‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ તેજ બન્યું: Suratના શ્રમિકોમાં રોષ... Struggle 2026

‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ તેજ બન્યું: Suratના શ્રમિકોમાં રોષ… Struggle 2026

‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ તેજ બન્યું: Suratના શ્રમિકોમાં રોષ, સાપ્તાહિક રજાની માગ વચ્ચે યુપી-બિહાર પરત ફરવાની અપીલ

Suratના ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગમાં શ્રમિકોના કામના કલાકો, સાપ્તાહિક રજા અને મજૂર હકોને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ ફરી એકવાર ગરમાયો છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વિવિધ ટેક્સટાઇલ અને એમ્બ્રોઇડરી યુનિટના શ્રમિકો આઠ કલાકની શિફ્ટ અને અઠવાડિયામાં એક દિવસની રજાની માગ કરી રહ્યા છે. હવે આ મુદ્દે ‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ની અપીલ કરવામાં આવતા મામલો વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે.

Suratમાં મોટી સંખ્યામાં ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને અન્ય રાજ્યોમાંથી આવેલા શ્રમિકો ટેક્સટાઇલ, એમ્બ્રોઇડરી, ડાઇંગ, પ્રિન્ટિંગ, ઝરી અને લૂમ્સ સહિતના ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે. મજૂર સંગઠનોના જણાવ્યા પ્રમાણે આ ઉદ્યોગોમાં આશરે 10 લાખ જેટલા કામદારોના હકો સાથે આ મુદ્દો જોડાયેલો છે. જોકે, આ આંકડો યુનિયનના પ્રતિનિધિત્વ સાથે જોડાયેલો દાવો છે અને તેને સમગ્ર ઉદ્યોગની સત્તાવાર ગણતરી તરીકે જોવો નહીં.

-> 12 કલાક કામ સામે 8 કલાકની માગ : શ્રમિકોની મુખ્ય માગ એ છે કે કામનો સમય 12 કલાકને બદલે 8 કલાક કરવામાં આવે અને દર અઠવાડિયે એક દિવસની રજા આપવામાં આવે. સપ્ટેમ્બરમાં પણ મોટી સંખ્યામાં શ્રમિકોએ Surat જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીએ પહોંચીને આ મુદ્દે રજૂઆત કરી હતી. શ્રમિકોએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે કેટલાક યુનિટમાં લાંબી શિફ્ટ ચાલી રહી છે અને નિયમિત સાપ્તાહિક રજા મળતી નથી.શ્રમિકોનું કહેવું છે કે સતત લાંબા કલાકો સુધી કામ કર્યા બાદ તેમને આરામ, પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવા અને પોતાના વ્યક્તિગત કામ માટે પૂરતો સમય મળતો નથી. એમ્બ્રોઇડરી ક્ષેત્રના કેટલાક કામદારોએ અગાઉ એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે 12 કલાકની શિફ્ટ અને આવવા-જવાના લાંબા સમયને કારણે ઊંઘ અને આરામ માટેનો સમય ખૂબ ઓછો રહે છે.

-> ‘રજા માગી તો નોકરીમાંથી કાઢી મુક્યા’નો આક્ષેપ : આંદોલન દરમિયાન કેટલાક શ્રમિકો દ્વારા નોકરીની અસુરક્ષા અંગે પણ આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. શ્રમિક સંગઠનોનો દાવો છે કે કેટલીક જગ્યાએ રજા અથવા કામના કલાકો અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવનાર કામદારો પર દબાણ કરવામાં આવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા સંદેશાઓ અને શ્રમિકોના નિવેદનોમાં ‘રજા માગી તો શેઠે કાઢી મુક્યો’ જેવી ફરિયાદો પણ સામે આવી છે.જોકે, આવા વ્યક્તિગત આક્ષેપો દરેક યુનિટ અથવા સમગ્ર ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ માટે સામાન્ય નિયમ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ચોક્કસ કિસ્સામાં શ્રમ વિભાગની તપાસ અને સંબંધિત પક્ષોની રજૂઆત બાદ જ હકીકત સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.

3 ઓક્ટોબરે યુનિયન પ્રતિનિધિ અજય દુબેએ સોશિયલ મીડિયા પરના વીડિયો સંદેશમાં શ્રમિકોને ‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ પર વિચાર કરવા અપીલ કરી હતી. દિવાળી અને છઠ્ઠી માયાના તહેવારો નજીક હોવાથી, તેમણે કેટલાક શ્રમિકોને ઓછામાં ઓછા બે મહિના માટે પોતાના ગામ પરત ફરવાનો વિકલ્પ વિચારવા કહ્યું હતો.

