ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયલ સંઘર્ષમાં ખાડી દેશો કેમ બની રહ્યા છે નિશાન? જાણો તેની પાછળના વ્યૂહાત્મક કારણો

મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયલ વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બનતો જઈ રહ્યો છે. જોકે આ સીધી ટક્કરની અસર માત્ર આ ત્રણ દેશો સુધી મર્યાદિત નથી રહી. ખાડી ક્ષેત્રના અનેક દેશો પણ આ સંઘર્ષની આડઅસરમાં આવી રહ્યા છે, જેના કારણે સમગ્ર પ્રદેશમાં ચિંતા અને અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે.

વિશ્લેષકોના મતે, ઈરાનની વ્યૂહરચના માત્ર અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સુધી સીમિત નથી. તેહરાન ખાડી દેશોને પણ અમેરિકાના મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક સહયોગી તરીકે જુએ છે. આ દેશોમાં આવેલી અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી અને લશ્કરી માળખાને ધ્યાનમાં રાખીને ઈરાન તેમના પર દબાણ વધારવાની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.

ખાડી દેશો પર કેમ છે ઈરાનની નજર?
ઈરાનનું માનવું છે કે ખાડી ક્ષેત્રના ઘણા દેશો અમેરિકાની સૈન્ય કામગીરી માટે મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે કામ કરે છે. આ દેશોમાં અમેરિકાના એરબેઝ, નૌકાદળના મથકો અને લોજિસ્ટિક્સ હબ કાર્યરત છે. આવા સંજોગોમાં જો પ્રાદેશિક તણાવ વધે તો તેની સીધી અસર આ દેશો પર પણ પડે છે. વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે ખાડી દેશો પર દબાણ વધારીને ઈરાન અમેરિકાને રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક રીતે નબળું પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જો આ દેશોની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાય તો તેઓ અમેરિકા પર રાજદ્વારી ઉકેલ અથવા યુદ્ધવિરામ માટે દબાણ કરી શકે છે.

અમેરિકાને દબાણમાં લાવવાનો પ્રયાસ
ઈરાનની વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ અમેરિકા સામે પરોક્ષ દબાણ ઊભું કરવાનો છે. ખાડી દેશોમાં વધતી અસુરક્ષાની લાગણી અમેરિકાના સાથી દેશોને સંઘર્ષના સમાધાન માટે વધુ સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા પ્રેરિત કરી શકે છે. સાથે જ, એરપોર્ટ, પાવર પ્લાન્ટ, બંદરો અને પરિવહન વ્યવસ્થા જેવી મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુવિધાઓને જોખમમાં મૂકવાથી સમગ્ર પ્રદેશની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પર અસર પડી શકે છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ છે સૌથી મહત્વપૂર્ણ?
મધ્ય પૂર્વના વધતા તણાવમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું નામ સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહે છે. આ દરિયાઈ માર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક તેલ નિકાસનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. જ્યારે પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક તણાવ વધે છે ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તરત જ અસર જોવા મળે છે. જહાજોની અવરજવર, તેલ પુરવઠો અને ઊર્જા સુરક્ષાને લઈને ઊભી થતી ચિંતાઓના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વધી જાય છે.

વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે અસર
નિષ્ણાતોના મતે, જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ વધશે તો તેની અસર માત્ર ખાડી દેશો સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. તેલ અને ગેસના પુરવઠામાં વિક્ષેપ સર્જાતા વિશ્વભરના દેશો, ખાસ કરીને આયાત આધારિત અર્થતંત્રો પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે. આ કારણે સમગ્ર વિશ્વની નજર હાલમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના વધતા તણાવ તેમજ ખાડી ક્ષેત્રની સ્થિતિ પર ટકેલી છે. આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થાય છે કે સંઘર્ષ વધુ ઘેરો બને છે, તેના પર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઊર્જા બજારની દિશા નિર્ભર રહેશે.