Kadana ડેમની ગિરિમાળાઓ બની રહી છે ભારતીય ગીધોનું સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન: 7થી 8 દુર્લભ ગીધોનો વસવાટ Safe Haven

Reporter : મહેબૂબ પઠાણ

Kadana ડેમની ગિરિમાળાઓ બની રહી છે ભારતીય ગીધોનું સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન: 7થી 8 દુર્લભ ગીધોનો વસવાટ, 2023માં બચ્ચું પણ જોવા મળ્યું

મહીસાગર જિલ્લાના Kadana ડેમ અને તેની આસપાસનો ખડકાળ તથા દુર્ગમ વિસ્તાર વન્યજીવ અને પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ મહત્વનું સ્થાન બની રહ્યો છે. મહી નદીના કાંઠે આવેલા કડાણા ડેમની ગિરિમાળાઓમાં લુપ્ત થતી પ્રજાતિ તરીકે ઓળખાતા ભારતીય ગીધોનો વસવાટ જોવા મળી રહ્યો છે. સ્થાનિક માહિતી મુજબ, કડાણા તાલુકાના સળિયામુવાડી અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં આશરે 7થી 8 ભારતીય ગીધો વસવાટ કરી રહ્યા છે.

ખાસ વાત એ છે કે આ ગીધો માત્ર અહીં દેખાઈ રહ્યા છે એટલું જ નહીં, પરંતુ આ વિસ્તારમાં તેમના કુદરતી માળા અને પ્રજનનની પ્રવૃત્તિ પણ નોંધાઈ છે. વર્ષ 2023 દરમિયાન અહીં ગીધનું એક બચ્ચું જોવા મળ્યું હતું. ગીધ દ્વારા આ વિસ્તારમાં સફળતાપૂર્વક પ્રજનન કરવામાં આવી રહ્યું હોવું Kadana પંથકના પર્યાવરણીય મહત્વને ઉજાગર કરે છે.

-> 2022ની ગણતરીમાં 7થી 8 ગીધ નોંધાયા : મળતી માહિતી મુજબ, ડિસેમ્બર 2022 દરમિયાન હાથ ધરાયેલા સત્તાવાર ગીધ ગણતરી સર્વેક્ષણમાં Kadana વિસ્તાર સહિતના વિસ્તારોમાં ગીધોની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. Kadana ડેમની આસપાસના વિસ્તારમાં આશરે 7થી 8 ભારતીય ગીધો નોંધાયા હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.ગીધો કુદરતી પર્યાવરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. મૃત પ્રાણીઓના અવશેષો ખાઈને તેઓ પર્યાવરણની સ્વચ્છતા જાળવવામાં મદદ કરે છે. તેથી ગીધોની હાજરી કોઈપણ વિસ્તારમાં કુદરતી પરિસ્થિતિતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.Kadana ડેમની આસપાસ આવેલી ઊંચી અને દુર્ગમ ખડકાળ ટેકરીઓ ગીધોને માળા બાંધવા અને પ્રજનન કરવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. માનવ વસાહતોથી થોડે દૂર આવેલા આ ખડકો તેમને સુરક્ષિત આશ્રય આપે છે.

-> ગીધના બચ્ચાની હાજરી બની મહત્વની બાબત : Kadana વિસ્તારમાં વર્ષ 2023 દરમિયાન ગીધનું બચ્ચું જોવા મળ્યું હોવાની માહિતી સામે આવી હતી. ગીધો કોઈ વિસ્તારમાં માળો બનાવીને પ્રજનન કરે તે બાબત તે વિસ્તાર તેમના માટે અનુકૂળ હોવાનો સંકેત માનવામાં આવે છે.સ્થાનિક સ્તરે મળતી માહિતી મુજબ, ગીધોએ કડાણાની ગિરિમાળાઓમાં કુદરતી રીતે માળા બનાવીને પ્રજનન કર્યું છે. જો આ વિસ્તારમાં ગીધોની સંખ્યા સતત જળવાઈ રહે અને નવા બચ્ચાં જોવા મળે તો કડાણા વિસ્તાર ગીધ સંરક્ષણના અભ્યાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

ગુજરાતમાં ગીધોની વસ્તીને લઈને અગાઉના સત્તાવાર સર્વેક્ષણોમાં વિવિધ પ્રજાતિઓની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. ડિસેમ્બર 2022ના સર્વેક્ષણ અંગે મળતી માહિતી મુજબ, સફેદ પીઠવાળા ગીધની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો હતો, જ્યારે ભારતીય ગીધની સંખ્યામાં 27.4 ટકાનો વધારો નોંધાયો હોવાનું જણાવાયું હતું.ગુજરાતમાં ગીધોની વિવિધ પ્રજાતિઓ જૂનાગઢના ગીર-ગિરનાર વિસ્તાર ઉપરાંત બનાસકાંઠા, અમદાવાદ, આણંદ, સાબરકાંઠા, ભાવનગર અને સુરેન્દ્રનગર સહિતના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. હવે મહીસાગર જિલ્લાના Kadana ડેમ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર પણ ગીધોના મહત્વપૂર્ણ આવાસ તરીકે ચર્ચામાં આવી રહ્યો છે.

