Gujarat : સમુદ્રમાંથી કમાણીનો નવો રસ્તો! ગુજરાતમાં ₹100 કરોડનો M-BRIC, રોજગારીથી રિસર્ચ સુધી મોટો પ્લાન… Innovation

Gujaratની બ્લૂ બાયોઇકોનોમીને બૂસ્ટર ડોઝ: પોરબંદરમાં ₹100 કરોડના ખર્ચે M-BRIC બનશે

Gujarat હવે માત્ર જમીન આધારિત ઉદ્યોગો અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં જ નહીં, પરંતુ દરિયાઈ જૈવિક સંસાધનોના આધારે નવી અર્થવ્યવસ્થા ઊભી કરવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ Gujarat સરકાર પોરબંદર જિલ્લાના મોચા ગામ ખાતે મરિન બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ એન્ડ ઇનોવેશન કોરિડોર (M-BRIC) વિકસાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે આગામી પાંચ વર્ષમાં આશરે ₹100 કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવશે.M-BRICનો મુખ્ય હેતુ Gujaratના વિશાળ દરિયાઈ જૈવિક સંસાધનોને સંશોધન, ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન અને બજાર સાથે જોડવાનો છે. એટલે કે દરિયામાં ઉપલબ્ધ સીવીડ, માઇક્રોઅલ્ગી, મરિન માઇક્રોઓર્ગેનિઝમ અને ખારાશવાળી ઇકોસિસ્ટમમાંથી સંશોધન દ્વારા એવા ઉત્પાદનો વિકસાવવાનો પ્રયાસ થશે, જે ભવિષ્યમાં કૃષિ, ફૂડ, કોસ્મેટિક્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં ઉપયોગી બની શકે.

-> 30 એકરમાં બનશે મરિન બાયોટેકનોલોજી હબ : મોચા ગામ ખાતે આશરે 30 એકરમાં M-BRICનું ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનું આયોજન છે. તેમાં 10 એકર વિસ્તારમાં રિસર્ચ કેમ્પસ અને 20 એકરમાં ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવશે. રિસર્ચ કેમ્પસમાં મરિન બાયોટેકનોલોજી, માઇક્રોબાયોલોજી, જીનોમિક્સ, બાયોઇન્ફોર્મેટિક્સ અને કુદરતી દરિયાઈ ઉત્પાદનો અંગે સંશોધનને પ્રોત્સાહન મળશે.બીજી તરફ, ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં પાયલટ-સ્કેલ પ્રોસેસિંગ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, વેરહાઉસિંગ, લોજિસ્ટિક્સ અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ જેવી સુવિધાઓ ઊભી કરવાની યોજના છે. આથી લેબોરેટરીમાં થતું સંશોધન સીધું ઉદ્યોગ અને બજાર સુધી લઈ જવામાં મદદ મળી શકે છે.

-> સીવીડથી લઈને હાઈ-વેલ્યૂ પ્રોડક્ટ્સ સુધી : M-BRICમાં દરિયાઈ સંસાધનોમાંથી અનેક પ્રકારના ઉચ્ચ મૂલ્યવાળા ઉત્પાદનો વિકસાવવાની શક્યતા છે. તેમાં બાયોફર્ટિલાઇઝર, બાયોસ્ટિમ્યુલન્ટ્સ, ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ્સ, કોસ્મેસ્યુટિકલ્સ, આક્વાફીડ, પશુ પોષણ ઉત્પાદનો, એન્ઝાઇમ્સ, બાયોસર્ફેક્ટન્ટ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ટરમિડિયેટ્સ અને મરિન-ડેરાઇવ્ડ બાયોમટીરિયલ્સનો સમાવેશ થાય છે.સીવીડમાંથી મળતા અગર, અલ્જિનેટ અને કેરેજીનન જેવા પદાર્થોનો પણ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગ થાય છે. M-BRIC દ્વારા આવા દરિયાઈ જૈવિક સંસાધનોનું વધુ વૈજ્ઞાનિક અને વ્યાવસાયિક મૂલ્યવર્ધન કરવાનો પ્રયાસ થશે.

પ્રસ્તાવિત કોરિડોરમાં સમર્પિત સીવીડ-પ્રોસેસિંગ ક્લસ્ટર વિકસાવવાની પણ યોજના છે. અહીં દરિયાઈ બાયોમાસનું રિસીવિંગ, વોશિંગ, પ્રી-પ્રોસેસિંગ, એક્સટ્રેક્શન, ડ્રાયિંગ, પાવડર બનાવવાની પ્રક્રિયા, પેકેજિંગ, સ્ટોરેજ અને ક્વોલિટી કંટ્રોલ જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો વિચાર છે.આ પ્રકારનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું થવાથી દરિયાઈ સંસાધનોને માત્ર કાચા માલ તરીકે વેચવાને બદલે સ્થાનિક સ્તરે તેનું મૂલ્યવર્ધન કરવાની તક ઊભી થઈ શકે છે.

-> સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગોને પણ મળશે તક : M-BRICનો એક મહત્વનો હેતુ સંશોધન અને ઉદ્યોગ વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાનો છે. કોરિડોરમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકો માટે ઇન્ક્યુબેશન સુવિધા ઊભી કરવાની યોજના છે. સાથે જ પાયલટ-સ્કેલ બાયોપ્રોસેસિંગ અને બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગની સુવિધા પણ વિકસાવવામાં આવશે.આથી કોઈ સંશોધક અથવા સ્ટાર્ટઅપ લેબોરેટરીમાં વિકસાવેલી ટેક્નોલોજીને મોટા પાયે ઉત્પાદન સુધી લઈ જવા માટે જરૂરી માળખાકીય સહાય મેળવી શકે છે. Gujaratમાં મરિન બાયોટેક આધારિત નવા વ્યવસાય માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ બની શકે છે.

M-BRICનો લાભ માત્ર સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો પૂરતો મર્યાદિત રાખવાનો હેતુ નથી. આ પહેલ દ્વારા દરિયાકાંઠાના સમુદાયો માટે નવી રોજગારી અને આજીવિકાની તકો ઊભી કરવાનો પણ પ્રયાસ કરવામાં આવશે. સીવીડની ખેતી, આક્વાકલ્ચર, મરિન બાયોટેકનોલોજી, બાયોપ્રોસેસિંગ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા જેવા ક્ષેત્રોમાં તાલીમ આપવામાં આવી શકે છે.પ્રસ્તાવિત તાલીમ કાર્યક્રમોમાં દરિયાકાંઠાના યુવાનો, સીવીડ ખેડૂતો, માછીમાર સમુદાયો, મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત સાહસો, MSME, વિદ્યાર્થીઓ અને ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લોકોને સામેલ કરવાનો વિચાર છે.

-> CSIR-CSMCRI બનશે મહત્વનો વૈજ્ઞાનિક ભાગીદાર : M-BRIC માટે Gujarat સ્ટેટ બાયોટેકનોલોજી મિશન અને CSIR-Central Salt and Marine Chemicals Research Institute (CSIR-CSMCRI) વચ્ચે MoU કરવાની યોજના છે. CSIR-CSMCRIને આ પહેલમાં મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન ભાગીદાર તરીકે જોડવામાં આવશે.CSMCRI પાસે સીવીડ બાયોટેકનોલોજી, મરિન બાયોપ્રોડક્ટ્સ, સેલાઇન એગ્રીકલ્ચર, બાયોપ્રોસેસિંગ અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર જેવા ક્ષેત્રોમાં અનુભવ હોવાથી M-BRIC માટે આ સહયોગ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

M-BRICનો ઉદ્દેશ માત્ર આર્થિક વિકાસ કરવાનો નથી, પરંતુ દરિયાઈ સંસાધનોનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવાનો પણ છે. દરિયાઈ જૈવવિવિધતા, પર્યાવરણની દેખરેખ, બાયોડાયવર્સિટી એસેસમેન્ટ અને ટકાઉ દરિયાઈ વિકાસ જેવા મુદ્દાઓને પણ મહત્વ આપવામાં આવવાનું છે.સીવીડ અને માઇક્રોઅલ્ગી જેવા સંસાધનોમાંથી વિવિધ બાયો-આધારિત ઉત્પાદનો વિકસાવવાથી પરંપરાગત કાચા માલના વિકલ્પો ઊભા થઈ શકે છે. સાથે જ દરિયાઈ પર્યાવરણ અને બ્લૂ કાર્બન અંગે સંશોધનને પણ વેગ મળવાની સંભાવના છે.

-> Gujarat માટે નવી બ્લૂ ઇન્ડસ્ટ્રીની શરૂઆત? : Gujarat પાસે લાંબો દરિયાકિનારો અને વિશાળ દરિયાઈ સંસાધનો છે. હવે આ સંસાધનોને માત્ર માછીમારી અથવા પરંપરાગત દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓ પૂરતા મર્યાદિત ન રાખીને બાયોટેકનોલોજી સાથે જોડવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. જાન્યુઆરી 2026માં પણ Gujaratમાં ‘બ્લૂ બાયોઇકોનોમી’ માટે રોડમેપ અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

જો M-BRIC યોજના પ્રમાણે આગળ વધે તો પોરબંદરનું મોચા ગામ ભવિષ્યમાં મરિન બાયોટેકનોલોજી, સીવીડ પ્રોસેસિંગ, રિસર્ચ, સ્ટાર્ટઅપ અને બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગનું મહત્વનું કેન્દ્ર બની શકે છે.Gujaratમાટે આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મોટો ફાયદો એ હોઈ શકે કે દરિયાઈ કુદરતી સંપત્તિને વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન, ટેક્નોલોજી અને ઉદ્યોગ સાથે જોડીને નવી આર્થિક તકો ઊભી થાય. રોજગારીથી લઈને સ્ટાર્ટઅપ, સંશોધનથી લઈને મેન્યુફેક્ચરિંગ અને દરિયાઈ સંસાધનોથી લઈને વૈશ્વિક બજાર સુધીની સમગ્ર વેલ્યુ ચેઇન વિકસાવવાનું M-BRICનું વિઝન Gujaratની બ્લૂ બાયોઇકોનોમીને નવી દિશા આપી શકે છે.

• on WHATSAPP :- https://whatsapp.com/channel/0029Va4r…
• WEBSITE : https://bindia.co/
• INSTAGRAM : https://www.instagram.com/bindiaa.in
• FACEBOOK : hus ttps://www.facebook.com/buletinindialive 
• X : https://x.com/bindia276