પાકિસ્તાનને મળી ચીનની અત્યાધુનિક 'હંગોર-ક્લાસ' સબમરીન, અરબ સાગરમાં વધશે નૌકાદળની શક્તિ

ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંરક્ષણ સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવતા એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસમાં ચીનમાં નિર્મિત પ્રથમ ‘હંગોર-ક્લાસ’ ડીઝલ-ઈલેક્ટ્રિક એટેક સબમરીન પાકિસ્તાનના કરાચી બંદરે પહોંચી છે. આ સબમરીન પાકિસ્તાની નૌસેનાના આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવી રહી છે. કરાચી સ્થિત નેવલ ડોકયાર્ડ ખાતે યોજાયેલા વિશેષ કાર્યક્રમ દરમિયાન પાકિસ્તાની નૌસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરીમાં સબમરીનનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

ચીન-પાકિસ્તાન સંરક્ષણ સહયોગનો મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ
આ સબમરીન વર્ષ 2015માં ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા મોટા સંરક્ષણ કરારનો ભાગ છે. કરાર અનુસાર ચીન પાકિસ્તાની નૌસેના માટે કુલ આઠ હંગોર-ક્લાસ સબમરીન તૈયાર કરી રહ્યું છે. પ્રારંભિક ચાર સબમરીનનું નિર્માણ ચીનમાં કરવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે બાકીની ચાર સબમરીન ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર હેઠળ પાકિસ્તાનમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટને પાકિસ્તાનના દરિયાઈ સુરક્ષા માળખાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.

‘હંગોર’ નામ પાછળનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ
‘હંગોર’ નામ પાકિસ્તાની નૌસેનાના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલું છે. 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન પાકિસ્તાન પાસે ‘હંગોર’ નામની સબમરીન હતી, જેને નૌસેનાના ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન આપવામાં આવે છે. તે જ પરંપરાને આગળ વધારવા માટે નવી સબમરીન શ્રેણીને પણ ‘હંગોર-ક્લાસ’ નામ આપવામાં આવ્યું છે.

આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ સબમરીન
સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ હંગોર-ક્લાસ સબમરીનમાં આધુનિક સોનાર સિસ્ટમ, નેવિગેશન ટેકનોલોજી અને અદ્યતન હથિયાર પ્રણાલીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. ડીઝલ-ઈલેક્ટ્રિક ટેકનોલોજી પર આધારિત આ સબમરીન લાંબા સમય સુધી સમુદ્રમાં કામગીરી કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પાણીની અંદર ઓછી ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા તેને વધુ અસરકારક બનાવે છે અને શોધી કાઢવાનું પ્રમાણમાં મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.

હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં વધતી સ્પર્ધા
તાજેતરના વર્ષોમાં હિંદ મહાસાગર અને અરબ સાગર વિસ્તારમાં વિવિધ દેશો પોતાની નૌસૈનિક ક્ષમતાઓ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. ચીન, ભારત અને પાકિસ્તાન સહિતના દેશો દરિયાઈ સુરક્ષા, વેપાર માર્ગોની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના નૌકાદળને આધુનિક બનાવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હંગોર-ક્લાસ સબમરીનોના સમાવેશથી પાકિસ્તાનની દરિયાઈ ક્ષમતામાં વધારો થશે, જ્યારે પ્રદેશમાં નૌકાદળોની વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા પણ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર રહેશે નજર
સંરક્ષણ ક્ષેત્રના જાણકારોના મતે, આગામી વર્ષોમાં જ્યારે તમામ આઠ સબમરીન પાકિસ્તાની નૌસેનાના બેડામાં સામેલ થશે, ત્યારે અરબ સાગર અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સમીકરણો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે. વિશ્વના સંરક્ષણ વિશ્લેષકો હાલ આ પ્રોજેક્ટ અને તેના પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર પડનારા સંભવિત પ્રભાવ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે.