હોર્મુઝની ખાડી પર ‘સ્ટીલની દીવાલ’! ટ્રમ્પનો મોટો દાવો, ઈરાનને લઈને પણ કર્યા આકરા પ્રહાર

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝની ખાડી અંગે મોટો દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે અમેરિકી નૌકાદળે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ આ જળમાર્ગ પર અસરકારક નિયંત્રણ સ્થાપિત કર્યું છે. તેમણે અમેરિકાની નૌકાદળની નાકાબંધીને ‘સ્ટીલની દીવાલ’ ગણાવી છે અને કહ્યું છે કે તેને આગળ પણ જાળવી રાખવામાં આવશે.

ટ્રમ્પના આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે સમજૂતી અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઈરાન તરફથી ખાડી ફરી સંપૂર્ણપણે ખોલવા માટે કેટલીક શરતો મૂકવામાં આવી છે, જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાન પાસેથી વળતર અને અન્ય માંગણીઓ અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.

ટ્રમ્પનો મોટો દાવો ‘અમે સ્ટીલની દીવાલ ઊભી કરી છે’

ટ્રમ્પે અમેરિકાની નૌકાદળની કાર્યવાહી અંગે વાત કરતાં કહ્યું હતું કે હોર્મુઝની ખાડીમાં અમેરિકાનું નિયંત્રણ અત્યંત મજબૂત છે. તેમણે નાકાબંધીને ‘સ્ટીલની દીવાલ’ ગણાવી અને તેને લગભગ અપ્રતિરોધ્ય ગણાવી હતી.

ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, ઈરાન તરફ જતા કેટલાક જહાજોને રોકવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય જહાજોને પરિસ્થિતિ અનુસાર પસાર થવા દેવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે અમેરિકી નૌકાદળે ખાડીમાંથી માઇન્સ દૂર કરી છે. જોકે, હોર્મુઝ પર ‘100 ટકા નિયંત્રણ’ હોવાનો દાવો મુખ્યત્વે ટ્રમ્પનું પોતાનું મૂલ્યાંકન છે અને તેની સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.

હોર્મુઝની ખાડી કેમ મહત્વપૂર્ણ?

હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંથી એક છે. પર્શિયન ગલ્ફના દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ અને અન્ય ઊર્જા ઉત્પાદનોના પરિવહન માટે આ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે.

હાલના સંઘર્ષને કારણે અહીં જહાજોની અવરજવર સામાન્ય સમયની સરખામણીમાં ઘણું ઘટી ગઈ છે. ઉપલબ્ધ રિપોર્ટ અનુસાર યુદ્ધ પહેલાં દરરોજ આશરે 100 જેટલા જહાજો આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતાં હતાં, જ્યારે તાજેતરમાં ટ્રાફિકમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ સ્થિતિ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને તેલના ભાવ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

ઈરાનને લઈને ટ્રમ્પનો આકરો હુમલો

ટ્રમ્પે ઈરાનની સૈન્ય અને આર્થિક સ્થિતિ અંગે પણ આકરા દાવા કર્યા છે. તેમણે અગાઉના નિવેદનોમાં દાવો કર્યો હતો કે ઈરાનની નૌકાદળ અને વાયુસેના ભારે નુકસાનનો ભોગ બની છે અને દેશની સૈન્ય ક્ષમતા નબળી પડી છે. તેમણે ઈરાનને આર્થિક રીતે મુશ્કેલીમાં મુકાયેલું દેશ ગણાવ્યું છે.

ટ્રમ્પે ઈરાનની મોંઘવારી અંગે પણ ખૂબ ઊંચા આંકડા રજૂ કર્યા છે. જોકે, 300 ટકા મોંઘવારીનો દાવો સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલ સત્તાવાર આંકડા તરીકે રજૂ કરી શકાય તેમ નથી, તેથી તેને ટ્રમ્પનો દાવો તરીકે જ જોવો યોગ્ય છે.

ઈરાન સાથે વાટાઘાટો વચ્ચે વધ્યો તણાવ

હોર્મુઝ મુદ્દે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટો ચાલી રહી હોવા છતાં બંને દેશોના વલણમાં મોટો તફાવત છે. ઈરાને ખાડી ફરી ખોલવા માટે અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી રોકવા, અમેરિકી દળોની પરત ખેંચણી, નૌકાદળની નાકાબંધી દૂર કરવા અને યુદ્ધથી થયેલા નુકસાન અંગે વળતર સહિતની શરતો મૂકી છે.

બીજી તરફ ટ્રમ્પે ઈરાન પર આર્થિક અને રાજકીય દબાણ વધારવાની વાત કરી છે. તેમણે ઈરાન પાસેથી નુકસાન માટે વળતર મેળવવાની માંગ પણ કરી છે. આ કારણે બંને દેશો વચ્ચે કોઈ અંતિમ સમજૂતી સુધી પહોંચવાનો માર્ગ હજુ પડકારજનક છે.

અમેરિકાનો દાવો અને જમીની હકીકત વચ્ચે અંતર?

ટ્રમ્પ હોર્મુઝ પર અમેરિકાના ‘100 ટકા નિયંત્રણ’ની વાત કરી રહ્યા છે, પરંતુ કેટલાક અહેવાલોમાં જળમાર્ગમાં જહાજોની અવરજવર હજુ પણ ખૂબ ઓછી હોવાનું જણાવાયું છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ પણ ઈરાન આ જળમાર્ગમાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે તેવી સંભાવના સ્વીકારી છે.

એટલે હાલની સ્થિતિને માત્ર ‘અમેરિકાનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ’ અથવા ‘ઈરાનનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ’ તરીકે જોવાને બદલે અત્યંત તણાવપૂર્ણ અને અનિશ્ચિત સ્થિતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

ભારત સહિત દુનિયા માટે ચિંતાનો વિષય

હોર્મુઝની ખાડીમાં લાંબા સમય સુધી તણાવ રહે તો તેની અસર માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. આ માર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ હોવાથી જહાજોની અવરજવર, વીમા ખર્ચ, પરિવહન ખર્ચ અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર તેની અસર થઈ શકે છે.

ભારત જેવા મોટા ઊર્જા આયાતકાર દેશ માટે પણ હોર્મુઝની સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ છે. જો સંકટ લાંબું ચાલે અને ઊર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપ વધે તો તેની અસર ઈંધણના ભાવથી લઈને મોંઘવારી સુધી જોવા મળી શકે છે.

હાલ ટ્રમ્પના ‘સ્ટીલની દીવાલ’વાળા નિવેદનથી અમેરિકા-ઈરાન તણાવ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ બંને દેશો વચ્ચે વાટાઘાટોની શક્યતા હજુ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે હોર્મુઝની ખાડી અંગે બંને પક્ષ કોઈ સમજૂતી સુધી પહોંચે છે કે તણાવ વધુ લાંબો ચાલે છે.

 

• Follow us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276