ટેક્સ ઘટાડ્યા છતાં કેમ મોંઘું થઈ રહ્યું છે પેટ્રોલ-ડીઝલ? જાણો અસલી કારણ

કેન્દ્ર સરકારે માર્ચ 2026માં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED)માં ઘટાડો કર્યો હોવા છતાં દેશમાં ઇંધણના ભાવોને લઈને રાજકીય ચર્ચા ગરમાઈ છે. સરકારે પેટ્રોલ પર પ્રતિ લીટર ત્રણ રૂપિયા સુધી એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડવાની અને ડીઝલ પર ડ્યુટી શૂન્ય કરવાની જાહેરાત કરી હતી, છતાં વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવો અને જૂના ઓઇલ બોન્ડના બોજને કારણે સામાન્ય ગ્રાહકોને રાહત મર્યાદિત રહી છે.

સરકારી અંદાજ મુજબ, આ ટેક્સ કટના કારણે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં સરકારને આશરે રૂ. 30,000 કરોડની આવકનું નુકસાન થશે. સરકારનું કહેવું છે કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં ઊભા થયેલા તણાવ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચિંતાઓ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું બન્યું છે, જેના કારણે સંપૂર્ણ અસર ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવાને બદલે સરકાર પોતે જ આર્થિક બોજ સહન કરી રહી છે.

કોંગ્રેસે આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધતા કહ્યું છે કે મે 2014માં જે પેટ્રોલ આશરે રૂ. 71 પ્રતિ લીટર મળતું હતું, તે આજે લગભગ રૂ. 98 સુધી પહોંચી ગયું છે. કોંગ્રેસના મત મુજબ, વધારાના ટેક્સના કારણે સામાન્ય લોકો પર મોંઘવારીનો સીધો બોજ પડી રહ્યો છે.

જો કે, આર્થિક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે 2014ના સમયના સસ્તા પેટ્રોલ પાછળ ‘ઓઇલ બોન્ડ’ની મોટી હકીકત છુપાયેલી હતી. યુપીએ સરકાર દરમિયાન વર્ષ 2005થી 2010 વચ્ચે ગ્રાહકોને મોંઘવારીથી બચાવવા માટે સરકારી ઓઇલ કંપનીઓને આશરે રૂ. 1.34 લાખ કરોડના ઓઇલ બોન્ડ આપવામાં આવ્યા હતા. તે સમયના ઓછા ભાવોનો ખર્ચ ભવિષ્ય માટે ટાળી દેવામાં આવ્યો હતો.

વર્તમાન સરકારના આંકડા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર દ્વારા આ ઓઇલ બોન્ડનું મૂળ દેવું અને વ્યાજ ચૂકવવામાં આવ્યું છે. સરકારનો દાવો છે કે અગાઉની નીતિઓના કારણે ઉભા થયેલા દેવાના બોજ વચ્ચે પણ હાલની સરકાર સીધો ટેક્સ ઘટાડીને લોકોને રાહત આપવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

વિશ્લેષકોના જણાવ્યા પ્રમાણે, હાલની નીતિમાં બજેટ આધારિત પારદર્શક ટેક્સ કટ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જ્યારે નવા બોન્ડ બહાર પાડીને ભવિષ્યના કરદાતાઓ પર બોજ મૂકવાની પદ્ધતિથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

આ સમગ્ર મુદ્દાએ ફરી એકવાર દેશની ઇંધણ નીતિ, ટેક્સ સ્ટ્રક્ચર અને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ પર ભારતની નિર્ભરતા અંગે રાજકીય તેમજ આર્થિક ચર્ચાને તેજ બનાવી છે.