શાંતિ પ્રયાસોને નવી ગતિ? પાકિસ્તાની આર્મી ચીફ અસીમ મુનીર તેહરાન જશે

મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ અને ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર 24 ઓગસ્ટે ઈરાનની રાજધાની તેહરાનની મુલાકાતે જવાના છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ રવિવારે આ મુલાકાતની પુષ્ટિ કરી હતી. મુનીર સાથે એક પ્રતિનિધિમંડળ પણ ઈરાન જશે અને ત્યાંના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે પ્રાદેશિક શાંતિ, સુરક્ષા અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો અંગે ચર્ચા કરશે.

મુનીરની આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટો અટકી ગઈ છે અને બંને દેશો વચ્ચે ફરીથી તણાવ વધી રહ્યો છે. પાકિસ્તાને છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. હવે મુનીરની તેહરાન મુલાકાતને ઈસ્લામાબાદના આ રાજદ્વારી પ્રયાસોના મહત્વપૂર્ણ આગામી પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

અમેરિકા-ઈરાન વાતચીત ફરી શરૂ કરાવવાનો પ્રયાસ

પાકિસ્તાને અગાઉ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટોમાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી હતી. જૂનમાં બંને દેશો વચ્ચે એક વચગાળાની સમજૂતી થઈ હતી અને અંતિમ કરાર માટે ચર્ચા આગળ વધારવામાં આવી હતી. જોકે, બાદમાં સુરક્ષા ગેરંટી, પ્રતિબંધોમાં રાહત અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અવરજવર જેવા મુદ્દાઓ પર મતભેદ ઊભા થતાં વાતચીત અટકી ગઈ હતી.

હવે પાકિસ્તાન ફરી બંને પક્ષોને વાતચીતના ટેબલ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે પણ જણાવ્યું છે કે મુનીરની મુલાકાતનો હેતુ પ્રદેશમાં શાંતિ અને સુરક્ષા મજબૂત કરવાના પાકિસ્તાનના પ્રયાસોને આગળ વધારવાનો છે.

કયા મુદ્દાઓ પર થઈ શકે ચર્ચા?

મુનીરની તેહરાન મુલાકાત દરમિયાન ઈરાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો ઉપરાંત વર્તમાન યુદ્ધની સ્થિતિ અંગે પણ ચર્ચા થઈ શકે છે. પાકિસ્તાની અધિકારીઓને ટાંકીને રોઇટર્સે જણાવ્યું છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન સામે વધુ કડક આર્થિક પ્રતિબંધોની આપવામાં આવેલી ચેતવણી પણ ચર્ચાનો મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે.

આ ઉપરાંત પાકિસ્તાન-તુર્કી-સાઉદી અરેબિયા સાથે જોડાયેલા પ્રાદેશિક સુરક્ષા પ્રયાસો, હૂતી સંબંધિત મુદ્દાઓ અને મધ્યપૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ અંગે પણ વાતચીત થવાની શક્યતા છે.

મુનીર ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સહિત અન્ય ઉચ્ચ નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરે તેવી શક્યતા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે પ્રતિનિધિમંડળની મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવા અંગે પણ ચર્ચા થશે.

અમેરિકાની નવી પ્રતિબંધોની ચેતવણી

મુનીરની તેહરાન મુલાકાતનું મહત્વ એટલા માટે પણ વધી ગયું છે કારણ કે અમેરિકા ઈરાન સામે વધુ કડક આર્થિક પ્રતિબંધોની તૈયારી કરી રહ્યું છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ સૂચવ્યું છે કે નવી કાર્યવાહી અત્યાર સુધીની સૌથી કડક આર્થિક કાર્યવાહી બની શકે છે. ઈરાન પહેલેથી જ અમેરિકી પ્રતિબંધોના કારણે આર્થિક દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે.

ઈરાનના અધિકારીઓએ અમેરિકાની આ ધમકીઓને ફગાવી દીધી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ અમેરિકાની નીતિઓની ટીકા કરતા કહ્યું છે કે અગાઉનું દબાણ પણ પોતાના હેતુમાં સફળ રહ્યું નથી. બીજી તરફ, ઈરાને પાડોશી દેશોને અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધોમાં સહયોગ ન કરવાની ચેતવણી આપી છે.

હોર્મુઝને લઈને વધતો તણાવ

આ સમગ્ર સંકટમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દાઓમાંનો એક છે. વૈશ્વિક તેલ અને ઊર્જા વેપાર માટે આ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. હાલ આ માર્ગેથી તેલની અવરજવર લગભગ અટકી ગઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ઈરાને પોતાની મંજૂરી વિના આ માર્ગ પરથી પસાર થતા ઓઈલ ટેન્કરો સામે કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી પણ આપી છે.

જો હોર્મુઝમાં સ્થિતિ વધુ વણસે તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલના ભાવ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પડી શકે છે. આ જ કારણસર અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના કોઈપણ સંભવિત કરારમાં હોર્મુઝનો મુદ્દો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

પેઝેશ્કિયાન પણ રાજદ્વારી ઉકેલના પક્ષમાં

આ દરમિયાન ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને જૂનમાં થયેલી અમેરિકા સાથેની સમજૂતીને ‘ન યુદ્ધ, ન શાંતિ’ જેવી સ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો ગણાવ્યો છે. તેમણે કરારને આગળ વધારવાની તરફેણ કરી છે, જોકે અંતિમ સમજૂતી અંગે હજુ અનેક મતભેદો યથાવત્ છે.

બીજી તરફ ઈરાનના સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યોરિટી કાઉન્સિલના નવા વડા મોહસિન રઝાઈએ પાડોશી દેશોને અમેરિકી પ્રતિબંધોના અમલમાં સહયોગ ન કરવાની ચેતવણી આપી છે. આથી ઈરાનની અંદર પણ રાજદ્વારી પ્રયાસો અને કડક સુરક્ષા વલણ બંને સાથે-સાથે જોવા મળી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાનની ભૂમિકા હવે મહત્વપૂર્ણ

પાકિસ્તાન માટે આ મુલાકાત રાજદ્વારી રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ઈસ્લામાબાદ એક તરફ ઈરાન સાથે નજીકના સંબંધો જાળવી રહ્યું છે અને બીજી તરફ અમેરિકા સાથે પણ તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે. તેથી બંને પક્ષો વચ્ચે સંવાદ શરૂ કરાવવામાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

આ મહિનાની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાનના ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીએ પણ તેહરાનની મુલાકાત લીધી હતી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાન તથા વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી સાથે મુલાકાત કરી હતી. હવે અસીમ મુનીરની મુલાકાતને તે પ્રયાસોની આગળની કડી માનવામાં આવી રહી છે.

આવતીકાલની મુલાકાતમાં કોઈ સીધી સમજૂતી થાય છે કે નહીં તે અંગે હાલ કંઈ કહી શકાય નહીં. જોકે, અમેરિકા દ્વારા નવા પ્રતિબંધોની તૈયારી અને હોર્મુઝ મુદ્દે વધતા તણાવ વચ્ચે મુનીરની તેહરાન મુલાકાતથી ફરીથી રાજદ્વારી વાતચીત શરૂ થવાની શક્યતા અંગે દુનિયાભરની નજર રહેશે.

 

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276