Gujaratમાં ઝીંગા ઉદ્યોગ માટે નવી પહેલ, Global Breakthrough 2026

Gujaratના દરિયાકાંઠાના માછીમારો અને સીફૂડ ઉદ્યોગ માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ પહેલની જાહેરાત કરી છે. રાજ્યમાં પ્રથમ વખત માછીમારોની ઝીંગા પકડવાની જાળમાં Turtle Excluder Devices (TEDs) લગાવવામાં આવશે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ દરિયામાં માછીમારી દરમિયાન અકસ્માતે જાળમાં ફસાઈ જતી દરિયાઈ કાચબાની સુરક્ષા કરવાનો છે. સાથે સાથે પર્યાવરણને અનુકૂળ માછીમારી પદ્ધતિને પ્રોત્સાહન આપીનેGujaratના સીફૂડ, ખાસ કરીને ઝીંગાની નિકાસને અમેરિકાના બજાર સહિત વૈશ્વિક બજારમાં વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ છે.

રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ યોજના હેઠળ Gujaratના 8,925 માછીમારોને TED મફતમાં આપવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે આશરે ₹20.96 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે અને તેને 100 ટકા સરકારી સહાયથી અમલમાં મૂકવામાં આવશે. આ પહેલ પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) હેઠળ આગળ વધારવામાં આવી રહી છે.

-> શું છે Turtle Excluder Device? : Turtle Excluder Device એટલે કે TED એક ખાસ પ્રકારનું ઉપકરણ છે, જેને ઝીંગા પકડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી ટ્રોલ જાળમાં ફિટ કરવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કામ એ છે કે ઝીંગા અને અન્ય લક્ષિત માછલી જાળમાં જળવાઈ રહે, પરંતુ મોટા દરિયાઈ જીવો, ખાસ કરીને કાચબા, જાળમાંથી સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી શકે.જ્યારે ટ્રોલિંગ દરમિયાન કોઈ મોટું દરિયાઈ પ્રાણી જાળમાં ફસાય છે ત્યારે TEDમાં રહેલી ખાસ રચના તેને બહાર નીકળવાનો રસ્તો આપે છે. બીજી તરફ ઝીંગા જેવા નાના લક્ષિત પકડને જાળમાં જ રાખવામાં આવે છે. આ રીતે માછીમારી અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિની સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

અમેરિકાના નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (NOAA)ના ધોરણોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતમાં આ પ્રકારનું વિશેષ TED મોડલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ મોડલ ICAR-સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફિશરીઝ ટેક્નોલોજી (CIFT), કોચી દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હોવાનું રાજ્ય સરકાર અને સંબંધિત અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.Gujarat સરકારની આ પહેલ પાછળ પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેટલું જ મહત્વનું એક બીજું કારણ છે—આંતરરાષ્ટ્રીય સીફૂડ માર્કેટમાં નિકાસની તકો વધારવી.

અમેરિકા ભારતીય સીફૂડ માટે સૌથી મહત્વના બજારોમાંનું એક છે. કેન્દ્ર સરકારના આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતે કુલ ₹73,890.46 કરોડના સીફૂડની નિકાસ કરી હતી. તેમાં ફ્રોઝન ઝીંગાનો ફાળો સૌથી મોટો રહ્યો હતો. ફ્રોઝન ઝીંગાની નિકાસનું મૂલ્ય આશરે ₹49,037.93 કરોડ હતું. અમેરિકા અને ચીન ભારતના મુખ્ય સીફૂડ આયાતકાર દેશોમાં રહ્યા હતા.આ આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઝીંગા ઉદ્યોગ ભારતના સીફૂડ નિકાસ ક્ષેત્ર માટે કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી અમેરિકાના બજારમાં પ્રવેશને સરળ બનાવવાના પ્રયાસો Gujarat સહિત દેશના દરિયાકાંઠાના રાજ્યો માટે આર્થિક રીતે ખૂબ મહત્વના બની શકે છે.

-> અમેરિકાની ચિંતા શું છે? : અમેરિકામાં જંગલી ઝીંગાની આયાતને લઈને મુખ્ય ચિંતાઓમાંની એક દરિયાઈ કાચબાની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી છે. ઝીંગા પકડવા માટેની ટ્રોલ જાળમાં ક્યારેક કાચબા પણ ફસાઈ જાય છે. જો તેમને સમયસર બહાર નીકળવાનો રસ્તો ન મળે તો તેઓ ડૂબી જવાથી મૃત્યુ પામી શકે છે.

અમેરિકાની નીતિ હેઠળ જંગલી ઝીંગાની આયાત માટે માછીમારીની એવી પદ્ધતિ જરૂરી માનવામાં આવે છે જે સંરક્ષિત દરિયાઈ કાચબાની પ્રજાતિઓ પર થતી અસરને ઘટાડે. અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટના જણાવ્યા મુજબ, TED જેવી ટેક્નોલોજીનો વિકાસ ખાસ કરીને ઝીંગા ટ્રોલમાંથી કાચબાને બહાર નીકળવાની તક આપવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.આથીGujaratમાં TEDનો ઉપયોગ માત્ર એક પર્યાવરણલક્ષી પગલું નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના નિયમો સાથે સુસંગત થવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું પણ બની શકે છે.