-> માનવ દખલગીરીથી સંરક્ષણ સામે પડકાર : કડાણા પંથકમાં નદીનાથ મંદિરથી આગળના ખડકાળ વિસ્તારમાં ભારતીય ગીધોના વસવાટની માહિતી સામે આવી છે. જોકે, સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ, માનવજાતની વધતી અવરજવર અને અન્ય દખલગીરીને કારણે ગીધોના કુદરતી આવાસમાં ખલેલ પહોંચવાની શક્યતા છે.ગીધ જેવા સંવેદનશીલ પક્ષીઓ માટે પ્રજનન દરમિયાન શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ ખૂબ જરૂરી હોય છે. માનવ અવરજવર, અવાજ અને માળાની નજીક થતી પ્રવૃત્તિઓ તેમના પ્રજનન અને વસવાટને અસર કરી શકે છે.આથી સ્થાનિક સ્તરે ગીધોના આવાસને સુરક્ષિત કરવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવાની માગ કરવામાં આવી રહી છે.

સ્થાનિક સ્તરે એવી માગ કરવામાં આવી રહી છે કે નદીનાથ મંદિરથી આગળ ગીધોના આવાસ તરફ જતા માર્ગ પર વન વિભાગ દ્વારા મજબૂત આડસ અથવા નિયંત્રણ વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવે. આ વિસ્તારને સત્તાવાર રીતે ‘વલ્ચર સેફ ઝોન’ તરીકે વિકસાવવામાં આવે તો ગીધોના કુદરતી આવાસને માનવ દખલગીરીથી બચાવી શકાય તેવી આશા છે.સાથે જ ગીધોને નિયમિત અને સુરક્ષિત આહાર મળી રહે તે માટે વિશેષ ‘ફૂડ સ્ટેશન’ વિકસાવવાની પણ માગ કરવામાં આવી છે. જોકે, આવા ફૂડ સ્ટેશનની રચના વૈજ્ઞાનિક અને વન્યજીવ વિભાગના નિષ્ણાતોના માર્ગદર્શન હેઠળ થવી જરૂરી રહેશે, જેથી ખોરાકના કારણે ગીધોને કોઈ નુકસાન ન થાય.

-> કડાણા બની શકે છે ગીધ સંવર્ધનનું કેન્દ્ર : કડાણા ડેમની કુદરતી સુંદરતા, ખડકાળ ગિરિમાળાઓ અને ગીધોની હાજરીને જોતા આ વિસ્તાર ભવિષ્યમાં ગીધ સંરક્ષણ અને પર્યાવરણીય અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો વન વિભાગ દ્વારા યોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવે અને માનવ દખલગીરી નિયંત્રિત કરવામાં આવે તો ગીધો અહીં કાયમી વસવાટ કરી શકે છે.સાથે જ, વૈજ્ઞાનિક દેખરેખ હેઠળ ગીધોની ગણતરી, માળાની દેખરેખ અને પ્રજનન સફળતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો કડાણા વિસ્તાર વિશે વધુ સચોટ માહિતી મળી શકે છે.

ગીધોની સંખ્યા જાળવવી માત્ર એક પક્ષી પ્રજાતિના સંરક્ષણ પૂરતું મર્યાદિત નથી. ગીધો પર્યાવરણની કુદરતી સફાઈ વ્યવસ્થામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી કડાણા ડેમની ગિરિમાળાઓમાં જોવા મળતા આ દુર્લભ પક્ષીઓનું સંરક્ષણ સમગ્ર પર્યાવરણ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.મહીસાગરના કડાણામાં ખડકો વચ્ચે ગુંજતા ગીધોના અવાજ હવે માત્ર કુદરતી દૃશ્યનો ભાગ નથી રહ્યા, પરંતુ આ વિસ્તારની જૈવવિવિધતા અને સંરક્ષણની સંભાવનાનું પણ પ્રતીક બની રહ્યા છે.

• us on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAFollow GRAM : https:// bindia.in
• FACEBOOK : https://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276