Gujarat : સાડીના પાલવમાં બુદ્ધની તસવીર, વેપારી સામેનો કેસ રદ! હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો... Freedom 2026

પાલવ-બોર્ડરના નીચલા ભાગમાં બુદ્ધની છબિવાળી સાડી વેચવાની ફરિયાદ રદ: Gujarat હાઈકોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન

Gujarat હાઈકોર્ટે ધાર્મિક છબીવાળી સાડીઓના વેચાણને લઈને મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. સૂરતના એક ટેક્સટાઇલ વેપારી સામે સાડી અને અન્ય કપડાંના નીચલા ભાગ તથા પલ્લુ પર ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધની છબી છાપીને વેચવાના આરોપસર નોંધાયેલી FIR અને તેની સાથે જોડાયેલી ફોજદારી કાર્યવાહી હાઈકોર્ટે રદ કરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર કોઈ ધાર્મિક પ્રતીક, ભગવાન અથવા પૂજનીય વ્યક્તિની છબી કાપડ પર છાપવામાં આવી હોય અને તે કાપડનું વ્યાવસાયિક વેચાણ કરવામાં આવ્યું હોય એટલા આધારે તેને ધાર્મિક ભાવનાઓ દુભાવવાનો ગુનો ગણી શકાય નહીં. તેના માટે ઇરાદાપૂર્વક અને બદઈરાદાથી ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવાનો પુરાવો જરૂરી છે.

આ કેસમાં Gujarat હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ પી.એમ. રાવલે 7 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ ચુકાદો આપ્યો હતો. કેસ ‘Bharatbhai Hirjibhai Shankar Vs State of Gujarat and Another’ તરીકે નોંધાયો છે. વેપારી તરફથી કલમ 482 હેઠળ અરજી કરીને ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે કેસની હકીકતો અને ઉપલબ્ધ સામગ્રીનું વિશ્લેષણ કર્યા બાદ અરજી મંજૂર કરી હતી.

-> શું હતો સમગ્ર વિવાદ? : મળતી માહિતી મુજબ, સૂરતના ટેક્સટાઇલ માર્કેટમાં ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધની છબી ધરાવતી સાડીઓ અને અન્ય કાપડ વેચાતા હોવાની ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદકર્તા તરફથી આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે સાડીના નીચલા ભાગ, બોર્ડર અથવા પલ્લુ પાસે બુદ્ધની છબી રાખવાથી ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચે છે અને તે છબીનું અપમાન થાય છે.ફરિયાદ મુજબ, આ પ્રકારની સાડીઓ અને કાપડ બજારમાં વેચાઈ રહ્યાં હતાં. આ મામલે સૂરતના સલાબતપુરા પોલીસ સ્ટેશનમાં ડિસેમ્બર 2017માં ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 295A સાથે કલમ 114 હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વેપારીએ હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો.

-> વેપારીની શું દલીલ હતી? : વેપારી તરફથી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે તેઓ સાડી અને ડ્રેસ મટિરિયલનો સામાન્ય વ્યવસાય કરે છે. બજારમાં ચાલતી ડિઝાઇન અને ગ્રાહકોની માંગ પ્રમાણે વિવિધ પ્રકારની સાડીઓ તથા કપડાં ખરીદી અને વેચવામાં આવે છે.વેપારીનું કહેવું હતું કે તેમનો કોઈ ધાર્મિક વ્યક્તિ, ધર્મ અથવા સમુદાયનું અપમાન કરવાનો ઇરાદો નહોતો. તેઓ સામાન્ય વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ હેઠળ કાપડનું વેચાણ કરતા હતા. કેસમાં અન્ય વેપારીઓ દ્વારા પણ આવા પ્રકારના કાપડ વેચાતા હોવાની હકીકતનો ઉલ્લેખ થયો હતો.