Gujaratસરકારની યોજનાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ એ છે કે માછીમારો પર આ ટેક્નોલોજીનો ખર્ચનો વધારાનો બોજ ન પડે. રાજ્યમાં 8,925 TED યુનિટ મફતમાં આપવામાં આવશે.આ માટે ₹20.96 કરોડનો પ્રોજેક્ટ મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ Gujarat માટે મંજૂર થયેલી TED યુનિટની સંખ્યા દેશના અન્ય રાજ્યોની સરખામણીએ સૌથી વધુ છે.આથી મોટી સંખ્યામાં માછીમારોને પર્યાવરણને અનુકૂળ માછીમારી ટેક્નોલોજી સાથે જોડવાનો પ્રયાસ થશે. સરકારનું માનવું છે કે આથી એક તરફ દરિયાઈ કાચબાનું સંરક્ષણ થશે અને બીજી તરફ Gujaratના સીફૂડ ઉદ્યોગને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં નવી તકો મળશે.

-> માછીમારોની ચિંતા પણ મહત્વની : TED લાગુ કરવાની વાત સામે Gujaratના કેટલાક માછીમારો અગાઉ ચિંતા વ્યક્ત કરી ચૂક્યા છે. માછીમારોના એક વર્ગનું કહેવું રહ્યું છે કે TEDના ઉપયોગથી ઝીંગા સિવાયની કેટલીક વેપારી રીતે મહત્વની માછલીઓ જાળમાંથી બહાર નીકળી શકે છે અને તેના કારણે તેમના કુલ કેચમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.આ મુદ્દો મહત્વનો છે કારણ કે માછીમારો માટે દરિયામાંથી મળતી પકડ સીધી રીતે તેમની આવક સાથે જોડાયેલી છે. તેથી નવી ટેક્નોલોજી લાગુ કરતી વખતે માત્ર પર્યાવરણની સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ માછીમારોની આર્થિક સ્થિતિનું પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી બનશે.

સરકાર માટે પડકાર એ રહેશે કે TEDનો યોગ્ય ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો, માછીમારોને તેની તાલીમ કેવી રીતે આપવી અને ઉપકરણના ઉપયોગથી માછીમારીની આવક પર નકારાત્મક અસર ન પડે તે માટે જરૂરી માર્ગદર્શન કેવી રીતે આપવું.Gujarat પાસે દેશનો સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો છે અને રાજ્યનું માછીમારી ક્ષેત્ર મોટી સંખ્યામાં લોકોના રોજગાર સાથે જોડાયેલું છે. દરિયાઈ માછીમારી ઉપરાંત માછલી અને ઝીંગાની પ્રક્રિયા, કોલ્ડ સ્ટોરેજ, પેકેજિંગ, પરિવહન અને નિકાસ જેવી પ્રવૃત્તિઓ પણ આ સમગ્ર ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી છે.

આવી સ્થિતિમાં દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિનું સંરક્ષણ કરવું અત્યંત જરૂરી છે. દરિયાઈ કાચબા સમુદ્રી પર્યાવરણ માટે મહત્વપૂર્ણ જીવ છે અને તેમની સંખ્યા જળવાઈ રહે તે માટે માછીમારી દરમિયાન થતા અકસ્માતજન્ય મૃત્યુ ઘટાડવા જરૂરી છે.TEDનો ઉપયોગ આ દિશામાં એક વ્યવહારુ ટેક્નોલોજીકલ ઉકેલ બની શકે છે. કાચબાને બહાર નીકળવાની તક આપીને માછીમારી ચાલુ રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે. આથી માછીમારોની રોજગારી અને દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિના સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ થાય છે.

-> ભારતના ઝીંગા નિકાસ ક્ષેત્ર માટે પણ મહત્વપૂર્ણ : ભારતનું સીફૂડ નિકાસ ક્ષેત્ર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વિકસ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, 2020-21માં ભારતની સીફૂડ નિકાસ ₹43,720.98 કરોડ હતી, જે 2024-25માં વધીને ₹62,408.45 કરોડ થઈ હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન નિકાસના જથ્થામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો.

ફ્રોઝન ઝીંગા આ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિકાસ ઉત્પાદનોમાંનું એક છે. તેથી જંગલી ઝીંગાની નિકાસ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય ધોરણોનું પાલન કરવું ભારતના નિકાસકારો માટે મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે.કેન્દ્ર સરકાર અને MPEDA દ્વારા અગાઉથી જ TEDના અમલ માટે વિવિધ રાજ્યોમાં તાલીમ અને જાગૃતિ કાર્યક્રમો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. સરકારી દસ્તાવેજો મુજબ, TEDની કામગીરી સમજાવવા માટે Gujarat સહિત અનેક દરિયાકાંઠાના રાજ્યોમાં વર્કશોપ યોજવામાં આવ્યા હતા અને માછીમારો તથા બોટ માલિકોને તાલીમ આપવામાં આવી હતી.