તેમણે શ્રમિકોને પોતાની સમસ્યાઓ અંગે શ્રમ વિભાગમાં વ્યક્તિગત ફરિયાદો કરવાની, જે યુનિટમાં નિયમોનું પાલન થાય ત્યાં કામ ચાલુ રાખવાની અને જો જરૂરી હોય તો નિયમોનું પાલન કરતી અન્ય જગ્યાએ રોજગાર શોધવાની પણ અપીલ કરી હતી. રવિવારે સાપ્તાહિક રજા ન મળે તો મશીનો બંધ રાખીને વિરોધ કરવાની વાત પણ સંદેશામાં કરવામાં આવી હતી.આથી ‘ગાંવ ચલો’ માત્ર ગામ પરત જવાની અપીલ નથી, પરંતુ શ્રમિકોના કામના સમય અને મજૂર અધિકારોના મુદ્દે દબાણ ઊભું કરવાની વ્યૂહરચના તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.

-> અગાઉ પણ Suratમાં ઉગ્ર વિરોધ થયો હતો : આ મુદ્દો Surat માટે નવો નથી. ઓગસ્ટમાં અમરોલી વિસ્તારમાં એમ્બ્રોઇડરી અને ટેક્સટાઇલ કામદારોએ સાપ્તાહિક રજા, તહેવારની રજા અને બોનસની માગ સાથે વિરોધ કર્યો હતો. કેટલાક શ્રમિકોએ 12 કલાકની શિફ્ટ વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. તે સમયે પોલીસનો મોટો બંદોબસ્ત ગોઠવવો પડ્યો હતો.ઓગસ્ટની ઘટનામાં કેટલાક સ્થળોએ તણાવ પણ જોવા મળ્યો હતો અને પોલીસે કેટલાક લોકો સામે કાર્યવાહી કરી હતી. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, અમરોલીના કેટલાક એમ્બ્રોઇડરી યુનિટમાં શ્રમિકોએ સાપ્તાહિક રજા, કામના કલાકો 12માંથી 8 કરવા અને વેતન વધારાની માગ સાથે વિરોધ કર્યો હતો.

તાજેતરમાં શ્રમ વિભાગે Suratની એમ્બ્રોઇડરી યુનિટોને લાગુ પડતા ચાર લેબર કોડના પાલન અંગે પરિપત્ર જારી કર્યો હતો. તેના પગલે 1 ઓક્ટોબરે યોજાનારો એક વિરોધ કાર્યક્રમ પાછો ખેંચવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ત્યારબાદ ફરીથી શ્રમિકોમાં અસંતોષ જોવા મળ્યો અને યુનિયન તરફથી ‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ની અપીલ કરવામાં આવી.અહેવાલો મુજબ એમ્બ્રોઇડરી ઉદ્યોગના માલિકો પણ લેબર કોડના અમલથી ઉત્પાદન ખર્ચ અને કામકાજની વ્યવસ્થા પર થનારી અસર અંગે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. કેટલીક જગ્યાએ શિફ્ટમાં ફેરફાર, પીસ રેટ અને ઉત્પાદન ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.

-> તહેવારો પહેલાં વધ્યો પલાયનનો મુદ્દો : દિવાળી અને છઠ્ઠ પૂજા જેવા તહેવારો નજીક આવતાં Suratના પ્રવાસી શ્રમિકો માટે ગામ પરત જવું સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ આ વખતે કામના કલાકો અને સાપ્તાહિક રજાની માગ સાથે આ પરતફેરને આંદોલન સાથે જોડવામાં આવી રહી છે.જો મોટી સંખ્યામાં શ્રમિકો ખરેખર લાંબા સમય માટે ગામ પરત જાય અને ઉત્પાદન એકમોમાં કામદારોની અછત ઊભી થાય, તો તેની અસર એમ્બ્રોઇડરી અને ટેક્સટાઇલના ઉત્પાદન પર પડી શકે છે. બીજી તરફ, ઉદ્યોગકારો માટે ઉત્પાદન ચાલુ રાખવું અને શ્રમિકોના હકોનું પાલન કરવું—બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર રહેશે.

હાલનો વિવાદ માત્ર રજા કે કામના કલાકો પૂરતો મર્યાદિત નથી. શ્રમિકો નિયમિત કામના કલાકો, સાપ્તાહિક રજા, સમયસર વેતન અને કાયદેસર લાભોના અમલની માગ કરી રહ્યા છે. સપ્ટેમ્બરમાં રજૂઆત દરમિયાન મજૂર સંગઠનોએ PF, ESI અને ગ્રેચ્યુઇટી જેવા લાભોના અમલ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.

બીજી તરફ, ઉદ્યોગકારો માટે વધતા ખર્ચ અને ઉત્પાદન પર પડનારી અસર મહત્વની છે. તેથી સરકાર, શ્રમ વિભાગ, મજૂર સંગઠનો અને ઉદ્યોગકારો વચ્ચે સીધી અને સ્પષ્ટ ચર્ચા જ લાંબા ગાળાનો ઉકેલ આપી શકે છે.Suratનો ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ લાખો લોકોની રોજગારી સાથે જોડાયેલો છે. આવી સ્થિતિમાં ‘ગાંવ ચલો આંદોલન’ વધુ ઉગ્ર બને છે કે ચર્ચા દ્વારા ઉકેલ આવે છે, તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. હાલ શ્રમિકોના મુખ્ય મુદ્દા—8 કલાકની શિફ્ટ, સાપ્તાહિક રજા અને શ્રમ કાયદાના અમલ—Suratના ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્રમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.