BRICS : PM મોદી-પુતિનની ભારત મંડપમમાં મહત્વની બેઠક: Su-57, S-400 અને BrahMos સહિત અનેક મુદ્દા એજન્ડામાં Diplomatic Triumph

BRICS : PM મોદી-પુતિનની ભારત મંડપમમાં મહત્વની બેઠક: Su-57, S-400 અને BrahMos સહિત અનેક મુદ્દા એજન્ડામાં

નવી દિલ્હી: ભારતની રાજધાની દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલી 18મી BRICS સમિટ પહેલાં ભારત અને રશિયા વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવતી મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે 11 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ભારત મંડપમ ખાતે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ છે. બંને નેતાઓ વચ્ચે સંરક્ષણ, વેપાર, ઊર્જા, ટેક્નોલોજી સહિતના અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ રહી છે.

આ બેઠક ખાસ મહત્વની એટલા માટે પણ છે કે ભારત 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે 18મી BRICS સમિટનું આયોજન કરી રહ્યું છે. BRICS સમિટ પહેલાં મોદી-પુતિન મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા વ્યૂહાત્મક સંબંધોને નવી દિશા આપી શકે છે.

-> Su-57 ફાઇટર જેટ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં : મોદી-પુતિન બેઠક પહેલાંથી જ સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો મુદ્દો રશિયાનું પાંચમી પેઢીનું Su-57 સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ છે. રશિયા લાંબા સમયથી ભારતને આ આધુનિક લડાકુ વિમાનની ઓફર કરી રહ્યું છે. રશિયન અધિકારીઓએ પણ પુષ્ટિ કરી છે કે ભારતને Su-57 વેચવાનો મુદ્દો બંને નેતાઓની બેઠકના એજન્ડામાં છે.Su-57ને રશિયાના પાંચમી પેઢીના સ્ટીલ્થ ફાઇટર તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે.

તેની ખાસિયતોમાં ઓછું રડાર સિગ્નેચર, અદ્યતન સેન્સર, ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર ક્ષમતા અને લાંબા અંતરની લડાકુ કામગીરી માટેની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.જોકે, અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે Su-57ની ખરીદી અંગે ભારતે અંતિમ નિર્ણય લીધો હોવાનું સત્તાવાર રીતે જાહેર થયું નથી. હાલ ઉપલબ્ધ અહેવાલો પ્રમાણે આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલી રહી છે અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર તથા ભારતમાં ઉત્પાદન જેવા મુદ્દાઓ પણ મહત્વના છે.

-> ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર પર ભારતનું ધ્યાન : ભારતની સંરક્ષણ નીતિમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. તેથી Su-57 અંગેની કોઈપણ સંભવિત ડીલમાં માત્ર તૈયાર વિમાનોની ખરીદી કરતાં ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને ભારતમાં ઉત્પાદનની શક્યતા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.રશિયન પક્ષે પણ ભારત સાથે ટેક્નોલોજી સહયોગ અંગે ચર્ચા થવાની સંભાવના દર્શાવી છે. જો બંને દેશો વચ્ચે આ ક્ષેત્રે સહમતિ બને તો ભારતીય સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષમતાને લાંબા ગાળે ફાયદો થઈ શકે છે.

મોદી-પુતિન બેઠકમાં S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની બાકી ડિલિવરીનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં રહેવાની શક્યતા છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે S-400 અંગે અગાઉથી થયેલા કરાર હેઠળ બાકી રહેલા યુનિટની સપ્લાય અંગે પણ બંને પક્ષો વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે.S-400 ભારતની એર ડિફેન્સ ક્ષમતાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેથી તેની બાકી ડિલિવરી અને સપ્લાય શેડ્યૂલ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.