-> બ્લુ ઈકોનોમીને મળશે વેગ :Gujarat સરકાર આ પહેલને માત્ર ઝીંગા નિકાસ સુધી મર્યાદિત નથી રાખી રહી. તેને રાજ્યની Blue Economyને મજબૂત કરવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.બ્લુ ઈકોનોમીનો અર્થ દરિયાઈ સંસાધનોનો એવો આર્થિક ઉપયોગ કે જેમાં વિકાસ સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાઈ રહે. માછીમારી, સીફૂડ પ્રોસેસિંગ, દરિયાઈ પરિવહન, દરિયાઈ ઊર્જા અને દરિયાઈ પર્યાવરણનું સંરક્ષણ—આ તમામ ક્ષેત્રો તેનો ભાગ બની શકે છે.TED જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ જવાબદાર અને ટકાઉ માછીમારી તરફનું પગલું બની શકે છે.

જો TEDના ઉપયોગથી Gujaratની જંગલી ઝીંગા માછીમારી અમેરિકાના જરૂરી પર્યાવરણીય ધોરણોને અનુરૂપ બનવામાં મદદરૂપ થાય છે, તો રાજ્યના નિકાસકારો માટે અમેરિકાના બજારમાં નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.અમેરિકા વિશ્વના મોટા સીફૂડ બજારોમાંનું એક છે. ત્યાં ભારતીય ઝીંગાની માંગ વધે તો તેનો લાભ માત્ર નિકાસકારોને નહીં પરંતુ માછીમારો, પ્રોસેસિંગ યુનિટો, પેકિંગ ઉદ્યોગ, કોલ્ડ ચેઇન અને પરિવહન ક્ષેત્રને પણ મળી શકે છે.આથી TEDની પહેલને લાંબા ગાળે ગુજરાતના દરિયાઈ અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.

-> આગળનો માર્ગ : હવે સૌથી મહત્વની બાબત TEDની અસરકારક અમલવારી રહેશે. માત્ર ઉપકરણ આપવાથી કામ પૂર્ણ નહીં થાય. માછીમારોને TED યોગ્ય રીતે કેવી રીતે લગાવવું, જાળમાં તેનું સ્થાન શું હોવું જોઈએ અને માછીમારી દરમિયાન તેની જાળવણી કેવી રીતે કરવી તેની વ્યવહારુ તાલીમ આપવી પડશે.સાથે જ માછીમારોની ચિંતાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવી પડશે. જો TEDના કારણે કેચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થતો હોય તો તેના ટેક્નિકલ ઉકેલો શોધવા જરૂરી રહેશે.સરકાર, વૈજ્ઞાનિકો, માછીમારો અને નિકાસકારો વચ્ચે સંકલનથી જ આ યોજના સફળ બની શકે છે.

Gujaratમાં પ્રથમ વખત 8,925 માછીમારોને મફતમાં Turtle Excluder Devices આપવાની ₹20.96 કરોડની યોજના દરિયાઈ પર્યાવરણ અને સીફૂડ નિકાસ બંને દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે.TED દ્વારા ઝીંગા પકડતી જાળમાં ફસાતા દરિયાઈ કાચબાને સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવાની તક મળશે. સાથે જ આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય ધોરણોનું પાલન કરીને ગુજરાતના ઝીંગા અને સીફૂડ ઉદ્યોગને અમેરિકાના બજાર સહિત વૈશ્વિક બજારમાં વધુ તકો મળે તેવો સરકારનો હેતુ છે.એક તરફ દરિયાઈ કાચબાનું સંરક્ષણ, બીજી તરફ માછીમારોની આવક અને ઝીંગા નિકાસમાં વધારો—આ બંને હેતુ વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ આ યોજનામાં જોવા મળે છે.

જો TEDનો અમલ અસરકારક રીતે થાય, માછીમારોને યોગ્ય તાલીમ મળે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત થાય, તો ગુજરાતનું સીફૂડ ક્ષેત્ર આગામી સમયમાં વધુ મજબૂત બની શકે છે. ખાસ કરીને અમેરિકાના બજારમાં જંગલી ઝીંગાની નિકાસ માટેની તકો સુધરે તો તેનો લાભ રાજ્યના હજારો માછીમારો અને સમગ્ર સીફૂડ સપ્લાય ચેઇનને મળી શકે છે.આ રીતે ગુજરાતની આ નવી પહેલ પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને આર્થિક વિકાસ—બંનેને સાથે લઈને આગળ વધવાનો પ્રયાસ બની શકે છે.

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276