રથની દોરડીને કેમ માનવામાં આવે છે ‘મોક્ષનું સાધન’? જાણો રથયાત્રા પાછળનું સૌથી મોટું રહસ્ય

અષાઢી બીજના પવિત્ર દિવસે જ્યારે ભગવાન જગન્નાથજી, ભાઈ બળદેવજી અને બહેન સુભદ્રાજી નગરચર્યાએ નીકળે છે, ત્યારે હજારો ભક્તો ભગવાનના રથને ખેંચવા માટે પડાપડી કરે છે. રથની દોરડી પકડવા માટે ભક્તોમાં જે ઉત્સાહ અને ભક્તિ જોવા મળે છે, તે દુનિયામાં ક્યાંય જોવા મળતી નથી. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દોરડીને સ્પર્શવી કે પકડવી આટલી શુભ કેમ માનવામાં આવે છે?

૧. સાક્ષાત્ મોક્ષનું સાધન

શાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં એવી માન્યતા છે કે, “રથસ્થં વામનં દ્રષ્ટ્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે” – એટલે કે જે વ્યક્તિ રથ પર બિરાજમાન ભગવાન વામન (જગન્નાથ) ના દર્શન કરે છે અને રથની દોરડીને સ્પર્શ કરે છે, તેને જન્મ-મરણના ફેરામાંથી મુક્તિ મળે છે. રથની દોરડી પકડવી એટલે સાક્ષાત્ પ્રભુના ચરણોમાં શરણું લેવા સમાન છે.

૨. અહંકારનો ત્યાગ અને સમર્પણ

જ્યારે કોઈ ભક્ત રથની દોરડી ખેંચે છે, ત્યારે તે એકલા હાથે રથ ખેંચી શકતો નથી. તે સમયે હજારો લોકો સાથે મળીને રથને ખેંચે છે. આ ક્રિયા શીખવે છે કે ભગવાનની ભક્તિમાં ‘હું’ નહિ, પણ ‘આપણે’ મહત્વના છીએ. જ્યારે ભક્ત રથની દોરડી ખેંચે છે, ત્યારે તે પોતાનો અહંકાર છોડીને ભગવાનની સેવામાં લીન થઈ જાય છે.

૩. પાપોનું નિવારણ

લોકવાયકા એવી પણ છે કે અજાણતામાં થયેલા પાપોથી મુક્તિ મેળવવા માટે રથની દોરડી ખેંચવી એ સૌથી ઉત્તમ માર્ગ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે રથની દોરડીને સ્પર્શ કરે છે, તેના વર્ષોના પાપ ધોવાઈ જાય છે અને તે પવિત્ર થઈ જાય છે.

૪. એકતા અને ભક્તિનું પ્રતીક

રથની દોરડી એ ભગવાન અને ભક્ત વચ્ચેનો એક અદ્રશ્ય સેતુ છે. આ દોરડી દ્વારા ભક્ત પ્રભુ સાથે સીધો જોડાય છે. જાતિ-પાતિ કે ઊંચ-નીચના ભેદભાવ વગર દરેક વ્યક્તિ આ દોરડીને સ્પર્શ કરી શકે છે, જે સામાજિક સમરસતાનો સંદેશ આપે છે.