Gujarat હાઈકોર્ટે કલમ 295Aના મહત્વના કાનૂની તત્વ પર ભાર મૂક્યો. કોર્ટે કહ્યું કે આ કલમ દરેક પ્રકારની ધાર્મિક અસહમતિ અથવા દરેક એવી પ્રવૃત્તિને ગુનો બનાવતી નથી, જેનાથી કોઈ વ્યક્તિને ધાર્મિક રીતે વાંધો હોઈ શકે.કલમ 295A હેઠળ કાર્યવાહી માટે ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડવાનો ‘deliberate and malicious intention’, એટલે કે ઇરાદાપૂર્વકનો અને બદઈરાદાપૂર્ણ હેતુ હોવો જરૂરી છે. માત્ર કોઈ ધાર્મિક છબી કાપડ પર છાપવામાં આવી છે અથવા તે કાપડના પલ્લુ કે નીચલા બોર્ડર પર જોવા મળે છે એટલા પરથી ગુનાહિત ઇરાદો માની શકાય નહીં.કોર્ટે નોંધ્યું કે ધાર્મિક પ્રતીકો ધરાવતી ટેક્સટાઇલ સામગ્રીનું વ્યાવસાયિક વેચાણ, જો તેમાં કોઈ અપમાનજનક વર્તન, ઉશ્કેરણીજનક ભાષા અથવા ધાર્મિક માન્યતાને બદનામ કરવાનો સ્પષ્ટ ઇરાદો દેખાતો ન હોય, તો માત્ર તેના આધારે કલમ 295Aનો ગુનો બનતો નથી.

-> Gujarat માત્ર છબી હોવી પૂરતી નથી : આ ચુકાદાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ એ છે કે કોર્ટએ ‘છબી’ અને ‘બદઈરાદા’ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કર્યો છે. કોઈ કપડાં પર ભગવાન અથવા પૂજનીય વ્યક્તિની છબી જોવા મળે છે તે હકીકત પોતે જ ગુનાહિત ઇરાદો સાબિત કરતી નથી.કોર્ટના અવલોકન પ્રમાણે, જો કોઈ વેપારી સામાન્ય વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ હેઠળ બજારમાં ઉપલબ્ધ ડિઝાઇન પ્રમાણે સાડી અથવા ડ્રેસ મટિરિયલ વેચે છે અને તેની પાછળ કોઈ ધાર્મિક માન્યતાને અપમાનિત કરવાનો પુરાવો નથી, તો માત્ર તે વસ્તુના વેચાણને આધારે ફોજદારી કેસ ચાલુ રાખવો યોગ્ય નથી.

હાઈકોર્ટે ઉપલબ્ધ ફોટોગ્રાફ્સ અને પોલીસ રિપોર્ટ સહિત રેકોર્ડ પરની સામગ્રીનું અવલોકન કર્યું. કોર્ટને એવી પ્રાથમિક સામગ્રી મળી નહીં કે વેપારીએ ઇરાદાપૂર્વક અને બદઈરાદાથી કોઈ ધર્મ અથવા ધાર્મિક માન્યતાનું અપમાન કર્યું હોય.આથી કોર્ટે વેપારી સામે નોંધાયેલી FIR તથા તેના આધારે ચાલતી સંબંધિત ફોજદારી કાર્યવાહી રદ કરી દીધી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા સંજોગોમાં કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી કાયદાની પ્રક્રિયાના દુરુપયોગ સમાન બની શકે છે.

-> ચુકાદો કેમ મહત્વનો છે? : Gujarat હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો ધાર્મિક લાગણીઓ અને ફોજદારી કાયદા વચ્ચેના સંતુલનના દૃષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ છે. કોર્ટએ એક તરફ ધાર્મિક ભાવનાઓના રક્ષણના કાનૂની માળખાને માન્ય રાખ્યું છે, તો બીજી તરફ માત્ર અનુમાન અથવા વાંધાજનક લાગતી વ્યાવસાયિક ડિઝાઇનના આધારે ફોજદારી જવાબદારી નક્કી ન કરવાની બાબત પર ભાર મૂક્યો છે.

ચુકાદો એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે કલમ 295Aનો ઉપયોગ ત્યારે જ થઈ શકે જ્યારે કેસની હકીકતોમાંથી ઇરાદાપૂર્વક અને બદઈરાદાપૂર્ણ રીતે ધાર્મિક ભાવનાઓને ઠેસ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ દેખાય. માત્ર ધાર્મિક છબીવાળી વસ્તુનું અસ્તિત્વ અથવા તેનું વેચાણ પોતે પૂરતું નથી.અંતે, Gujarat હાઈકોર્ટે સૂરતના વેપારી સામેની FIR અને સંબંધિત કાર્યવાહી રદ કરીને મહત્વનો કાનૂની સંદેશ આપ્યો છે કે ધાર્મિક પ્રતીકવાળી વસ્તુનું વ્યાવસાયિક વેચાણ અને ધાર્મિક ભાવનાઓને ઇરાદાપૂર્વક ઠેસ પહોંચાડવા વચ્ચે કાનૂની રીતે સ્પષ્ટ તફાવત છે. દરેક કેસમાં આરોપીના ઇરાદા અને ઉપલબ્ધ પુરાવાનું મૂલ્યાંકન જરૂરી રહેશે.