હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ વચ્ચે UAEનો મોટો નિર્ણય, OPECમાંથી બહાર; ભારત માટે શું અર્થ?

મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ અને Strait of Hormuz બંધ થવાના કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ઉથલપાથલ મચી છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે United Arab Emirates (UAE)એ ઐતિહાસિક નિર્ણય લઈને OPEC અને OPEC+માંથી બહાર નીકળવાની જાહેરાત કરી છે.

OPEC શું છે?
OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) એ 1960માં રચાયેલ ક્રૂડ નિકાસ કરનારા દેશોનું સંગઠન છે. સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન, ઈરાક, કુવૈત અને UAE જેવા દેશો તેની મુખ્ય સભ્યતા ધરાવે છે. આ સંગઠન વૈશ્વિક તેલ ઉત્પાદન અને કિંમતોને સ્થિર રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

OPEC+ની ભૂમિકા
OPEC+ એ OPEC સાથે અન્ય મોટા ઉત્પાદકોને જોડીને બનાવાયેલ જૂથ છે, જેમાં ખાસ કરીને રશિયાનો સમાવેશ થાય છે. 2016 પછી આ જૂથ વધુ સક્રિય બન્યું છે અને તેલના ભાવ નિયંત્રણમાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયું છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધથી વૈશ્વિક અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના લગભગ 20% ક્રૂડ અને ગેસ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. અહીં અવરોધ સર્જાતા વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર ભારે અસર પડી છે. ખાડી દેશો — ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયા, UAE, ઈરાક અને કુવૈત — મોટા પ્રમાણમાં નુકસાન ભોગવી રહ્યા છે.

UAEના નિર્ણય પાછળ શું કારણ?
સાઉદી અરેબિયા સાથેના મતભેદો અને ઉત્પાદન નીતિઓ પર અસહમતિને કારણે UAEએ આ પગલું લીધું છે. OPEC છોડ્યા બાદ UAE હવે પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે (4.8–5 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી) ઉત્પાદન કરી શકશે, જે અગાઉ ક્વોટાના કારણે મર્યાદિત હતું.

ભારત માટે કેવી અસર?
ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ મિશ્ર પરિણામો આપી શકે છે:
– હોર્મુઝ બંધ થવાને કારણે મધ્ય પૂર્વથી ક્રૂડ સપ્લાયમાં ઘટાડો થયો છે
– ભારતે રશિયા પાસેથી આયાત વધારી છે
– UAE પાસે હબશાન-ફુજૈરા પાઈપલાઈન છે, જે હોર્મુઝને બાયપાસ કરે છે
UAE વધુ ઉત્પાદન કરશે તો વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય વધશે, જેનાથી ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો અથવા સ્થિરતા આવી શકે છે. આ ભારત માટે સારા સમાચાર બની શકે છે, કારણ કે આયાત બિલ ઘટી શકે છે.

આગળ શું?
જોકે UAEનો નિર્ણય ભારત માટે રાહત લાવી શકે છે, પરંતુ OPEC+માં ફૂટ પડવાથી વૈશ્વિક બજારમાં અસ્થિરતા પણ વધી શકે છે. તેલના ભાવમાં અચાનક ફેરફાર થવાની શક્યતા યથાવત છે. આથી, હાલની પરિસ્થિતિમાં ભારત સહિત વિશ્વના મોટા ક્રૂડ આયાતકાર દેશો માટે દરેક વિકાસ પર નજર રાખવી જરૂરી બની છે.