લેબનોન માટે ઈરાન કેમ છે એટલું સંવેદનશીલ? જાણો શું છે વ્યૂહાત્મક અને રાજકીય મહત્ત્વ

મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેની ટક્કરમાં લેબનોન ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે. તાજેતરના હુમલાઓ અને પ્રતિક્રિયાઓએ એ પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે આખરે લેબનોન માટે ઈરાન કેમ આટલું મહત્વ આપે છે અને શા માટે તે પોતાના વ્યૂહાત્મક હિતોની રક્ષા માટે મોટા જોખમો લેવા તૈયાર થઈ જાય છે.

ઈરાન માટે લેબનોન માત્ર પડોશી દેશ નથી
વિશ્લેષકોના મતે, ઈરાન માટે લેબનોન માત્ર એક સ્વતંત્ર દેશ નથી, પરંતુ તેની પ્રાદેશિક વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. વર્ષોથી ઈરાને લેબનોનમાં સક્રિય રહેલા હિઝબુલ્લાહ સાથે નજીકના સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે. આ સંગઠનને ઈરાન પોતાના મહત્વપૂર્ણ પ્રાદેશિક સહયોગી તરીકે જુએ છે. ઈરાનનું માનવું છે કે લેબનોનમાં તેની અસર જળવાઈ રહેવી મધ્ય પૂર્વમાં તેના વ્યૂહાત્મક પ્રભાવ માટે જરૂરી છે. આ કારણસર લેબનોનમાં વધતી અસ્થિરતા અથવા હિઝબુલ્લાહ પર થતા હુમલાઓને તે પોતાના હિતો સામેનો પડકાર માને છે.

હિઝબુલ્લાહ અને ઈઝરાયલ વચ્ચે લાંબો સંઘર્ષ
લેબનોનની દક્ષિણ સરહદ ઈઝરાયલ સાથે જોડાયેલી છે. આ વિસ્તારમાં હિઝબુલ્લાહની મજબૂત હાજરીને કારણે ઈઝરાયલ વર્ષોથી સુરક્ષા ચિંતાઓ વ્યક્ત કરતું આવ્યું છે. ઈઝરાયલનું કહેવું છે કે તેની ઉત્તર સરહદ પર સક્રિય સંગઠનો તેની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરે છે. ખાસ કરીને 7 ઓક્ટોબર 2023 બાદ પ્રાદેશિક સુરક્ષા મુદ્દાઓ વધુ ગંભીર બન્યા છે, જેના કારણે ઈઝરાયલે સરહદી વિસ્તારોમાં પોતાની લશ્કરી કાર્યવાહી વધુ તેજ બનાવી છે.

લેબનોનનું વ્યૂહાત્મક સ્થાન
લેબનોન ભૌગોલિક રીતે ઈઝરાયલની ઉત્તર સરહદ પર સ્થિત હોવાથી તેને વિશેષ વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ પ્રાપ્ત થયું છે. આ વિસ્તાર મધ્ય પૂર્વના શક્તિ સંતુલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વિશેષજ્ઞો માને છે કે લેબનોનમાં પોતાની અસર જાળવી રાખીને ઈરાન પ્રદેશમાં પોતાની રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક હાજરી મજબૂત રાખવા માંગે છે. આ જ કારણ છે કે લેબનોનમાં થતી દરેક મોટી ઘટનાને ઈરાન ખૂબ ગંભીરતાથી લે છે.

ઈરાન કેમ કરી રહ્યું છે ખુલ્લું સમર્થન?
તાજેતરના સમયમાં લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ સાથે જોડાયેલા ઠેકાણાઓ પર થયેલા હુમલાઓ બાદ ઈરાને કડક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. ઈરાનના નેતૃત્વનું માનવું છે કે જો તેના મુખ્ય પ્રાદેશિક સહયોગીઓ નબળા પડશે તો મધ્ય પૂર્વમાં તેની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિને નુકસાન પહોંચી શકે છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા Ayatollah Ali Khamenei અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અનેક વખત જાહેરમાં કહી ચૂક્યા છે કે લેબનોન અને હિઝબુલ્લાહની સુરક્ષા ઈરાનના લાંબા ગાળાના સુરક્ષા હિતો સાથે જોડાયેલી છે.

મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિમાં લેબનોનનું કેન્દ્રસ્થાન
નિષ્ણાતોના મતે, લેબનોન હાલ માત્ર એક દેશનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા પ્રાદેશિક પ્રભાવ, સુરક્ષા અને રાજકીય સ્પર્ધાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. ઈરાન, ઈઝરાયલ અને અમેરિકા વચ્ચે વધતી સ્પર્ધાના કારણે લેબનોનનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ વધુ વધી રહ્યું છે. આ કારણે જ લેબનોનમાં બનતી ઘટનાઓની અસર માત્ર સ્થાનિક સ્તરે નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વની રાજકીય અને સુરક્ષા પરિસ્થિતિ પર પણ જોવા મળી રહી છે.