, વર્ગ-૩ના ૧૩table૪, વર્ગ-૪ના ૫ અને ૧૨૩ ખાનગી વચેટીયાઓ (વચેટિયા) સહિત કુલ ૩૧૦ આરોપીઓ સકંજામાં આવ્યા હતા, જેમની પાસેથી કુલ રૂ. ૧,૭૨,૯૧,૫૯૮ની લાંચ ઝડપાઈ હતી. ચાલુ વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ ૧૫ જૂન સુધીમાં જ ભ્રષ્ટાચારનો ગ્રાફ ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેમાં માત્ર સાડા પાંચ મહિનામાં જ રાજ્યમાં કુલ ૮૩ ગુનાઓ (૬૯ ટ્રેપ, ૭ ડીકોય, ૫ ડી.એ., ૨ સત્તાનો દુરુપયોગ) હેઠળ વર્ગ-૧ના ૪, વર્ગ-૨ના ૧૫, વર્ગ-૩ના ૪૭, વર્ગ-૪ના ૧ અને ૫૯ ખાનગી વ્યક્તિઓ મળી કુલ ૧૨૬ આરોપીઓ સામે કાર્યવાહી કરી રૂ. ૭૫,૭૧,૩૩૨ની લાંચ રિકવર કરવામાં આવી છે.

વિભાગવાર તુલનાત્મક વિશ્લેષણ કરતા સ્પષ્ટ થાય છે કે, ગૃહ વિભાગ વર્ષ ૨૦૨૫માં ૬૨ ગુના (૫૯ ટ્રેપ, ૧ ડીકોય, ૧ ડી.એ., ૧ સત્તાનો દુરુપયોગ) અને ૮૬ આરોપીઓ સામેની કાર્યવાહી સાથે ભ્રષ્ટાચારનું એપીસેન્ટર બન્યો હતો, જેમાં લાંચની રકમ રૂ. ૬૬,૪૭,૫૦૦ હતી; જ્યારે વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ ૧૯ ટ્રેપ અને ૩૩ આરોપીઓ સાથે આ વિભાગ રાજ્યમાં અગ્રેસર રહ્યો છે અને રૂ. ૯,૯૧,૦૦૦ની લાંચ નોંધાવી છે. મહેસૂલ વિભાગ વર્ષ ૨૦૨૫માં ૩૨ ગુનાઓ અને રૂ. ૨૪,૬૩,૪૦૦ની લાંચ સાથે બીજા ક્રમે હતો, જે વર્ષ ૨૦૨૬માં ૧૫ ગુનાઓ (૧૨ ટ્રેપ, ૨ ડીકોય, ૧ ડી.એ.) અને ૨૬ આરોપીઓ સાથે રૂ. ૯,૪૮,૫૯૦ની લાંચ સાથે પોતાની જૂની પરંપરા જાળવી રહ્યો છે. પંચાયત, ગ્રામ ગૃહ નિર્માણ અને ગ્રામ વિકાસ વિભાગ પણ પાછળ નથી, જ્યાં ૨૦૨૫માં ૨૯ ગુના (રૂ. ૨૩,૧૦,૫૫૦ લાંચ) અને ૨૦૨૬માં ૧૫ ગુના (રૂ. ૮,૪૫,embed૭૭૦ લાંચ) નોંધાયા છે. જોકે, સૌથી મોટો આર્થિક ફટકો કેન્દ્ર સરકાર હસ્તકના વિભાગોમાં જોવા મળ્યો છે, જ્યાં ૨૦૨૬માં માત્ર ૬ કેસ (૫ ટ્રેપ, ૧ ડીકોય) નોંધાયા હોવા છતાં લાંચની રકમ રૂ. ૩૫,૦૨,૧૦૦ નોંધાઈ છે, જે તમામ વિભાગોમાં સૌથી વધુ છે.

સુશાસનની વાતો વચ્ચે શહેરી વિકાસ વિભાગમાં ૨૦૨૫માં ૧૨ કેસ (રૂ. ૩.૯૫ લાખ) અને ૨૦૨૬માં ૧૨ કેસ (રૂ. ૬.૯૧ લાખ), નર્મદા અને જળ સંપત્તિ વિભાગમાં ૨૦૨૫માં ૯ કેસ (રૂ. ૧.૮૪ લાખ) અને ૨૦૨૬માં ૧ કેસ, શિક્ષણ વિભાગમાં ૨૦૨૫માં ૯ કેસ (રૂ. ૫.૬૭ લાખ) અને ૨૦૨૬માં ૧ કેસ (રૂ. ૩ લાખ) નોંધાયા છે. ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં ૨૦૨૫માં ૮ કેસ (રૂ. ૧.૭૮ લાખ) અને ૨૦૨૬માં ૩ કેસ (રૂ. ૫૦,૦૦૦) જ્યારે આરોગ્ય વિભાગમાં ૨૦૨૫માં ૫ કેસ (રૂ. ૧૫.૨૪ લાખ) અને ૨૦૨૬માં ૧ કેસ (રૂ. ૩,૦૦૦) નોંધાયો છે. વન-પર્યાવરણ, શ્રમ-રોજગાર, ઉદ્યોગ-ખાણ, કાયદા અને કૃષિ વિભાગોમાં પણ લાંચના દૂષણો ચાલુ રહ્યા છે, જ્યારે સામાન્ય વહીવટ, સામાજિક ન્યાય, આદિજાતિ વિકાસ, રમત-ગમત, ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને વિજ્ઞાન-પ્રૌદ્યોગિકી જેવા વિભાગો નહિવત જાહેર જનતાના સંપર્કને કારણે પત્રક પર ક્લીન દેખાઈ રહ્યા છે. વહીવટી તંત્રને સડો લગાડતા આ ભ્રષ્ટાચારીઓ સામે માત્ર કાયદાકીય ગાળિયો કસવો પૂરતો નથી, પરંતુ જનજાગૃતિ પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે. પ્રજાના હક્કના નાણાં ઓળવી જતાં આવા તત્વોને ખુલ્લા પાડવા એ લોકશાહીના ચોથા સ્તંભ તરીકે આપણી ફરજ છે.

જનહિતમાં જાહેર અપીલ: ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત ગુજરાતના નિર્માણમાં સહભાગી બનો. જો કોઈ પણ સરકારી અધિકારી કે કર્મચારી તમારી પાસે કામના બદલામાં લાંચની માંગણી કરે, તો તુરંત જ લાંચ રૂશ્વત વિરોધી બ્યૂરોનો સંપર્ક કરો અને ACB ટોલ-ફ્રી નંબર 1064 ડાયલ કરો! તમારી ઓળખ ગુપ્ત રાખવામાં આવશે.