-> BrahMosનું નેક્સ્ટ જનરેશન વર્ઝન પણ એજન્ડામાં : ભારત અને રશિયાની સંયુક્ત સંરક્ષણ ભાગીદારીનું સૌથી સફળ ઉદાહરણ BrahMos મિસાઇલ પ્રોગ્રામ છે. હવે બંને દેશો BrahMosની આગામી પેઢીની ક્ષમતાઓ અને તેના વિકાસ અંગે પણ આગળ વધવા માંગે છે.અહેવાલો અનુસાર, મોદી-પુતિન બેઠકમાં નેક્સ્ટ જનરેશન BrahMosના વિકાસ, અપગ્રેડ, સંયુક્ત ઉત્પાદન અને ભવિષ્યમાં નિકાસ સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ શકે છે.આ ચર્ચા ભારત-રશિયા સંરક્ષણ સંબંધોને માત્ર ‘ખરીદદાર અને વેચનાર’ના સંબંધથી આગળ લઈ જઈને સંયુક્ત વિકાસ અને ઉત્પાદન તરફ લઈ જવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

મોદી અને પુતિન વચ્ચેની વાતચીત માત્ર સંરક્ષણ ક્ષેત્ર પૂરતી મર્યાદિત નથી. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, ઊર્જા, પરમાણુ ક્ષેત્ર, ખાતર, મહત્વપૂર્ણ ખનિજ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, રેલવે અને સ્ટીલ જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા અંગે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો વેપાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાસ કરીને ઊર્જા ક્ષેત્રને કારણે નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. રશિયા ભારત માટે ક્રૂડ ઓઇલનો મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર છે. આથી ઊર્જા સુરક્ષા પણ બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે.

-> ભારત-રશિયા સંબંધોમાં સતત ગતિ : મોદી અને પુતિન વચ્ચે 31 ઓગસ્ટે કિર્ગિસ્તાનના બિશ્કેકમાં યોજાયેલી SCO બેઠક દરમિયાન પણ મુલાકાત થઈ હતી. તે બેઠકમાં બંને નેતાઓએ રાજકીય, આર્થિક, સંરક્ષણ, ઊર્જા, અંતરિક્ષ, મોબિલિટી અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં સહયોગની સમીક્ષા કરી હતી.બંને નેતાઓએ ભારત-રશિયા ‘Special and Privileged Strategic Partnership’ને વધુ મજબૂત બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.હવે માત્ર થોડા દિવસોમાં ફરીથી બંને નેતાઓ વચ્ચે બેઠક થવી એ ભારત-રશિયા સંબંધોની સતત ઉચ્ચ સ્તરીય ગતિ દર્શાવે છે.

મોદી-પુતિન બેઠકનું મહત્વ BRICSના વ્યાપક ભૂરાજકીય સંદર્ભમાં પણ છે. ભારત 2026માં BRICSનું અધ્યક્ષપદ સંભાળી રહ્યું છે અને 12-13 સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીમાં BRICS નેતાઓની સમિટ યોજાઈ રહી છે.આ દરમિયાન વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા સુરક્ષા, સપ્લાય ચેઇન, નાણાકીય સહયોગ અને વૈશ્વિક શાંતિ સહિતના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે. તેથી BRICS પહેલાં ભારત અને રશિયાના નેતાઓ વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય ચર્ચા બંને દેશોના સંબંધો ઉપરાંત વૈશ્વિક રાજદ્વારી દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

-> શું ભારત Su-57 ખરીદશે? : હાલ સૌથી મોટો સવાલ એ જ છે કે શું ભારત રશિયા પાસેથી Su-57 ખરીદશે? ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે Su-57નો મુદ્દો ચર્ચાના એજન્ડામાં છે, પરંતુ અંતિમ ખરીદી અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી.

જો ભવિષ્યમાં ભારત આ વિમાન ખરીદવાનો નિર્ણય કરે અને સાથે ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર તથા સ્થાનિક ઉત્પાદન અંગે પણ સમજૂતી થાય, તો તે ભારતીય વાયુસેનાની ક્ષમતામાં મોટો ઉમેરો બની શકે છે. જોકે કોઈપણ અંતિમ કરાર પહેલાં કિંમત, ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, સ્થાનિક ઉત્પાદન, જાળવણી, સ્પેર પાર્ટ્સ અને લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા જરૂરી રહેશે.આ રીતે મોદી-પુતિન બેઠક ભારત-રશિયા સંબંધોના અનેક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભોને સ્પર્શી રહી છે. Su-57થી લઈને S-400 અને BrahMos સુધી સંરક્ષણ સહયોગ, જ્યારે વેપાર અને ઊર્જાથી લઈને ટેક્નોલોજી અને ઔદ્યોગિક સહયોગ સુધીના મુદ્દાઓ બંને દેશોની આગામી ભાગીદારી માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.