અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ કરારમાં ગૂંચવાડો, યુદ્ધવિરામ અને અબજો ડૉલરના ફંડ મુદ્દે અટકી ચર્ચા

પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલા તણાવ અને સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરારની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. જોકે આ ઐતિહાસિક સમજૂતી જાહેર થયા બાદ પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર હજુ સ્પષ્ટતા બાકી હોવાથી કરારને લઈને અનિશ્ચિતતા યથાવત્ છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શાંતિ સમજૂતી પૂર્ણ થવાનો દાવો કરતાં સોશિયલ મીડિયા પર “ક્રૂડનો પ્રવાહ શરૂ થવા દો” એવી ટિપ્પણી કરી હતી. આ નિવેદન બાદ વૈશ્વિક બજારો અને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં આશાવાદ જોવા મળ્યો હતો. જોકે કરારના અમલીકરણને લઈને અનેક કાયદાકીય અને રાજદ્વારી પડકારો હજુ પણ સામે આવી રહ્યા છે.

લેબેનૉન મુદ્દે વધ્યો વિવાદ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની ચર્ચાઓ દરમિયાન લેબેનૉનમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહીએ મહત્વપૂર્ણ અવરોધ ઊભો કર્યો હતો. ઈરાન સતત એવી માંગણી કરતું રહ્યું છે કે લેબેનૉન સહિતના તમામ મોરચાઓ પર તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ લાગુ કરવામાં આવે. જોકે ઈઝરાયલ અને હિઝબુલ્લાહ વચ્ચે અગાઉ યુદ્ધવિરામની જાહેરાત થઈ હતી, તેમ છતાં બંને પક્ષો વચ્ચે છૂટક હુમલાઓ ચાલુ રહ્યા હતા. આ પરિસ્થિતિએ સમગ્ર શાંતિ પ્રક્રિયાને જટિલ બનાવી દીધી હતી.

ઈઝરાયલનું કડક વલણ યથાવત્
શાંતિ કરારની ચર્ચા વચ્ચે ઈઝરાયલે પોતાનું વલણ નરમ પાડવાના કોઈ સંકેત આપ્યા નથી. ઈઝરાયલના સંરક્ષણ મંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે દેશ લેબેનૉન, સીરિયા અને ગાઝા વિસ્તારમાંથી પોતાની સૈન્ય હાજરી પાછી ખેંચશે નહીં. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિઝબુલ્લાહ અથવા અન્ય કોઈપણ તરફથી આવતી ધમકીઓનો જવાબ આપવાનો ઈઝરાયલનો અધિકાર યથાવત્ રહેશે. જેના કારણે કરારના ભવિષ્યને લઈને અનેક સવાલો ઉભા થયા છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલવાની તૈયારી
સમજૂતીનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સાથે જોડાયેલો છે. કરાર અમલમાં આવ્યા બાદ આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગને ફરીથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી જહાજો માટે ખુલ્લો મૂકવાની યોજના છે. સાથે જ ઈરાની બંદરો પર લાગુ કરાયેલા કેટલાક પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવામાં આવશે અને સમુદ્રી પરિવહનને સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય અને ઊર્જા બજારોને મોટો ફાયદો થવાની સંભાવના છે.

આગામી તબક્કામાં પરમાણુ મુદ્દે ચર્ચા
શાંતિ કરાર બાદ હવે આગામી વાટાઘાટોનો કેન્દ્રબિંદુ ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અને યુરેનિયમ સંવર્ધન રહેશે. આ મુદ્દો લાંબા સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વિવાદનું મુખ્ય કારણ રહ્યો છે. રાજદ્વારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આગામી ચર્ચાઓમાં પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં આવશે, જે ભવિષ્યના સંબંધો માટે નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.

સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં થઈ શકે ઐતિહાસિક હસ્તાક્ષર
મધ્યસ્થ દેશ તરીકે ભૂમિકા ભજવી રહેલા પાકિસ્તાને દાવો કર્યો છે કે આ શાંતિ ફ્રેમવર્ક પર આગામી દિવસોમાં સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે. હસ્તાક્ષર બાદ સમજૂતીની તમામ શરતો અને વિગતવાર દસ્તાવેજ જાહેર કરવામાં આવશે. વિશ્વભરના રાજકીય અને આર્થિક નિષ્ણાતોની નજર હવે આ ઐતિહાસિક કરારના અમલીકરણ પર ટકેલી છે. જો તમામ પક્ષો સહમતિથી આગળ વધશે તો પશ્ચિમ એશિયામાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવનો અંત આવી શકે છે.