સમુદ્રમાં તરતો દુનિયાનો સૌથી મોટો ‘કચરાનો ટાપુ’! જાણો શું છે ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ

દુનિયા આજે પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરી રહી છે. દર વર્ષે લાખો ટન પ્લાસ્ટિક કચરો નદીઓ અને સમુદ્રોમાં પહોંચે છે, જેના કારણે દરિયાઈ પર્યાવરણને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ જ સમસ્યાનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે Gરીટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ જેને ઘણી વખત ‘પ્લાસ્ટિક આઇલેન્ડ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

શું છે ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ?
ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ ઉત્તર પેસિફિક મહાસાગરમાં કેલિફોર્નિયા અને હવાઈ વચ્ચે આવેલો એક વિશાળ વિસ્તાર છે, જ્યાં સમુદ્રી પ્રવાહો અને મોજાંના કારણે લાખો ટન પ્લાસ્ટિક કચરો એકત્રિત થઈ ગયો છે. મહત્વની વાત એ છે કે આ કોઈ ઘન જમીનવાળો ટાપુ નથી જ્યાં લોકો ચાલી શકે. આ વિસ્તાર મુખ્યત્વે પાણીમાં તરતા પ્લાસ્ટિકના ટુકડા, માઇક્રોપ્લાસ્ટિક, માછીમારીના જાળ અને અન્ય કચરાથી ભરેલો છે.

કેટલો મોટો છે આ ‘કચરાનો ટાપુ’?
વૈજ્ઞાનિકોના અંદાજ મુજબ ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચનો વિસ્તાર આશરે 16 લાખ ચોરસ કિલોમીટર જેટલો છે.
તેની તુલના કરીએ તો:
– ફ્રાન્સ કરતાં લગભગ ત્રણ ગણો મોટો
– ભારતના કુલ વિસ્તારના લગભગ અડધા જેટલો
– વિશ્વના સૌથી મોટા સમુદ્રી કચરા સંગ્રહ વિસ્તારોમાંનો એક
અહેવાલો મુજબ આ વિસ્તારમાં 80 હજાર મેટ્રિક ટનથી વધુ પ્લાસ્ટિક કચરો અને અંદાજે 1.8 ટ્રિલિયન પ્લાસ્ટિકના ટુકડા તરતા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

અહીં કચરો ક્યાંથી આવે છે?
પર્યાવરણીય સંશોધનો અનુસાર આ વિસ્તારમાં એકત્રિત થયેલા મોટાભાગના પ્લાસ્ટિક કચરાનો સ્ત્રોત થોડા ઔદ્યોગિક દેશો છે.
કચરાના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં સામેલ દેશો:
– જાપાન
– ચીન
– દક્ષિણ કોરિયા
– યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ
– તાઇવાન
– કેનેડા
સંશોધકોનું કહેવું છે કે આ વિસ્તારના 90 ટકા કરતાં વધુ કચરાનો સંબંધ આ દેશો સાથે જોવા મળે છે. જોકે સમુદ્રી પ્રવાહોના કારણે વિશ્વના અન્ય વિસ્તારોમાંથી પણ પ્લાસ્ટિક અહીં પહોંચે છે.

દરિયાઈ જીવન માટે મોટો ખતરો
ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ માત્ર એક પર્યાવરણીય સમસ્યા નથી, પરંતુ દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ માટે પણ ગંભીર ખતરો બની રહ્યો છે.
પ્લાસ્ટિકના ટુકડા અને માઇક્રોપ્લાસ્ટિક:
– માછલીઓ અને દરિયાઈ જીવો દ્વારા ગળી લેવામાં આવે છે
– કાચબા, પક્ષીઓ અને વ્હેલ જેવા પ્રાણીઓના જીવન માટે જોખમ ઊભું કરે છે
– દરિયાઈ ખોરાકની સાંકળને પ્રદૂષિત કરે છે

માનવ સ્વાસ્થ્ય પર પણ પડી શકે છે અસર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માઇક્રોપ્લાસ્ટિક દરિયાઈ ખોરાક મારફતે માનવ શરીરમાં પણ પ્રવેશી શકે છે. હાલમાં વૈજ્ઞાનિકો તેના લાંબા ગાળાના આરોગ્ય પ્રભાવો અંગે અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. વધતા પુરાવાઓ દર્શાવે છે કે પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ માત્ર સમુદ્ર માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ગંભીર પડકાર બની રહ્યું છે.

પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ સામે વૈશ્વિક લડત જરૂરી
પર્યાવરણવિદોના મતે ગ્રેટ પેસિફિક ગાર્બેજ પેચ એ માનવસર્જિત પ્રદૂષણનું સૌથી મોટું પ્રતિક છે. પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ઘટાડવો, રિસાયક્લિંગને પ્રોત્સાહન આપવું અને કચરાના યોગ્ય નિકાલની વ્યવસ્થા મજબૂત બનાવવી હવે સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત બની ગઈ છે. જો વિશ્વભરના દેશો સંયુક્ત પ્રયાસ નહીં કરે તો આવનારા વર્ષોમાં સમુદ્રોમાં પ્લાસ્ટિકનું પ્રમાણ વધુ વધવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.