ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મોટો ચુકાદો: માત્ર મેરેજ સર્ટિફિકેટથી હિન્દુ લગ્ન સિદ્ધ થતા નથી, ‘સાત ફેરા’ અને વિધિ અનિવાર્ય!

ગુજરાત હાઈકોર્ટે હિન્દુ લગ્ન પરંપરાઓ અને તેની કાયદાકીય માન્યતા અંગે એક અત્યંત મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્નને કાયદેસર ગણાવવા માટે માત્ર મેરેજ સર્ટિફિકેટ (લગ્નનું પ્રમાણપત્ર) હોવું પૂરતું નથી. જો લગ્ન સમયે હિન્દુ ધાર્મિક વિધિઓ, ખાસ કરીને ‘સાત ફેરા’ અને ‘સપ્તપદી’ જેવી પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હોય, તો તે લગ્નને કાયદાની નજરમાં અમાન્ય ગણવામાં આવશે.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

આ કેસમાં એક દંપતીએ લગ્નનું પ્રમાણપત્ર મેળવી લીધું હતું, પરંતુ પાછળથી લગ્નની માન્યતાને લઈને વિવાદ ઉભો થયો હતો. કેસની સુનાવણી દરમિયાન એ વાત સામે આવી હતી કે, દંપતીએ સર્ટિફિકેટ તો મેળવી લીધું હતું, પરંતુ પરંપરાગત હિન્દુ વિધિઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હતું. આ મામલામાં અરજદારે દલીલ કરી હતી કે માત્ર દસ્તાવેજી પુરાવા જ લગ્નની સાબિતી માટે પર્યાપ્ત છે.

હાઈકોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન:

ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ બાબતને ખૂબ જ ગંભીરતાથી લેતા જણાવ્યું કે:

• કાયદો અને પરંપરા: હિન્દુ લગ્ન એ માત્ર એક કરાર (Contract) નથી, પરંતુ તે એક પવિત્ર સંસ્કાર છે. હિન્દુ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૫ની કલમ ૭ મુજબ, લગ્નની માન્યતા માટે હિન્દુ ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન અનિવાર્ય છે.

• સપ્તપદીનું મહત્વ: કોર્ટે નોંધ્યું કે, ‘સપ્તપદી’ (સાત ફેરા) વગરનું લગ્ન હિન્દુ પરંપરા મુજબ અધૂરું છે. જો લગ્નમાં ધાર્મિક વિધિઓનું વિધિવત પાલન ન થયું હોય, તો માત્ર સરકારી પ્રમાણપત્રને આધારે તેને કાયદેસરના લગ્ન ગણી શકાય નહીં.

• ખોટા સર્ટિફિકેટ પર લગામ: આ ચુકાદાથી એવા તમામ કિસ્સાઓ પર લગામ આવશે જેમાં લોકો માત્ર કાયદાકીય ફાયદા લેવા માટે ખોટી રીતે કે વિધિ વગર મેરેજ સર્ટિફિકેટ મેળવી લે છે.

નિષ્ણાતોના મતે અસર:

કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે, હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય લગ્ન સંસ્થાની પવિત્રતા જાળવવા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. આ ચુકાદા બાદ હવે મેરેજ રજિસ્ટ્રેશન પ્રક્રિયામાં વધુ કડકાઈ આવી શકે છે. જે દંપતીઓ માત્ર કાગળ પર લગ્ન કરીને સર્ટિફિકેટ મેળવી લે છે, તેમણે હવે સાવધાન રહેવું પડશે. હવે લગ્નની માન્યતા સાબિત કરવા માટે ધાર્મિક વિધિઓના પુરાવા (જેમ કે ફોટા કે વીડિયો) પણ મહત્વના બની રહેશે.

ચુકાદાનું મહત્વ:

આ નિર્ણય બાદ હવે એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે હિન્દુ લગ્ન માટે: ૧. ધાર્મિક વિધિઓનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. ૨. સાત ફેરા અને સપ્તપદી એ લગ્નના અભિન્ન અંગ છે. ૩. માત્ર મેરેજ સર્ટિફિકેટ એ લગ્નનું સંપૂર્ણ પ્રમાણ નથી, જો ધાર્મિક વિધિ ન થઈ હોય.