Bindia
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 1960માં સાઇન થયેલી સિંધુ જળ સંધિ વિશે હવે ભારત સરકારનો વલણ બદલાયો છે. પહેલગામ આતંકી હુમલા પછી ભારત સરકારે આ સંધિનો અમલ સ્થગિત કરવાનો નિર્ણાયક પગલાં ભર્યું છે. આ પગલાં બાદ પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પહેલીવાર આ મુદ્દે જાહેર પ્રતિક્રિયા આપી છે.
વડાપ્રધાન મોદીની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી
પીએમ મોદીએ જણાવ્યું કે “ભારતનું પાણી પહેલાં બહાર જતું હતું, હવે તે માત્ર દેશના હિત માટે જ વપરાશે.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યો કે, દેશપ્રથમ ની નીતિ હેઠળ ભારત હવે એ પાણી રોકશે જે અગાઉ પાકિસ્તાનમાં વહેતું હતું. પીએમ મોદીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતનો વિકાસ હવે GDP નહીં, પણ GEP – Gross Empowerment of People પર આધારિત હશે.
સિંધુ જળ સંધિ શું છે?
1960માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે આ સંધિ World Bank ની મધ્યસ્થતાથી કરવામાં આવી હતી. તે મુજબ ભારતને ત્રણ પૂર્વી નદીઓ (સતલુજ, બેઅસ, રવિ) પર અધિકાર છે, જ્યારે પાકિસ્તાનને ત્રણ પશ્ચિમી નદીઓ (સિંધુ, ઝેલમ, ચેનાબ) માટે વધારે હક્ક મળ્યા હતા. ભારત પાસે પશ્ચિમી નદીઓના “નિયંત્રણ સાથેના ઉપયોગ” (non-consumptive use) માટે છૂટ છે.
હાલમાં શું થયું?
ભારત સરકારે કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યુરિટી (CCS) દ્વારા નિર્ણય લીધો કે પાકિસ્તાન તરફ જતું પાણી અટકાવવામાં આવશે. આતંકવાદને પાકિસ્તાન તરફથી મળતા ટેકાના પગલે ભારતે આ નિર્ણય લીધો છે. હાલમાં નવી જળસંચય અને હાઈડ્રોપાવર યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવશે જેથી પાકિસ્તાનમાં વહેતા પાણીને રોકી શકાય.
નીતિમાં મોટો ફેરફાર
આ પહેલી વખત છે જ્યારે ભારતે આ સંધિ અંગે ઔપચારિક રીતે કોઈ પણ પ્રકારનો પ્રતિબંધ લાદ્યો છે. વર્ષોથી વિવાદ અને સમીક્ષા છતાં, આ સંધિને હંમેશા “અસ્પૃશ્ય” માનવામાં આવતી. હવે ભારત આ નિર્ણય સાથે સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે: આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણથી નહીં, રાષ્ટ્રીય હિતથી દેશ ચાલશે. સિંધુ જળ સંધિ પર પીએમ મોદીની ટિપ્પણી અને સરકારના પગલાં એ દર્શાવે છે કે ભારત હવે નદી, જળ અને રાષ્ટ્રીય સંસાધનોના ઉપયોગમાં પોતાના અધિકારોને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું છે. આ નિર્ણય કૅવળ એક રાજકીય ફેરફાર નહીં, પણ ભારતના બદલાતા આત્મવિશ્વાસનું પ્રતિબિંબ છે.
