હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને ઈરાનનો મોટો નિર્ણય, 30 દિવસમાં ફરી સામાન્ય થશે જહાજોની અવરજવર

મિડલ ઈસ્ટમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે આખરે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાને સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી વ્યાપારી જહાજોની અવરજવરને આગામી 30 દિવસની અંદર ફરી યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિ સુધી સામાન્ય બનાવવામાં આવશે. વિશ્વના ઊર્જા બજારો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી આ જળમાર્ગને લઈને લેવાયેલા નિર્ણયને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટી રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

વિશ્વ માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંનું એક છે. મિડલ ઈસ્ટમાં વધેલા સંઘર્ષ બાદ અહીંથી પસાર થતા ઓઈલ ટેન્કરો અને કાર્ગો જહાજોની અવરજવરમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો. તેના કારણે અનેક દેશોમાં ઈંધણની અછત, વધતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા સર્જાઈ હતી. હવે ઈરાનની સમાચાર એજન્સી ‘તસનીમ’ના અહેવાલ અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રાથમિક સહમતી બનતી જોવા મળી રહી છે, જેના આધારે આગામી 30 દિવસમાં જહાજોની અવરજવર ધીમે ધીમે સામાન્ય સ્તરે પહોંચાડવામાં આવશે.

સુરક્ષા સ્થિતિ હજુ યથાવત
ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે વિસ્તારની સુરક્ષા સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ ગઈ છે. પશ્ચિમી મીડિયા દ્વારા કરવામાં આવેલા કેટલાક દાવાઓને ફગાવતા ઈરાને કહ્યું કે હાલનો કરાર માત્ર કોમર્શિયલ શિપિંગને સરળ બનાવવા માટે મર્યાદિત છે. આ યોજના હેઠળ ઓઈલ ટેન્કરો અને માલવાહક જહાજોની સંખ્યામાં તબક્કાવાર વધારો કરવામાં આવશે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આ વિસ્તારમાં વધેલા તણાવના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ કંપનીઓ અને તેલ ઉદ્યોગ ભારે દબાણ હેઠળ હતા.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા, ઈરાન અને મિડલ ઈસ્ટના દેશો વચ્ચે એક મોટો શાંતિ કરાર લગભગ તૈયાર થઈ ગયો છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ, આ ડીલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે ફરી ખોલવાનો મુદ્દો મુખ્ય છે અને ટૂંક સમયમાં જ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે.

પાકિસ્તાન અને બ્રિટનની પ્રતિક્રિયા
પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફે પણ આ મામલે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થ ભૂમિકાનો દાવો કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાનના નેતાઓ સાથે થયેલી ચર્ચા સકારાત્મક રહી છે અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ટૂંક સમયમાં વધુ બેઠક થઈ શકે છે. બીજી તરફ બ્રિટનના વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે પણ આ પ્રગતિનું સ્વાગત કર્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે દુનિયાને હવે એક એવા કાયમી સમાધાનની જરૂર છે જે મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો અંત લાવે અને હોર્મુઝ માર્ગને સુરક્ષિત બનાવે.

હોર્મુઝ ખુલવાથી ભારતને શું ફાયદો?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી સંપૂર્ણપણે કાર્યરત બનશે તો ભારતને સૌથી મોટો આર્થિક લાભ થઈ શકે છે. ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલની આયાત કરે છે અને તેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝ માર્ગ થઈને આવે છે. યુદ્ધના કારણે ભારતીય ઓઈલ ટેન્કરોને લાંબા અને ખર્ચાળ દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ કરવો પડી રહ્યો હતો, જેના કારણે પરિવહન ખર્ચ અને વીમા ખર્ચમાં ભારે વધારો થયો હતો. હવે જો હોર્મુઝ માર્ગ ફરી સુરક્ષિત બનશે તો:
– ભારતનો ઓઈલ આયાત ખર્ચ ઘટશે
– પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર થઈ શકે
– નિકાસ-આયાત વ્યવસાયને ફાયદો થશે
– વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સ્થિરતા આવશે
– મોંઘવારી ઘટવાની સંભાવના વધશે
વિશ્વ અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી આ જાહેરાત આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો પર મોટી અસર કરી શકે છે.